Son Haberler

Yunan Mitolojisi Nedir?

-
Eylül 14, 2022
Yunan Mitolojisi Nedir?

Yunan Mitolojisi Nedir?

Yunan mitolojisi, tanrılar, tanrıçalar, yarı tanrılar, kahramanlar ve efsanevi canavarlardan laf eden efsane ve destan kalitesinde bir edebiyat mahsulüdür. Yeni kurulan her uygarlık gibi Yunanlılar da anlam veremedikleri doğa olaylarını anlamlandırabilmek ve eforlarının yetmediği gidişatlarda sığınabilecek bir olgu arayışına girerler. Bunun neticesinde kendi mitolojik kültürleri ortaya çıkar. Tanrıları insan biçiminde düşünen Yunanlılar, tanrılara insan görünüşünün yanı gizeme insana özgü özellikler de atfederler. Yunan mitolojisinde bulunan tanrılar da insanlar gibi yer, kapsa, evlenir, çocuk sahibi olur, aşık olur, çekemer, sinirlenir ve nefret edebilirler. Hatta insanlar ile beraber dahi olabilirler.

Yunan mitolojisi bir laflı edebiyat mahsulü olarak günümüzde okunmaya devam eder. Bu laflı edebiyat mahsullerini kaynaklık eden iki ünlü Yunan millet ozanı vardır. Bu ozanlar, Homeros ve Hesiod’dur. İki ozanın anlattığı hikayelerde değişiklikler olmakla beraber temelde hikayelerin aynı temelden beslendiği görülebilir. Homeros ve Hesiod’a yazımızın ilerleyen kısımlarında değineceğiz.

Yunan mitolojisinin tesir alanı yalnızca Yunanistan ile hudutlu kalmamış Ege kıyıları, Akdeniz kıyıları, Anadolu ve bu bölgelerin etraflarında tesirli olur ve bu bölgelerde yaşayan kültürleri tesirler. Tarih kitaplarında ehemmiyetli bir yer teşkil eden Roma İmparatorluğu, Yunan mitolojisinden etkilenir. Roma İmparatorluğu, Hristiyanlığı kabul edene kadar büyük bir kısmını Yunan mitolojisinden aldığı tanrılara inanıyordu. Roma mitolojisindeki tanrıların isimlerinin Yunan mitolojisindeki tanrıların isimlerinden değiştirilmesi dışında da gözle görülür bir değişiklik yoktu. Zeus’a Jüpiter, Poseidon’a Neptün adları verilir Romalılar, ülkenin kurucusu olarak düşündükleri Romulus ve ikiz kardeşi Remus’un Savaş Tanrısı Ares’in, Roma mitolojisindeki ismi ile Mars çocukları olduğuna inanıyorlardı. Başka Bir Deyişle Romalılar, Yunan mitolojisini, ülkenin kuruluşu ile bağdaştıracak kadar benimserler.

Yunan Millet Ozanları Homeros ve Hesiod

Homeros, kaleme aldığı destanlar ile Sıradan Yunan Edebiyatını ve sanatçılarını etkilemiştir. Yunan mitolojisi ile alakalı olarak öğrenilen iki büyük yapıtı vardır. Bunlar: Truva savaşının nasıl başladığını ve neticesini anlatan İlyada ile Truva savaşında yer almış komutanlardan olan Odysseus’un savaştan dönüşünü ve bu geri dönüş sırasında yaşadığı serüvenleri anlatan Odysseia’dır.

Hesiod, Yunan didaktik şiirinin babası olarak görülür. Yunan mitolojisine ait hikayelerin bir çoğu onun yazdıklarını bilinir. Theogonia Tanrıların Doğuşu isimli yapıtı tanrıların ve yeryüzünün yaradılışını anlatır. Theogonia isimli yapıtında tanrıların bir soy ağacını çıkarmaya çalışır. Yunan tanrıları hakkında müracaat etilen temel kaynaktır. Yunan mitolojisi mevzusunda Hesiod’un görüşleri daha çok kabul görür.

Her Şeyin Başlangıcı: Khaos

Bir Hayli köklü halkın kendisine ait bir yaratılış hikayesi vardır. Hint, Türk, İskandinav vb. Bu hikayeler ile insanoğlu, dünyanın, insanlığın, öbür canlıların ve cansız varlıkların nasıl oluştuğu sualine yanıt verirler. Yunan mitolojisinde de bu suallere yanıt vermek için bir yaratılış hikayesi vardır. Dünyanın yaratılışı hikayesi Yunan mitolojisinde değişik biçimde anlatılan görüşler olsa da en çok kabul görür görüşler yukarıyada bahsettiğimiz millet ozanı olan Homeros ve Hesiod tarafından iki değişik biçimde anlatılır.

Homeros’un anlatılarında Okeanos ve Tethys tüm tanrıların başlangıcıdır. Her şey Okeanos ve Tethys’in birlikteliğinden sonra başlar.

Günümüzde en çok millet ozanı Hesiod’un fikri kabul görür. Hesiod’un anlatılarında Yunan mitolojisine göre her şeyden evvel karanlık bir boşluk vardı. Yunan mitolojisinin ilkel tanrısal varlık olarak gördüğü bu boşluğa Khaos deniliyordu. Khaos evvel Gaia ve Uranos’u yaratır. Gaia’yı ilk uygarlıklardaki “Toprak Ana” olgusu ile bağdaştırabiliriz. Uranos ise semanı temsil ederdi. Gaia ve Uranos’un yaratılışı ile Khaos Yunan mitolojisindeki görevini tamamlar ve unutulur. Gaia ve Uranos’un birleşmelerinden 12 Titan doğar. Bunlar: Kronos, Rhea, İapetos, Okeanos, Tethys, Hyperion, Krios, Koios, Themis, Theia, Mnemosyne, Phoebe’dir. Titanlardan sonra hayat verdikleri üç Kyklop Brontes, Gök hengamesi Steropes, Parıltı ve Arges Şimşek isimlerini alır. Son olarak elli baş ve surat kola sahip Kottos, Hiddet Briareus, Efor ve Gyes Korku ismindeki 3 Hekatonkheiri yarattılar. Uranos, Hekatonkheir ve Kyklopların sahip oldukları devasa efor ve korkutucu görünüşleri nedeni ile yer altına hapseder. Başka Bir Deyişle Gaia’nın karnına geri koyar. Bu eziyetten canı çok yanan Gaia, Uranos’ a karşı bir tuzak kurar. Oğlu Kronos’u babasına karşı kışkırtır. Uranos’un Gaia’nın yanına beraber olmak için geldiği bir zamanda Kronos, Gaia’dan aldığı çelik tırpan ile Babası Uranos’u hadım eder. Yönetimi babasından devralan Kronos esir olan Hekatonkheir ve Kyklopları hür vazgeçer. Ancak Hekatonkheir ve Kyklopları hakimiyet altına alamayınca tekerrür onları Gaia’nın içini tutuklar. Uranos’un kesilen uzvundan akan meniler yeryüzüne düşer. Bu surattan Gaia tekerrür hamile kalır. Bu gebelik neticeyi doğan çocuklar hakkında değişik görüşler vardır. Gigantların, Erinslerin, Nymphaların ve Aphrodith’in bu biçimde doğduğu anlatılır.

Yunan Mitolojisi Nedir?

12 Titan

Kronos: Zamanın ve titanların tanrısı olarak öğrenilir. Zeus, Hades, Poseidon, Hestia, Demeter ve Hera’nın babasıdır.

Rhea: Kronos’un eşidir. Cinsel bereket ve dağlık bölgeleri temsil eder. Kronos’un tahttan indirilmesinde oğlu Zeus’a destek etmesi ile öğrenilir.

İapetos: Okeanos ve Tethys’in kızı olan Klymene ile konutludur. İnsanlara Ateşi veren Prometheus ve semanı taşımakla cezalandırılan Atlas’ın babasıdır. Yaşam ve vefatı temsil eder.

Okeanos: Poseidon’dan evvel denizlerin tanrısı olarak öğrenilirdi.  Günümüzde kullanılan okyanus kelimeyi buradan gelmektedir.

Tethys: Okeanos’un eşidir. Okeanos ile olan birlikteliğinden binlerce peri kızı doğurur. Büyük derelerin ve yer altı sularının tanrıçası olarak bilinmektedir.

Hyperion: Işığın tanrısıdır. Helios Güneş ve Selene’nin Ay babası olarak öğrenilir.

Theia: Bedelli taşların tanrısıdır. Altın ve gümüş vb. Işığın tanrıı Helios’un eşidir.

Krios: Hakkında hiçbir bilgi yoktur. Krios’un eforundan korkan titanlar, Krios hakkındakileri tüm bilgileri yok ederek onun unutulmasını sağladılar. Krios’un Savaş Tanrısı olduğu düşünülüyor.

Phoebe: Karanlık ve sırrı temsil eden titandır. Ay ile ilişkilendirilir. Koios ile olan birlikteliğinden Leto ve Asteria isminde çocuklara sahip olur. Leto, Apollan ve Artemis’in annesidir. Güçlü bir kahin olduğu için kahinlik yeri olan Delphi Tapınağı’nın ilk sahibidir. Daha sonra torunu Apollon’a hediye eder.

Koios: Usu temsil eden titandır. Phoebe ile konutludur.

Themis: Salt adaletin ve kumpasın tanrıçasıdır. Themis’in adalet anlayışında ceza yoktur. Themis, suskun kalmayı seçim eder. Themis yerine cezalandırıcı görevini Nemesis üstlenir. Themis’in kumpas anlayışı ve kanunları tanrılarında üstündedir. Zeus ile birlikteliğinden Horalar ve Moiraları doğurur. Çok güçlü bir kahindir. Zeus’a, Thetis ile beraber olursa doğacak çocuğun onu tahttan yıkacağını Themis haber verir.

Mnemosyne: Hafıza ve anıların tanrıçasıdır. Zeus’un eşlerinden biridir. Zeus ile olan 9 gecelik birlikteliğinden esin perileri olarak öğrenilen 9 Mousayı doğurmuştur. Bu periler: Calliope, Epik Şiir Urania, Astronomi Clio, Tarih Erato, Aşk Şiiri Melpomene, Tragedya Thalia, Komedi Terpsikhore, Dans Polyhymnia, İlahi Euterne, Müzik’dir.

Titanların Savaşı

Her şey Titanların Tanrısı Kronos’un, babası Uranos’u yendikten sonra kendi çocuklarından birinin de onu tahttan indireceğinden korkması ile başlar. Tahtını kaybetmek istemeyen Kronos, çocuklarının hepsini doğar doğmaz yutar. Buna dayanamayan Rhea, Zeus’u İda dağında doğurur. Zeus’u yutmak için gelen Kronos’a kundağa sarılı bir taş yutturur. Yuttuğu taş, midesine oturduğu için rahatsızlanan Kronos, kusturucu bir ilaç almak için annesi Gaia’ya müracaat etir. Gaia’dan aldığı kusturucu ilacı kapsa içmez yuttuğu taş ile beraber daha evvel yuttuğu tanrılar da dışarı çıkar. Kronos’un karnından kurtulan Poseidon, Hades, Hera, Demeter ve Hestia; ileride başlayacak olan taht çabasında kardeşleri Zeus’un safında yer alacaklardır. 

Annesinin uyanıklığı ile yutulmaktan kurtulan Zeus, ilk iş olarak Kronos’un Tartoros’a kapattığı Kylopları ve Hekatonkheirları kurtarır. Daha sonra Demeter ve Zeus’un Kronos’a tertip ettiği suikast teşebbüsü titanlar ve tanrılar arasındaki savaşı resmen başlatır. Savaşta titanlardan Okeanos ve eşi Tethys tarafsız kalır. Titan İepetos’un oğlu Prometheus, savaşta Zeus’tan yana olur. Rhea ise saklıdan saklıya çocuklarına destek eder. Zorlu bir gayretten sonra savaşın galipleri Zeus ve yanında yer alan tanrılar olur. Titanlar, tanrılardan çok daha güçlüdürler. Zeus ve yanındaki tanrıların savaşı kazanmasındaki en büyük faktör Tartaros’tan kurtardığı Kyklop ve Hekatonkheirlardır. Titanların yanında yer alan Gaia tüm titan ve tanrılardan güçlüdür. Eros, Poseidon ve Demeter Gaia’yı Uranos’u mapus olduğu yerden çıkarmak ile tehdit ederek Gaia’ya Kronos’u kurtarmayacağına dair yemin ettirirler. Bu sayede Gaia savaşın dışında kalır.

Savaş bittikten sonra Zeus dünyayı kardeşleri arasında bölüşür. Kura çekilir ve Zeus semanı, Poseidon denizleri ve Hades yeraltını altını alır. Tanrılar kumpası sağladıktan sonra kontrolleri, Gaia’nın çocukları olan Gigantlar Gigantların nasıl doğduğundan yukarıyada bahsettik ve surat başlı Typhon tarafından tehdit edilmiştir.

Olimposta Yaşayan Tanrılar

Olimpos Yunanistan’ın en büyük dağıdır. Tanrıların sarayı Olimpos dağında heyetidir. Tanrılar Olimpos dağında yaşarlar. Poseidon, Olimposlu tanrıların içinde sayılsa da denizlerin altında kendine ait bir sarayı vardır. Hades’in sarayı yeraltındadır. Hades, 12 Olimposlu tanrıların içinde yer almaz.

Olimpos’da bulunan tanrı sayısı her zaman 12’dir. Olimpos’da bulunan tanrılar değişse dahi sayı hep aynı kalır. 13 sayısının şanssızlık getirdiği inancından kaynaklandığı düşünülüyor. Olimpos’a yeni bir tanrı geldiğinde içlerinden biri çıkar. Şarap tanrısı Dionisos, Olimposlu tanrıların arasına dahil olduğunda aile tanrıçası olan Hestia, 13 tanrı olmasını istemediği için kendi isteği ile Olimpos dağından ayrılır ve insanların arasına karışır.

Olimpos dağında yaşayan tanrılar şunlardır:

Zeus: Tanrıların, insanların, semanın ve şimşeklerin tanrısıdır. Çapkınlıkları ile alakalı bir hayli hikaye vardır. Tanrıçalar dışında vefatlı kadınlarla da ilişkileri olur. Hatta erkek hoşu olan Ganymedes’e ilgi duyduğu öğreniliyor. Bir Hayli tanrının yanı gizeme yarı-tanrının da babasıdır. İnsanlardan olan çocuklarından Herakles Herkül ve Perseus en öğrenilenleridir. Biçim değiştirme kabiliyeti olan Zeus, bu eforunu çoğunlukla kadınlar ile olan birlikteliklerinde kullanır.

Hera: Zeus’un eşi olarak baş tanrıça statüsüne sahiptir. Konutluluk, kadın ve bereket tanrıçasıdır. Çapkın eşi Zeus’u çekememesi ile tanınır. Argos isminde surat gözlü bir deve sahiptir. Argos’u Zeus’un sevgililerinden İo’nun başına bekçi olarak diker. Ancak tanrıların habercisi Hermes onu öldürerek İo’yu kurtarır. Zeus ile birlikteliğinden Ares, Hebe ve Eileithyia’yı doğurur. Tek başına Hephaistos’u doğurur.

Poseidon: Denizlerin, zelzelelerin ve atların tanrısıdır. Üç dişli bir mızrak kullanır. Atina şehri için Athena ile girdiği yarış ve Medusa ile olan ilişkisi en öğrenilen hikayelerdir. Bu iki olay suratından Athena ile pek uyuşamazlar. Periler ile olan birlikteliğinden tek gözlü devler olarak öğrenilen kykloplar doğmuştur. Homeros’un anlattığı Odysseia destanında Truva savaşından sonra geri dönüş yolunu tutan Odysseus, bir kyklop olan Polyphemus’un gözünü âmâ etmesi üzerine Polyphemus, Babası Poseidon’a Odysseus’un evine dönememesi için dua eder. Oğlunun duasını dinleyen Poseidon, Odysseus’un yoluna bir hayli mani koyar. Ancak öbür tanrıların takviyeyi ile gemisini ve tüm tayfasını kaybetmiş bir biçimde evine döner.

Aphrodith: Aşk tanrıçasıdır. Aphrodith’in doğuşu ile alakalı iki ayrı hikaye vardır. Birinci hikayede Aphrodith’in Zeus ve Dione’nin kızı olduğu istikametindedir. İkinci hikayede ise Uranos’un hayalarından akan damlaların çevresinde oluşan köpükten doğduğu söylenir. Aphrodith, Hephaistos’un eşidir. Bu konutluluğu istemeden yapar. Bu surattan eşini sık sık kandırır. Ares, Hermes gibi tanrıların yanı gizeme vefatlı erkeklerle de beraber olur. Paris tarafından dünyanın en hoş kadın seçilir.

Athena: Bilgeliğin ve savaş taktiklerinin tanrıçasıdır. Zeus’un Metis’deri doğan kızıdır. Zeus, babası Kronos gibi tahtını kaybetme fobisi dinlediğinde Athena’ya hamile olan Metis’i yutar. Ancak Athena savaş zırhı ve mızrağı ile Zeus’un başından doğar. Bir başka görüşe göre Athena’yı yutan Zeus, Athena’dan özür dilemek için ona zırh ve mızrak hediye eder. Bakireliği ile iftihar eten Athena, Zeus’un en hoşlandığı çocuğudur.

Ares: Savaş tanrısıdır. Athena, strateji ile yapılan savaşları temsil ederken Ares, efora dayalı ve âmâyı âmâsına savaşı temsil eden tanrıdır. Zeus ve Hera’nın oğludur. Tanrılar arasında en nefret edilen ve en çok rezil olan tanrıdır.

Apollon: Güneş, sanat, kahinlik tanrısıdır. Okçuluğu ile ünlüdür. Elinde yakaladığı ok güneş ışıklarını temsil eder. Zeus ve Leto’nun oğludur. Ay tanrıçası Artemis’in ikiz kardeşidir. Daphne’ye olan aşkı ünlüdür. Delphi tapınağının tanrısıdır.

Artemis: Ay, avcılık, ve okçuluğun tanrıçasıdır. Zeus ve Leto’nun kızıdır. İkiz kardeşi Apollon gibi onun oku da Ay ışıklarını temsil eder. Hiç evlenmeyen tanrıça bakire olmayan kadınlara karşıda çok katıdır.

Hephaistos: Demircilik, madencilik ve ateş tanrısıdır. Tanrıların ve kahramanların zırhlarını Hephaistos yapar. Hera’nın oğludur. Tanrılar arasında en çirkin tanrıdır. Zeus’un Athena’yı kendi başına doğurmasına hiddetlenen Hera, Hephaistos’u tek başına doğurur. Ancak çok çirkin ve topal olan Hephaistos’u Olimpostan aşağı atar. En marifetli tanrılardan olduğu için Olimpos’a geri alınır. Burada tanrılar için çok hoş saraylar inşa eder. Eşi Aphrodith tarafından Ares ile kandırılır. Hazırladığı tuzak sayesinde Aphrodith ve Ares’in rezilliğini ortaya çıkarır.

Hermes: Tanrıların habercisi ve ticaretin tanrısıdır. Uyanıklığı ve sürati mevzusunda hiçbir tanrı onu yenemez. Zeus ve Maia’nın oğludur. Hades’in karar sürdüğü ölüler diyarına girip çıkabilen ender kişilerdendir.

Demeter: Tarım ve bereket tanrıçasıdır. Zeus’un eşlerinden biridir. Hades’in, kızı Persephone’yi kaçırması ve ona kavuşmasını anlatan hikaye Demeter’in en öğrenilen hikayesidir. Kızına kavuşması ile toprak bereketlenir. Kızının yine Hades’in yanına dönmesi ile kış mevsimi başlar.

Dionysos: Şarap ve Bereket tanrısıdır. Zeus ve Semele’nin oğludur. Zeus’u tüm gösterişi ile gören Semele’nin yanması ile karnındaki Dionysos yanmaktan kurtulur. Zeus Dionysos’u baldırına gizler ve Dionysos Zeus’un baldırından doğar.

Bu 12 Olimposlu tanrının dışında bu listeden ayrılmış ya da hiç girmemiş olan tanrılarda vardır. Bunlar:

Hades: Yeraltının ve ölüler diyarının tanrısıdır. Kronos ve Rhea’nın oğludur. Yer altı zenginlikleri de Hades’e aittir.  Görünmezlik miğferine sahiptir. Homeros tarafından makûs bir imaj çizilse de Romalılar tarafından zengin anlamına gelen Plüton ismiyle anılmıştır. Demeter’in kızı Persephone ile konutludur. Kerberos isimli üç başlı bir köpeği yer altı dünyasına bekçilik eder.

Hestia: Kronos ve Rhea’nın kızıdır. Konut bereketinin tanrıçasıdır.

Sonuç

Yunan mitolojisi, her bir şahsiyet için ayrı bir yazı yazılması gerekecek kadar geniş bir mevzudur. Bu geniş şahsiyet kadrosu ve birbirleri ile olan ilişkileri: fotoğraf, heykel, mimari vb. bir hayli sanatsal alanda batı kültürüne esin kaynağı olmuştur. Bu esin kaynağı günümüzde sinema ve kitaplarda da büyük miktarda kendisini gösterir. Günümüz insanı bu mevzulara oldukça fazla alaka göstermektedir.