Son Haberler

Yedek ve Art Mirasçı Atama

-
Eylül 10, 2022
Yedek ve Art Mirasçı Atama

Bu yazımızda servetçi atamanın değişik ebadı olan yedek ve arkası servetçilik müessesesinden bahsedeceğiz.

Yedek ve Art Mirasçı Atama

Yedek Servetçi

Servet vazgeçen serveti vazgeçtiği anda Türk Medeni Kanunu madde 580 ve 581’in lafzından da anlaşıldığı gibi servetçilerin ve vasiyet alacaklılarının serveti iktisap edebilmeleri için sağ olmaları koşuldur. Servetçi vefat veya rastgele bir nedenle serveti iktisap edemezse o zaman otomatik olarak legal intikale dönüş olur. Başka Bir Deyişle legal servetçiler serveti iktisap ederler ama servet vazgeçen tasarruf serbestliği içerisinde mülklerinin bir kısmını legal servetçilerinin dışında başkalarına vermek istiyorsa o zaman bu olasılığa binaen vazgeçtiği servetin birinci eldeki servetçisi alamamış olursa onun yerine bir yedeğini koyma ihtimalini kanun koyucu vermektedir.

Türk Medeni Kanunu madde 520- Servet vazgeçen, soyduğu servetçinin kendisinden evvel can vermesi veya serveti yalanlaması halinde onun yerine geçmek üzere bir veya birden çok şahsı yedek servetçi olarak ceddebilir.

Bu kural muhakkak mülk vazgeçmelerde de uygulanır.

Kanun maddesi vefat veya servetin reddi biçiminde bir tanımlama yapmıştır ancak rastgele bir nedenle servetçi olamama vaziyeti mevzubahisi olursa Örn: servetten feragat, servetten yoksunluk ve bu nedenlerden dolayı da ceddilmiş servetçi veya vasiyet alacaklısı serveti iktisap edemezse o takdirde servet vazgeçen yeniden onun yedeğini tanımlayabilir. Kural olarak servet vazgeçen rastgele bir husus belirtmeden yedek servetçi cetmişse bu vefat, ret, feragat ve yoksunluk hallerinde olur ama servet vazgeçen bir neden belirtmişse yedek servetçiye servetin geçmesi yalnızca o neden dahilinde mevzubahisi olur. Misal olarak, servet vazgeçen yalnızca cetmiş servetçinin kendisinden evvel can vermesi halinde ona kalacak servetin yedek servetçiye geçeceğini belirmiş ve birinci ceddilmiş servetçi serveti yalanlamışsa o servet hisseyi yedek servetçiye geçmez. Servet vazgeçen tanımlayacağı yedek servetçi mevzusunda bir sınırlamaya tabi değildir, istediği kadar yedek servetçi tanımlayabilir.

Arkası Servetçi

İkinci bir ikame cinsi olarak daha önceki kanunun tabiriyle fevkalade servetçi, yeni kanunun tabiriyle arkası servetçi atamadır. Arkası servetçi cetmede servet vazgeçen serveti evvel bir ön servetçiye vazgeçer sonra ona aday servetçiye devretme mükellefliği yükler. Bu gidişat çoğunlukla aile mülklerini gözetmek isteyen veya birince elde kendi servetçisinin mülkleri pervasızca tüketeceğinden kaygı eden şahısların müracaat ettiği bir yoldur. Misal verilecek olursa servet vazgeçen mirasını kendi çocuğu A’ya vazgeçer ama A’da ona vazgeçilen mülkleri kendi çocuğu yirmi yaşına geldiğinde çocuğuna devredecektir. Böyle bir gidişatta A ön servetçidir, A’nın çocuğu veya doğması olası çocuğu arkası servetçidir. A serveti bir tam olarak hakları ve borçlarıyla beraber iktisap eder ve o da bir servetçidir, külli haleftir. Ancak onun bir vazifeyi vardır ve bu da servet vazgeçenin tanımladığı zaman geldiğinde serveti arkası servetçiye devretmektir. Servet vazgeçen servetin arkası servetçiye geçeceğini noktasında bir zaman belirtmemişse o zaman ön servetçinin vefatı ile arkası servetçiye servet geçer.

Esasen bu müessesenin takviyeyi Avrupa’dır. Fertler aile mülklerini süregelen nesiller boyu servet vazgeçmek için arkası servetçilik kurumuna müracaat etmişlerdir. Ancak bu sırada yapılan arkası servetçilik operasyonu bir nesil sonrası için değil dört-beş nesil sonrasına kadar yapılıyordu. Böylece aile mülkleri kendi neslinin dışına çıkmamış oluyordu. Bu vaziyete ‘fidei comissi’ denilir. Fakat bu biçimdeki arkası servetçilik uygulaması mahsurlu olduğu için karşı çıkılmıştır.

Mahsurlu Doğrultular

1. Anapara ve mülkün emin bir grubun, emin bir ailenin elinde yakalanması.

2. Zamanında çok kıymetli görünen mülkün bir zaman sonra tedavülünü kaybetmesi nedeniyle bedelini kaybetmesi.

Böyle olunca bu stil harekâtları yapmak doğru değildir düşüncesi yaygınlaşmaya başlamıştır. Daha net belirtmek gerekirse servet vazgeçen kendi alt soyunu ön servetçi onun da alt soyunu arkası servetçi olarak tanımlayabilir ama ondan sonraki nesli arkası servetçi olarak tanımlayamaz.

Türk Medeni Kanunu madde 521/2- Aynı mükelleflik arkası servetçiye yüklenemez.

Türk medeni Kanunu madde 372/2- bir mülkün veya hakkın başkalarına geçmemek üzere aynı soydan gelenlere kuşaktan kuşağa kalacak biçimde özgülenmesi yasaktır. Böyle bir özgüleme vakıf kurma yoluyla da yapılamaz.

Yasa koyucunun maddede bahsettiği servet vazgeçen muhakkak bir mülkün kendi soyundan çıkmaması ismine kuşaktan kuşağa geçmesine sebebiyet verebilecek bir özgüleme yolunu ister vakıf kurma ister başka bir yol sınamak istese dahi bu stil bir harekât yasaktır.

Servet vazgeçenin terekesindeki mülkler ön servetçiye de geçecektir, ön servetçi o mülkler üzerinde yalnızca itimatçı değil aynı zamanda servetçidir ama arkası servetçiyi düşünmek zorunda olan servetçidir. Dolayısıyla servet vazgeçen özel olarak bağışık yakalamadığı sürece ön servetçi bazı harekâtları yapacaktır:

1. Ön servetçi tereke mülklerinin defterini yakalamak zorundadır.

2. Servet vazgeçen bağışık yakalamadığı sürece güvence göstererek serveti iktisap edebilir. Arkası servetçiye gelecek olan mülkler arasında taşınmaz varsa tapuya şerh vermek yeterlidir.

Ön servetçiye kalan taşınmazlarda şerh varsa ve bu biçimde ön servetçi taşınmazları satarsa üçüncü şahıslar artık iyi gaye iddiasında bulunamazlar. Arkası servetçinin iktisap şartları asıllaştığında üçüncü şahıslardan bu mülkü alabilir.

Ön servetçinin güvence göstermesi gereken bir gidişat varsa ve güvence göstermezse bu servet duruşma tarafından resmen yönet edilir. Ancak muris ‘ön servetçinin güvence göstermesine gerek yoktur’ kaydı düşmüşse o takdirde ön servetçinin güvence göstermesine gerek yoktur. Fakat gidişat bu biçimde olursa arkası servetçilik müessesesinin pek anlam ifade edebileceği söylenemez. Servet vazgeçen büyük çoğunlukla ön servetçisine güvenmediği için arkası servetçilik kurumuna müracaat etir.

Bazı hukuk profesörleri kurucu ikameden bahseder, başka bir deyişle kurucu arkası servetçilik ve özellikle embriyodan bahseder. Embriyonun servetçiliği arkası servetçi atama değildir. Zira embriyoda ön servetçi yoktur. Kanun gereği, mevcutta bir embriyo varsa servetin paylaştırılması onun doğumuna kadar geciktirilir. Şayet doğarsa legal servetçidir, ölü doğarsa zati servetçi değildir.

Arkası servetçi serveti yalanlarsa ön servetçi kesin servetçi olur, başka bir açıdan da ön servetçi serveti yalanlarsa servet doğrudan arkası servetçiye geçer ve duruşma arkası servetçi dünyaya gelene kadar serveti resmen idarer. Bu gidişatta o çocuğun hiç olmayacağı netleşirse o servet legal servetçilere dağıtılır.

Türk Medeni Kanunu madde 524- Ön servetçi serveti ceddilmiş servetçiler gibi kazanır.

Ön servetçi, servete arkası servetçiye geçirme mükellefliği ile sahip olur.

Türk Medeni Kanunu madde 525- Arkası servetçi, serveti tanımlanmış olan geçiş anında sağ ise kazanır.

Arkası servetçi geçiş anından evvel can vermişse, tasarrufta aksi öngörülmüş olmadıkça, servet ön servetçiye kalır

Ön servetçi, servet vazgeçenin vefatında sağ değilse veya servetten yoksun kalmışsa ya da serveti yalanlarsa, servet arkası servetçiye geçer.

Ön servetçiden arkası servetçiye geçiş mükellefiyeti olabilir ama arkası servetçiye benzersi yapılamaz. Fakat arkası servetçinin yedeği olabilir. Başka Bir Deyişle arkası servetçi can verirse, yalanlarsa vs. nedenlerle serveti edinemezse onun yerine yedeği tanımlanabilir.