Son Haberler

“Zehirli Zehir” Talyum Nedir, Zararları Nelerdir?

-
Eylül 13, 2022
“Zehirli Zehir” Talyum Nedir, Zararları Nelerdir?

Talyum, zehirli ve faal bir elementtir. Tarihte bir hayli politik ve servet cinayetinde talyum izi var. Bazı formları, röntgen ilacı olarak kullanılıyor.

“Zehirli Zehir” Talyum Nedir, Zararları Nelerdir?

Talyum, dünyada bol bulunan elementlerdendir. Zehirli bileşikleri nedeniyle çok dikkat edilmesi gereken bir maddedir. Zehri, arsenikle yarışacak kadar tesirlidir. Bu nedenle geçmişte bir hayli cinayet ve suikastta kullanılmış. “Zehirli zehir” olarak anılırmış. Fare zehirlerinin de ana maddesini oluşturan talyum tuzlarının kullanımı bazı ülkelerde yasak veya hudutlu. İki değişik bilim adamı tarafından bağımsız olarak keşfedildiği için kavgalı bir keşif süreci bulunan talyum, tıp alanında bazı röntgen uygulamalarında kullanılan görüntüleme maddesidir. Kullanımı giderek artan bu riskli elementi merak ediyorsanız yazımızı okumanızı öneri ederiz.


Tarihçesi

Talyumun bulguyu münazaralara yol açmıştır. İngiliz ve Fransız iki bilim adamı tarafından bağımsız olarak aynı tarihte keşfedildiği için hangi bilim adamının ilk olarak keşfettiği ile alakalı müzakere yaşanmıştır.

İngiliz kimyacı Sir William Crookes, sülfürik asit spektrumunda alev spektroskopisi ile yaptığı araştırmada parlak yeşil bir çizgi tespit eden ilk bilim adamı oldu. Crookes, aniden yeşil parlak bir çizginin yanıp sönerek kaybolduğunu tespit etti. Böylece yeni bir element keşfetti. Mart 1861 tarihinde bulgusunu Kimya Haberleri mecmuasında açıkladı. Bununla beraber yeni elementle alakalı çok az araştırma yaptı. 1962 senesinde çok az ölçüde talyum yalıttı.

Bu arada, 1862 senesinde Fransız kimyacı Claude-Auguste Lamy, talyumu daha kapsamlı bir biçimde araştırmaya başladı. Ufak bir külçe metal talyum yalıttı. Bunun üzerine Fransız bilim otoriteleri talyumu Lamy’nin keşfettiğini açıkladı. Elde edilen külçeyi Londra Beynelmilel Sergisi’ne gönderdi. Bu sergide Lamy’nin talyum bulguyu alkışladı, yeni bir metal olarak tanındı. Lamy, burada bulguyu nedeniyle madalya kazandı.

Bu gidişat İngiliz Crookes’in tepkisine yol açtı. Talyumun bulguyu ile alakalı iki bilim adamı arasında ve bilim dünyasında 1863 senesine kadar süren “talyumu kim keşfetti” münakaşası yaşandı. Kavgaların uzaması üzerine talyum bulgusundan dolayı Crookes de, Londra Krallık Toplumu azalığına seçildi. Bunun üzerine müzakere sona erdi.

“Talyum” sözcüğü, Yunanca “yeşil dal” veya “yeşil sürgün” anlamındaki “thallos” kelimesinden türetilmiştir. Bu ad, kâşiflerinden Crookes tarafından önerilerek kabul edilmiştir. Yeşil ve parlak spektrum çizgisine atfen bu ad verilmiştir. İngilizcesi “thallium” biçimindedir.


Fiziksel ve Kimyevi Özellikleri

Talyumun kimyevi simgeyi “Tl”dir. Atom numarası 81, atom ağırlığı 204,39, yoğunluğu 11,85 gcm3’cins. Erime noktası 304 derece, kaynama noktası 1473 derecedir. Periyodik tablonun 3-A grubunda, cılız metaller element serisinde yer alır. Ara geçiş metaller arasında bulunan bir metaldir. Gümüşi beyaz renktedir. Parlak, mavimsi beyaz görünümü vardır. Kristal yapısı kübiktir. Yumuşak bir metaldir. Fiziksel özellikleri bakımından kalayla eşlikler gösterir. Kimyevi özellikleri bakımından da alkali metallere eş. Elektron yapısı mermi ve cıva ile eşlik gösterir. Bileşiklerinin özellikleri alüminyum ile benzerdir. Elektrik geçirgenliği iyi seviyededir.

Kimyevi anlamda faal bir elementtir. Nemli havada yüzeyi oksit katmanı ile kaplanır ve parlaklığını kaybeder, mavimsi gri bir renk alır. Yağ içinde saklanabilir. Çözünür tuzları toksik, kokusuz ve tatsızdır. Oda sıcaklığında bıçakla kesilebilir, hırpalanabilir. Hava veya suyla temas ettiğinde bozunarak suda çözünen talyum hidroksit alana getirir. Asitlerden süratle etkilenir. Sülfürik asit ve nitrik asitte çözünerek sülfat ve nitratları verir. Sıcakta halojen ve kükürtle birleşerek muhtelif asitlerle zehirli tuzları verir. Talyum klorür suda çözünmez. Talyum hidroksit, talyum klorür ve talyum sülfat bileşiklerinde talyum 1 bedelliklidir. Bu tuzlar, alkali tuzlara eş. Talyum oksit, oksijen oluşturur ve 800 derecenin üzerinde ayrışan siyah bir katıdır. En kolay talyum bileşiği talen, çok tereddüttür. Talyum halojenürler istikrarlıdır. Bazı organik bileşikler de oluşturabilir. İyonik tuzları +3 ve +1 bedellikli oksidasyon gidişatı sergileme meylindedir.

Tabiatta saf olarak bulunmaz, ender değildir. Yerkabuğunda kgda 0,7 miligram etrafında talyum içeriği olduğu varsayım ediliyor. “Mütevazı bollukta” bulunan talyum, tabiatta kalaydan daha ender, gümüşten 10 kat daha bol bulunur. Potasyum ve sülfid madenlerinde talyum içeriği bulunur. Çinko, demir, bakır ve mermi madenleri ehemmiyetli talyum kaynağıdır. Killer ve granitler de talyum kapsayabilir. Yaygın mineralleri krukesit, loranit, hutchinsonit, pirit, silvit ve polusittir. Sülfürik asit ve çinko elde etmek için kullanılan bazı demir piritlerin kavrulması sırasında elde edilebilir. Ticari olarak ağır metal sülfid madenlerinin arıtılması sırasında yan ürün olarak elde edilir.

Talyum, tabiatta iki kararlı izotopun karışımından oluşur. Bu izotoplar Tl-203 % 29,52 ve Tl-205 % 70,48 izotoplarıdır. Bunların dışında 23 adet de radyoizotopu bulunur. En kararlı radyoizotopu Tl-204’şöhret yarılanma ömrü 3,8 yıldır. Tl-204, nükleer reaktörlerde talyumun nötron aktivasyonu ile elde edilir. En faydalı ve sağlık için kullanılan izotopu ise Tl-201’dir. Yarılanma ömrü 72,5 saat olan Tl-201, elektron tutma modu ile bozunur.

Hangi Alanlarda Kullanılır?

Talyum bileşiklerinin kimyevi uygulamalarda ve ürünlerde kullanımı yaygındır. Metal formunun kullanımı hudutludur. Talyum imalinin takribî yüzde 70’i elektronik sanayisinde kullanılmaktadır. Geri kalan kısım ise organik birleşim ve ilaçlar için farmasötik sanayisinde ve özel sırça imalatında kullanılmaktadır. Talyum selenid, kızılötesi idrak etme ölçümü için bolometrede kullanılmaktadır. Suni imitasyon mücevherlerin imalinde de talyum renklendirme maddesidir. Talyumun yüksek sıcaklık seramik süper geçirgenlerinde kullanılması için araştırmalar devam ediyor.

Radyoaktif izotopu Tl-201, nükleer tıpta tarama casusu olarak kullanılır. Kardiyak, başka bir deyişle kalp hastalıkları stres testlerinde kullanılan en ehemmiyetli izotoptur. Tl-201, fazla ışınım kapsamayan röntgen görüntüleme uygulaması için ideal bir maddedir.

Talyum, bileşikleri ve alaşımlarının kullanıldığı bazı ürün ve alanlar şunlardır; fare zehirleri, böcek öldürücüler, özel sırçalar, kızılötesi dedektörler ve optik sistemler, enfraruj optik malzemeler, ışınım tespit makineleri, sintilasyon jeneratörleri, alıngan bataryalar, fotoseller, jeolojik araştırmalar, boyalar, fotoelektrik hücreler…


Talyum ve Sağlık

Talyum ve bileşikleri toksiktir. Düşük dozda dahi zehirleyici özelliği vardır. Özellikle çözünür tuzlarının toksitesi yüksektir. Akut ve kronik zehirlenmelere yol açabilir. Ağız yoluyla veya cilde temas halinde tenden bedene alınabilir. Bedene girdikten sonra bir saat içinde kan dolaşımına karışarak bedene dağılır. 600 miligram ve üzeri dozlar öldürebilir.

Talyum zehirlenmeleri, iç salgı bezlerini bozar ve kalıcı asap sistemi bozukluklarına yol açar. Karaciğer, akciğer, kalp ve böbrekler üzerinde negatif tesirleri vardır. Hareket ve duyu asaplarında rahatsızlık oluşturur, tutum bozukluklarına yol açar. Zehirlenme neticeyi bulantı, kusma, bitkinlik, saç dökülmesi, bunalım, iştahsızlık, bacak sızıları, görme meseleleri ve adalelerde hissizlik gibi bulgular ortaya çıkar.

Talyuma maruz kalan bir insanın rehabilitasyonunun başlıca usullerinden biri Prusya mavisidir. Ağız yoluyla günde takribî 20 gram alınmalıdır. Prusya mavisi, talyum emici katı bir iyon başkalaşımı malzemesidir.

Miyokard Perfüzyon Sintigrafi, bir talyum testidir. Kalp adalesindeki kan ölçüsünü ölçerek bireyde Koroner Atardamar Hastalığı KAH olup olmadığını tespit etmek için kullanılan bir görüntüleme usulüdür. Testte, Tl-201, başka bir deyişle çözülebilir talyum klorid kapsayan ilaç bedene enjekte edilir. Adale sintigrafisi, koroner perfüzyon miyokard sintigrafi, paratiroid sintigrafisi, beyin ve tiroid urları metastazları görüntülenmesinde kullanılır. Tl-201, kısa yarılanma ömrü nedeniyle 3 gün içinde ölümcül zarara yol açmadan bedende yok olur.

Resimdeki zehir, temsilidir!

Bunları Öğreniyor Musunuz?

Fare zehirleri gibi bazı kimyevilerde kullanılan talyum tuzları, toksiteleri seçici olmadığı için bir hayli ülkede yasaklanmıştır.
Talyum zehirlenmesinden kurtulan bir insanda kalıcı olarak felç, titreme, tutum bozuklukları görülebilir.
Talyum tuzları, zehirli olmaları nedeniyle bir yarıyıl cinayet silahı olarak kullanılmıştır. Bu nedenle talyuma “zehirli zehir” denirmiş. “Zehirlerin kralı” olarak öğrenilen arsenikle beraber “servet tozu” olarak anılırmış.
Talyum bileşikleri zehir olarak bazı istihbarat servisleri tarafından da suikast emeliyle kullanılmış. 3 Kasım 1960 senesinde öldürülen Kamerunlu lider Felix Roland Moumie, Fransız saklı servisi tarafından talyumla zehirlenerek öldürüldü.
Irak’ın devrik lideri Saddam Hüseyin’in karşılara karşı talyum zehirleri kullandığı iddia edilir.
Tatsız, kokusuz ve renksiz olan zehirli talyum içme sularına katılarak kitle tahrip silahı olabilmektedir.
Talyum bileşikleri çok zehirli olduğu halde beynelmilel kanser araştırma müesseseleri tarafından kanserojen olarak sınıflandırılmamıştır.
Dünya çapında talyum imalinin senelik 30 ton etrafında olduğu varsayım edilmektedir.