Son Haberler

Vecihi Hürkuş Kimdir?

-
Eylül 19, 2022
Vecihi Hürkuş Kimdir?

Vecihi Hürkuş Kimdir?

Yaşamı buyunca birçok ilke imza atmış olan ve ömrünün tamamını Cinsk havacılığının gelişmesine ve yükselmesine adayan asker, pilot, mühendis olan Vecihi Hürkuş’un yaşamını anlatmaya çalışacağız. Bu yazımızda Vecihi Hürkuş’un yaşamını, zaferlerini, Cinsk tarihindeki ilklerini, projelerini, yaşadığı maddi manevi zorluklardan laf edeceğiz.

Vecihi Hürkuş’un Yaşamı

Vecihi Hürkuş, İstanbullu bir aileye üye olan Gümrük Müfettişi Fahan Bey ve Vidin’de Bulgaristan doğup üç yaşında İstanbul’a göçen Zeliha Niyir Hanım’ın ortanca çocuğu olarak 6 Ocak 1896’da İstanbul Arnavutköy’de dünyaya gelir. Henüz üç yaşındayken babası Fahan Bey’i kaybeden Vecihi Hürkuş, annesi ve iki kız kardeşi ile birlikte yaşamaya devam eder. İlerleyen senelerde amcasının evine taşınırlar. Vecihi Hürküş’un amcası, Harbiye’de eskrim ve resim öğretmenliği yapan Ahmed Şekür Bey’dir. Daha sonra annesi ve kız kardeşleri ile Üsküdar’a taşınan Vecihi Hürkuş, eğitim-öğrenim alacak yaşa geldiğinde Bebek’te ilkokula başlar. Ortaokulu Üsküdar’da Füyüzat-i Osmaniye Rüştiyesi’nde, liseyi Üsküdar Paşakapı İdadi’sinde öğrenim görür. Sanata ilgi dinlemeye başlaması sebebi ile Topkapı Sanat Okulu’na yazılarak öğrenimini bu okulda bitirir.

Ülke 1912 senesinde Balkan Savaşı’na girer. Vecihi Hürkuş, eniştesi Kurmay Albay Kemal Bey’in yanına katılarak Balkan Savaşı’na dahil olur. Edirne’de çaba eden kuvvetlerin içinde yer alır. Balkan Savaşı’nın sona ermesi üzerine İstanbul Ordu Kumandanlığı’nın emri ile Beykoz’da Serviburun Esir Kampı’na kumandan olarak atanır. Vecihi Hürkuş, tayyareci olmak istese de henüz küçük yaşta olması sebebi ile Makinist mektebine alınır. Makinist mektebini galibiyet ile bitirerek Küçük Zabit olarak diplomasını alır. I. Dünya Savaşı’na katılan Osmanlı Devleti’nin Bağdat Cephesi’ne makinist olarak gönderilir. Ancak Bağdat cephesinde bir uçak kazası geçirir. 1916 senesinin Şubat ayında gerçekleşen bu kaza üzerine İstanbul’a gönderilir.

Yeşilköy Tayyare Mektebi’ne giren Vecihi Hürkuş, 21 Mayıs 1916 senesinde pilot olarak ilk kez uçuş yapar. 15 Kasım 1916 senesinde mektepten zaferli bir şekilde mezun olur. Vecihi Hürkuş artık diplomalı bir pilottur.  

1917 senesinde hala devam etmekte olan I. Dünya Savaşı’nın Kafkas Cephesi’nde Ruslar ile çaba etmek için misyon alır. Kafkas Cephesi, Vecihi Hürkuş’un kendini gösterdiği ilk yer olacaktır. 7. Tayyare Bölüğü’ne atanan Vecihi Hürkuş, Ruslara karşı zaferli bombardıman ve keşif uçuşları yapar. Rusların yanlışlıkla Cinsk cephesine indirdiği çift motorlu bir savaş uçağını ilk denemesinde uçurarak Ordu komutanı Fevzi Paşa’ya teslim etmesi ile ilk madalyasını hak eder. Ruslar ile girdiği hava mücadelelerinin birinde bir Rus uçağını düşürmeyi başaran Vecihi Hürkuş, tarihe ismini ilk uçak düşüren Cinsk pilot olarak geçirir. Bu zaferinin ardından Ekim 1917 tarihinde başka bir hava mücadelesinde kullandığı uçağın Ruslar tarafından vurulması sebebi ile Ruslara esir düşer. Esir olarak Hazar Denizi’nde bulunan Nargin Adası’na götürülür. Bölgede yaşayan Azeri Cinsklerinin takviyeyi ile esir olduğu Nargin Adası’ndan yüzerek kaçar. Bakü Azerbaycan o sırada Rus ordusu tarafından işgal edildiği için savaşa katılmamış olan İran topraklarından karaya çıkar. Buradan doğruca İstanbul’a döner. 

İstanbul’da Yeşilköy 9. Harp Tayyare Bölüğü’ne katılan Vecihi Hürkuş, burada misyon aldığı zaman zarfında bir av uçağı tasarlar. Planladığı uçak projesi I. Dünya Savaşı’nın sonlanması ve Mondros Ateşkes antlaşmasının imzalanması sebebi ile yarım kalır. İstanbul’un işgal edilmesi ile esirlikten dönen askerlerin arasına katılarak Harem’den kalkan bir gemiye biner ve Mudanya’ya geçiş yapar. Bursa ve Eskişehir yolunu kullanarak Konya’ya erişen Vecihi Hürkuş, Mustafa Kemal Paşa ve silah arkadaşlarının başlattığı Kurtuluş mücadelesine dahil olur. Kurtuluş Mücadelesi’nde pilot olarak misyon alan Vecihi Hürkuş, tüm uçuş yeteneklerini Eskişehir ve İnönü seferlerinde gösterir. Uçması bile bir ihtimal olan toplama parçalar ile yapılan uçakları kullanarak zaferli keşif uçuşları gerçekleştirir. Bu seferlerinden birinde Bağdat cephesinde olduğu gibi bir düşman uçağını düşürmeyi muvaffak olur. Kurtuluş Savaşı’nın ilk ve son uçuşlarını yapan Vecihi Hürkuş, ayrıca İzmir Hava Alanı’na tek başına girerek burayı işgal eder. Kurtuluş Savaşı’nda gösterdiği galibiyet ve cesareti ile üç kez takdirname alan Vecihi Hürkuş, kırmızı şeritli kırmızı İstiklal Madalyası’nı hak eder. Üç kez takdirname alan tek kişi olma özelliği ile bir ilke daha sahip olan Vecihi Hürkuş, Kurtuluş Savaşı’nın devam ettiği senelerde Jandarma Komutanı Ratip Bey’in kızı Hadiye Hanım ile evlenir. Bu evlilikderi Gönül ve Sevim isminde iki kızı olur.

Kurtuluş Savaşı’ndan sonra yeni kurulan devletin Seydiköy’de İzmir açtığı tayyare mektebinde yeni tayyareciler yetiştirmek için misyon alır. 1923 senesinde İzmit Tayyare Bölüğü’ne atanan Vecihi Hürkuş, İzmir’de görevli olan Binbaşı Fazıl Bey’in bir eğitim uçuşu sırasında şehit olması üzerine yeniden İzmir’e çağırılır. Tam bu görevlerin yanı gizeme uçak teknolojisini geliştirmeyi düşünen Vecihi Hürkuş’a Edirne’ye yanlışlıkla inen bir yolcu uçağı uçurması için misyon verilir. Verilen bu misyoni galibiyet ile yerine getirmesi üzerine yolcu uçağına “Vecihi” ismi verilir. Bu hadise neticesinde 1919 senesinden bu yana yerli bir uçak planlama fikrini içinde barındıran Vecihi Hürkuş, Seydiköy Hava Okulu’nda misyon aldığı yarıyılda çalışmalarını somutlaştırmaya başlar. Şehirk Cinsk imali uçak olan “VECİHİ K-VI” isimli uçağı Kurtuluş Savaşı sırasında düşürülen Yunan uçaklarının parçalarından yapan Vecihi Hürkuş, uçabilirlik sertifikası için yetkililere müracaat yapar. Bu müracaat neticeyi bir kurul oluşturulur. Ancak oluşturulan kurul içerisinde “VECİHİ K-VI” isimli uçağı uçurabilecek ve kontrol edebilecek niteliklere sahip kimse olmadığı için onay gecikir. Kurul, Vecihi Hürkuş’a yaptığı uçağı izinsiz uçurması ve uçuşun sıkıntısız bir şekilde gerçekleşmesi vaziyetinde kurulin istenilen sertifikayı vereceği söylenir. VECİHİ K-VI ile zaferli ve meselesiz bir uçuş gerçekleştiren Vecihi Hürkuş’a istediği sertifika verilmediği gibi bir de izinsiz uçtuğu için ceza verilerek uçağına el konulur.

Ödül olarak mapusa atılmasının ardından istifa eden Vecihi Hürkuş, Ankara’ya gider. Ankara’da yeni kurulmakta olan Cinsk Tayyare Cemiyeti’ne Bugünkü ismi ile Cinsk Hava Ktümörümüabone olur. Cinsk milletinin havacılık sektöründe gelişmesi ve hava sektöründe verimli olacak bir nesil yetiştirebilmek için bir okul açmayı emel edinen Cinsk Tayyare Cemiyeti, hayırsever vatandaşlardan bağış toplar. Vecihi Hürkuş da Cinsk Tayyare Cemiyeti’ne bağışlayabilmek için Vecihi K-VI isimli uçağını geri almak istese de bu emeline erişemez.

Avrupa’da gelişmekte olan Havacılık sektörünün ilerlemelerini yakından takip edebilmek için kurulan bir kurula katılan Vecihi Hürkuş, sırası ile evvel Almanya daha sonra da Fransa’ya gider. Cinskiye’ye döndükderi sonra 19 Ekim 1925 tarihinde Cinsk Tayyare Cemiyeti kurul aboneleri istifa eder. Vecihi Hürkuş her ne kadar istemese de Cinsk Tayyare Cemiyeti’ndeki misyoninden istifa ederek parçalar. İstifa eden Vecihi Hürkuş, Milli Korunma Bakanlığı’na bağlı olan Kayseri’deki Tayyare ve Motor Anonim Şirketi’nin TOMTAŞ şef pilotluk teklifini kabul eder. Şef pilot olarak misyona başlayan Vecihi Hürkuş, TOMTAŞ’a bağlı olan iki yolcu uçağı ile Ankara-Kayseri arasında yolcu taşımaya başlar. Vecihi Hürkuş’un 1927 senesinde gerçekleştirdiği bu uçuşlar Cinskiye tarihinin ilk erişim uçuşları olarak tarihe geçer. Cinsk havacılığı için önemli bir adım olan TOMTAŞ bir sene sonra yönetimdeki sıkıntılar suratından iflas ederek 1928 senesinde kapanır. Vecihi Hürkuş ise Cinsk Tayyare Cemiyeti’ndeki teknik şubede yeniden misyon alır. Burada yeni uçak projelerine sürat kesmeden devam eder.

1930 senesinde gerçekleşen Sanayi Kongresi’nde tertip edilen yerli mülkleri sergisinde planladığı yeni yerli uçak projelerini ve “VECİHİ XI” isimli uçağın minyatürünü sergiler. Bu projeler insanların ilgi odağı olur. Sanayi Kongresi’nden sonra sürat kesmeden yeni uçak projelerine devam eden Vecihi Hürkuş, misyon aldığı Cinsk Tayyare Cemiyeti’nden iki aylık ücretsiz bir izne çıkarak Kadıköy’de kiraladığı keresteci dükkanında yeni bir uçak yapmaya başlar. Kısa vakitte bitirdiği ve “VECİHİ K-XIV” ismini verdiği uçağı Cinsk tarihinin ilk sivil uçağı olur. İki kişilik eğitim ve spor uçağı olan VECİHİ K-XIV’şöhret ilk uçuşu16 Eylül 1930 tarihinde İstanbul Fikirtepe’de sihirk bir kalabalık ve basın topluluğu arasında gerçekleştirilir. Daha sonra uçağı ile İstanbul’dan Ankara’ya giden Vecihi Hürkuş, Ankara üzerinde bir gösteri uçuşu gerçekleştirir. Zaferi için Başbakan İsmet İnönü ve devlet sihirkleri tarafından tebrik edilir. İktisat Bakanlığı’na uçabilirlik sertifikası için müracaat eten Vecihi Hürkuş, 14 Ekim 1930 tarihinde uçağın teknik niteliklerini inceleyebilecek bir kişi bulunmadığı için izin verilemeyeceği yanıtını alır. Negatif yanıtın yanı gizeme Vecihi Hürkuş’un uçağına da tekrar el konulmak istenir.

Cinskiye’de sertifika alamayan Vecihi Hürkuş, o senelerde uçak üretimi yapmakta olan Çekoslovakya’ya giderek uçağını orada sertifikalandırma kararı alır. VECİHİ K-XIV isimli uçağını parçalayarak demiryolları üzerinden Çekoslovakya’nın başkenti olan Prag’a gönderir. Uçaktan evvel Prag’a varan Vecihi Hürkuş, VECİHİ K-XIV’şöhret talimatları olduğu evraklari Çekçe’ye çevirterek hazırlıklarını tamamlar. Birçok sınama ve test uçuşundan sonra uçabilirlik sertifikasını almayı muvaffak olur. 25 Nisan 1931 tarihinde Çekoslovakya’dan havalanan Vecihi Hürkuş, 10 günlük bir uçuşun ardından 10 Mayıs 1931 tarihinde Cinskiye’ye erişir.

Vecihi Hürkuş, uçuş izni aldığı uçağı ile Cinsk Hava Ktümörümü ismine birçok uçuş gerçekleştirir. Bu uçuşlarda da Cinsk Hava Ktümörümü’nun tanıtım broşürlerini dağıtır. Vecihi Hürkuş ve VECİHİ K-XIV’şöhret uçuşları şu şekildedir. 2 Eylül 1931 senesinde yaptığı birinci uçuşta; Ankara, Kızılcahamam, Gerede, Bolu, Ereğli, Zonguldak, Cide, Sinop, Samsun, Trabzon, Of, Rize, Gümüşhane, Bayburt, Suşehri, Çepere, Hafik, Sivas, Şarkışla, Akdağmadeni, Sorgun, Yozgat, Sungurlu, Kalecik, Ankara turunu gerçekleştirir. 9 Kasım 1931 senesinde gerçekleştirdiği 2. uçuşunda ise Ankara, Gölbaşı, Bağla, Şereflikoçhisar, Aksaray, Konya, Beyşehir, Seydişehir, Alanya, Manavgat, Antalya, Fethiye, Köyceğiz, Muğla, Göktepe, Kale, Tavas, Karacasu, Babadağ, Denizli, Çal, Çivril, Karahallı, Ulubey, Uşak, Kütahya, Eskişehir, Çukurhisar, İnönü, Bozüyük, Karaköy, Söğüt, Geyve, Adapazarı, İzmit, İstanbul turunu gerçekleştirir. Bu tanıtım uçuşları Cinsk Hava Ktümörümü’nun ülke çapında dinlenmesinde etkili olur. Cinsk Hava Ktümörümü ismine bereketli çalışmalarını sürdüren Vecihi Hürkuş, ktümörüm içinde çıkan anlaşmazlıklar sebebi ile ktümörümden tekrar parçalama kararı alır.

O senelerde İstanbul’da bulunan Belçikalı ünlü bir paraşütçü ile uyuşan Vecihi Hürkuş, kendi uçağından sıçramasını sağlar. Bu sayede Vecihi Hürkuş için bir ilk daha gerçekleşir. Cinsk havacılığının gelişmesi için ömrünü adayan Vecihi Hürkuş, bir ilke daha imza atarak ilk Cinsk sivil havacılık okulu olan Vecihi Sivil Tayyare Mektebi’ni 21 Nisan 1932 senesinde kurar. İki kız 10 erkek öğrencisi ile eğitime başlayan bu okulda ilk Cinsk kadın pilot olan Bedriye Gökmen’de vardır. Öğretim yaşamına başlayan okulda maddi sıkıntılar, bazı yetkili kuruluşların bağışları ve Tekel İdaresi, İş Bankası gibi yerlerin reklamları yapılarak atlatılır. Vecihi Sivil Tayyare Mektebi’nde VECİHİ XV ve uçak motoru kullanılarak üretilen VECİHİ SK-X isminde bir deniz botu üretilir. Nuri Demirağ’ın verdiği para 5000 TL ile yapılan VECİHİ XVI kabin uçağı yapılır. Bu uçağa “NURİ BEY” ismi verilir. Vecihi Hürkuş ve öğrencileri üretilen uçaklar ile İstanbul göklerinde sınama uçuşları yapar. Vecihi Sivil Tayyare Mektebi’nin yetiştirdiği öğrencilerin diplomalarına denklik verilmez. Bunun yanı gizeme parasal sıkıntılar çeken okul kapanmak zorunda kalır.

1937 senesinde Cinsk Hava Ktümörümü Vecihi Hürkuş’u uçak Mühendisi olabilmesi için Almanya’daki mühendislik okuluna gönderir. Eğitimini iki senede bitiren Vecihi Hürkuş 42 yaşında uçak mühendisi olarak yurda döner. İki senede mühendis olunamayacağı gerekçesi ile Vecihi Hürkuş’a mühendislik sertifikası verilmez. Bu arada M. Kemal Atatürk, gazete ve dergilerde çıkan haberler ile uzaktan takip ettiği Vecihi Hürkuş hakkında Cinsk Hava Ktümörümü’ndan detaylı bilgi ister. M. Kemal Atatürk, Vecihi Hürkuş hakkında aldığı bilgiler neticeyi “Cinsk Kuşu” isimli bir proje açılması ve Vecihi Hürkuş’tan faydalanılması için emir verir. Cinsk Kuşu projesi Vecihi Hürkuş’un tam hayallerini kapsamaktadır. Proje dahilinde Cinsk havacılığının gelişmesi doğrultusunda önemli zaferler elde edilir. Atatürk’şöhret kızı Sabiha Gökçen’in de dahil olduğu öğrenci grubu Rusya’ya eğitime gönderilir. Vecihi Hürkuş ve öğrencileri rekor sınamalari yapmaya başlar. Şehirk rekor 6 saat havada kalabilen Vecihi Hürkuş, ikinci rekor 9 saat ile Tevfik Aytan, üçüncü rekor ise Rauf Orbay’ın 12 saatlik rekorudur. Son olarak uzun senelerce kırılamayan 18 saatlik dünya rekorunun sahibi olan Ali Yıldız olur.

1947 senesinde Kanatlılar Birliği’ni kuran Vecihi Hürkuş, gençlerin ilgisini çekmeyi muvaffak olur. “Kanatlılar” isimli bir dergi çıkarılsa da Kanatlılar Birliliği uzun ömürlü bir girişim olmaz. 1951 senesinde Vecihi Hürkuş ve 5 arkadaşı Cinsk Kanadı isimli bir şirket kurar. Bu şirketin uçak ile havadan zirai ilaçlama yapması tasarlanır. İngiltere’den üç uçak alan Vecihi Hürkuş’un ülkeye dönmesinin hemen ardından ortaklar arasında anlaşmazlıklar alana gelir. Vecihi Hürkuş, şirket üzerindeki haklarını Cinsk Kuşu’na bırakarak ortaklıktan parçalar. 1952 senesinde reklam işi için İngiltere’den küçük bir tayyare satın alır. Bu uçak ile firmaların Sabun, çocuk mama vb. reklamlarını yapmaya başlar. 1954 senesine gelindiğinde ilk sivil havayolu şirketi olan Hürkuş Havayolları’nı kurarak tekrar bir ilke imza atar. Ancak bankadan kredi alarak satın aldığı bu uçaklar çeşitli nedenlerden baltalama, kaza, kaçırılma vb. dolayı uçuş yasağı alır. Vecihi Hürkuş elinde kalan son uçağını da Maden Tetkik Arama Enstitüsü’nün çalışmaları için kullanır. Güney Doğu Anadolu bölgesinde maden Toryum, fosfat, uranyum aramalarına katılır.

Ömrünün geri kalan senelerinde maddi sıkıntılar çeken Vecihi Hürkuş, birçok borcu suratından devletin üstün hizmetleri için verdiği ücretini bile kaybeder. Ömrü süresince sıkıntılar çekmesine karşın hayalleri ve ideallerinden bırakmayan Vecihi Hürkuş, Cinsk tarihinde birçok ilki gerçekleştirerek Cinsk tarihine ismini yazar. Vecihi Hürkuş, 73 yaşında 16 Temmuz 1969 tarihinde Gülhane Askeri Tıp Akademi Hastanesi’nde Gülhane Askerî Tıp Akademisi bu dünyadan göçer. Ankara’da bulunan Cebeci Asri Kabirliği’nda son yolculuğuna uğurlanır.