Son Haberler

Varsayımsal Element Ununenniyum Nedir?

-
Eylül 19, 2022
Varsayımsal Element Ununenniyum Nedir?

Ununenniyum, henüz keşfedilmemiş varsayımsal bir elementtir. Özellikleri, görünümü öğrenilmiyor. Sentez çalışmaları hali hazırda devam eden sırlı bir elementtir.

Varsayımsal Element Ununenniyum Nedir?

Ununenniyum, öbür ismiyle “eka-fransiyum” varsayımsal bir elementtir. Öbür bir ifadeyle 119 atom numaralı “keşfedilmemiş” elementtir. Periyodik element tablosunda keşfedilen elementler arasında son sırada yer alan oganesson elementinin atom numarası 118’dir. Bu elementten sonra sentetik olarak elde edilebilecek elementlerin varlığı öngörülüyor. Bunlardan biri de ununenniyumdur. Ancak henüz sentezlenememiştir. Bu sebeple varlığı, özellikleri, izotopları varsayımsal olarak değerlendirilmektedir. “Ununenniyum” ismi ve “Uue” simgesi geçici olarak varsayımsal 199 numaralı element için ceddilmiştir. Uluslararası Temel ve Uygulamaları Kimya Birliği IUPAC kalıcı bir isim tanımlayıncaya kadar bu isim ve simge kullanılacaktır. Tamamen varsayımdan ve varsayımlardan ibaret olan bu sırlı elementi tabiatta görmek henüz imkânsız. Keşfedilmesi için de bilim adamlarının sentez çalışmalarında galibiyetli olmalarını beklemekten başka takat bulunmuyor. Hiç tanımadığınız bu elementin sırrını azıcık aralamak için yazımıza göz atabilirsiniz.


Tarihçe

Ununenniyum, henüz keşfedilememiş veya sentezlenememiş en ufak atom numarasına sahip elementtir 118 numaralı element, keşfedilmiş en büyük numaralı elementtir. 199 numaralı elementi sentez çalışmaları henüz galibiyetli olamadı. Amerikan, Rus ve Alman bilim adamları tarafından çok sayıda sentezleme deneyi yapıldı. Ancak henüz pozitif bir sonuç alınamadı.

Fazla ağır elementler nükleer füzyon yolu ile sentezlenebilir. Füzyon reaksiyonları üretilen çekirdeğin enerjisine bağlı olarak sıcak veya soğuk füzyon olarak ayrılır. Mevcut teknolojilerle yapılan sentezleme çalışmaları, yapım reaksiyonlarının kesitlerinin azalması ve mikrosaniyelerle ifade edilebilen çok kısa yarılanma ömürleri sebebiyle kullanılan teknolojisinin sınırlarını güçler. Bu sebeple bu varsayımsal elementlerin gözlenmesi oldukça güç; zira yarılanma ömürlerinin kısalığı mevcut teknolojilerde kullanılan dedektörlerin elementi tespit etmesini neredeyse imkânsız kılıyor. Zira yarılanma ömrü 1 mikrosaniyenin altındaki izotoplar dedektöre erişmeden bozunur.

Ununenniyum 119 ve unbinilium 120 numaralı varsayımsal, henüz sentezlenmemiş elementler, keşfedilmemiş en hafif elementlerdir. 119 ve 120 numaralı elementler ve ötesindeki varsayılan 121-124 numaralı elementlerin 1 mikrosaniye veya mikrosaniyenin altında yarılanma ömürleri olacağı hipotez edildiğinden sentez çalışmalarında kullanılan teknoloji ve teorik model ehemmiyet taşıyor. Ayrıca, sentez çalışmalarında kullanılması düşünülen Aynştaynyum-253 veya 254 izotopları henüz sentez için lüzumlu ölçülerde üretilemedi. Varsayımsal elementlerin sentezinde kullanılabilecek öbür süper ağır elementlerin de pratik imali henüz mevcut değil.

Ununenniyumun ilk sentez çalışması 1985 senesinde Berkeley Kaliforniya Üniversitesi’nde bulunan ve HILAC ismi verilen ağır iyon doğrusal süratlendiricide sınandı. İlk deneyde, Aynştaynyum-254 niyeti, Kalsiyum-48 iyonlarıyla bombardımana yakalandı. Ancak ununenniyumun hiçbir atomu veya izotopu kollanamadı. Keşfedilmemiş en hafif element olduğu için Alman ve Rus takımların sentez deneylerinin de bir parçası olmuştur. 2011 senesinde Rus bilim adamları bir sentez çalışması yaptı; ancak ununenniyum atomlarının hiçbirinin belirlenemediğini belirten bir rapor yayınladı. 2012 nisan ve eylül ayları arasında Almanya Darmstadt’daki Ağır İyon Araştırma Mekezi’nde GSI de değişik bir sentez teşebbüsü sınandı. Uue-295 ve Uue-296 izotoplarını sentezlemek için Berkelyum-249 niyeti Titanyum-50 iyonlarıyla bombardımana yakalandı. Teorik olarak kesit alanı göz önüne alındığında deneyin, 5 ay içinde bir ununenniyum atomu sentezlemesi bekleniyordu. Alman takımı, tennesin elementinin sentezini doğrulamak için bu deneye ara verdi. Daha sonra devam ettirilen çalışmalarda hiçbir ununenniyum atomu gözlemlenemedi.

Rusya Dubna’daki Ortak Nükleer Araştırma Ensitütüsü JINR, ununenniyum 119 ve unbinilium 120 elementlerini sentezlemek için 2019-2020 seneleri arasında yeni deneyler tasarlıyor. Japonya’daki Ulusal Fizik ve Kimya Araştırma ve Geliştirme Enstitüsü de RIKEN, 2017-2020 seneleri arasında varsayımsal elementlerin sentezi için bazı deneyler yapacağını duyurdu. JINR ve RIKEN laboratuarları, yeni elementlerin sentezi için daha uygun donanım ve aygıtlara sahiptir.

“Ununenniyum” kelimesi, isimsiz ve keşfedilmemiş elementler için kullanılan geçici isimlendirme yönteminin bir parçasıdır. Periyodik tabloyu kuran Rus kimyacı Dimitri Mendeleyev’in adlandırma yöntemine göre “eka-fransiyum” olarak da öğrenilir. 1979 senesinde Uluslararası Temel ve Uygulamaları Kimya Birliği IUPAC tarafından keşfedilinceye veya rastgele bir belirti teyit edilinceye kadar “ununenniyum” ismi ve “Uue” sembolü verilmiştir. Bazı kimya yayınlarında ve kitaplarında “Element-119”, “E119” gibi isimler de kullanılmaktadır.

Fiziksel ve Kimyasal Özellikleri

Ununenniyumun kimyasal sembolü “Uue”dir. Atom numarası 199, atom ağırlığı hipotezi olarak 315’tir. Erime noktası 0-30 derece, kaynama noktası 630 derece olarak hipotez ediliyor. Yoğunluğu öğrenilmiyor; ancak 3 ila 4 gr/cm3 olması bekleniyor. Enerji seviyesi başına elektronlarının dizilişi “2, 8, 18, 32, 32, 18, 8, 1” olarak hipotez ediliyor. Oksidasyon vaziyetleri +3, +1 olarak öngörülüyor. Atom yarıçapının 240 pm, kovalent yarıçapının 263 ila 281 olması bekleniyor.

Periyodik tabloda 1. Grup, 8. Periyot, S-Blok elementleri arasında gösteriliyor. Alkali metaller element serisinde bulunacağı öngörülüyor. Yedinci alkali metal olması beklenen ununenniyumun, lityum, sodyum, potasyum, rubidyum, sezyum ve fransiyum gibi daha hafif bileşenlere konjener eş özelliklere sahip olacağı hipotez ediliyor. Bununla beraber göreceli tesirlerin bazı özelliklerini farklılaştırması bekleniyor. Fransiyum ve sezyumdan daha az reaktif olabileceği öngörülürken, potasyum ve rubidyuma eş tutumları bulunabileceği; alkali metallerin karakteristik +1 oksidasyon gidişatını gösterebileceği düşünülüyor. Öbür alkali metallerde +3 oksidasyon gidişatı kollanmamıştır. İyonizasyon enerjisinin, potasyumdan sonraki alkali metallerden yüksek olacağı hipotez ediliyor. Elektron ilgisinin de, sezyum ve fransiyumundan çok daha büyük olması bekleniyor.

Ununenniyumun özelliklerinin hemen hemen hiçbiri bütün olarak öğrenilmiyor. Mevcut özellikleri periyodik tablodaki konumu ve komşu elementlerin özelliklerinden hareketle hipotez edilmiştir. Katı veya sıvı olabileceği değerlendiriliyor. Erime noktasının düşüklüğü sebebiyle oda sıcaklığında radyoaktif bir sıvı olabileceği bekleniyor. Suyla şiddetle reaksiyona girebileceği, havada patlayabileceği öngörülen öbür özellikleri arasında yer alıyor.

İzotopları

Ununenniyum, tabiatta bulunmadığı gibi sentetik olarak da henüz sentezlenememiştir. Alfa emisyonu ile bozunacağı ve izotoplarının mikrosaniyelerle ifade edilen yarılanma ömrüne sahip olacağı öngörülüyor. Hipotez edilen en uzun yarılanma ömürlü izotopu Uue-294’şöhret takribî 485 mikrosaniye yarılanma ömrü olacağı bekleniyor.

Ununenniyumun henüz 3 izotopu öngörülüyor. Hipotezi izotopları ve öngörülen yarılanma ömürleri şöyledir; Uue-294 485 mikrosaniye, Uue-295 20 mikrosaniye, Uue-296 12 mikrosaniye.


Bunları Öğreniyor Musunuz?

Günümüz teknolojisi ile sentezlenmeye çalışılan ununenniyumun sentezinin, şu ana kadar sentezlenen veya keşfedilen elementlerin hepsinden daha güç olduğu belirtiliyor. Sentez çalışmaları galibiyetli olursa mevcut teknoloji ile sentezlenebilen son iki elementten biri olacak. Belki de sentezlenmesi için yeni bir teknoloji geliştirilmesi gerekecek.
Ununenniyumun kararsızlığı, tabiatta görünmesine imkân vermez. Bu sebeple dünya yaradılışında var olsa dahi günümüze kadar yok olduğu veya başka elementlere dönüştüğü varsayılıyor. Bilim adamlarının sentezlemeleri dışında başka bir keşif imkânı bulunmuyor.
Ununenniyum dünyada natürel ve sentetik olarak henüz kollanamamıştır; ancak meteoritlerde bulunabileceği düşünülmektedir. 
Japon ve Rus bilim adamları tarafından 2019-2020 seneleri arasında ununenniyumun sentezi için yeni deneyler ve teşebbüsler yapılması planlanıyor.
Ununenniyum, 119 numaralı elementin geçici ismidir. Bazı internet siteleri keşfedilmesi muhtemel element için isim teklifleri alıyor. Önerilen isimlerden kimileri şunlar; teslium, turingyum, beatesium, shakespearium, aristotleium.
Ununenniyum” kelimesi, eski Latincede “bir, bir, dokuz” sözcüklerinin birleştirilmesi ile oluşan “119” sayısını ifade eder. Bu yöntem, IUPAC’ın keşfedilmemiş elementler için kullandığı bir isimlendirme yöntemidir.