Son Haberler

Uplink Nedir, Nasıl Çalışır?

-
Eylül 8, 2022
Uplink Nedir, Nasıl Çalışır?

Uydu bağlantı sistemlerinin ehemmiyetli bir parçası olan Uplink, ses ve görüntü aktarımı için kullanılan bir sistemdir.

Uplink Nedir, Nasıl Çalışır?

Akşam yemek yedikten sonra koltuğa kurulup çayımızı veya kahvemizi yudumlarken televizyonun karşısında hoşlandığımız bir programı izlerken bu yayının nasıl yapıldığını düşündüğünüz oldu mu? Veya bir haber kanalında bir canlı yayına tesadüftüğünüzde bu yayını hangi sistemlerin sağladığını merak ettiniz mi? Çok karışık ve entegre sistemlerin toplanması ile bu cins yayınları izleyebiliyoruz. Televizyonun kendisi gibi. İçini açtığınızda çözemediğiniz parçaları bir arada görürsünüz. Ama bu karışık yapı size rahat bir seyir imkânı verir.

Yukarıyada bahsettiğimiz yayınları Uplink sistemleri aracı ile alabiliyoruz. Televizyon kanalları, ajanslar, GSM şirketleri, radyo istasyonları gibi bir hayli alanda kullanılan Uplink sistemleri, yayıncılık sektörünün olmazsa olmazı. Onlarca makinenin toplanarak oluşturduğu bir sistem. Kısaca, dünyadan uyduya, uydudan dünyaya sevk edilen sinyallerin alt yapısı diyebiliriz.

Uplink; kelime anlamı olarak ‘çıkış hattı’ veya ‘çıkış yolu’ ifadesi ile belirlenir. Alt sistemden ana sisteme irtibat kuran aygıtların oluşturduğu bir yapı. Bir sistemden aldığı yayın sinyalini uzaydaki uyduya veya havadaki bir vericiye yollayan irtibat kanalı da diyebiliriz. Yer istasyonundan uyduya sevk edilen sinyaller olarak da özetlenebilir. Uydu haberleşme ve televizyon yayıncılığının ana etmeni olan Uplink sistemleri, dijital yayıncılığın ehemmiyetli bir sacayağı… Rakamsız işletme tarafından kullanılan bu sistemleri azıcık tanıyalım.

Uplink Nasıl Yapılır?

Uplink sistemlerini kullanan şirketlerin Uplink odaları ve makineleri vardır. Bazen bir canlı yayın taşıtı, bazen mobil bir aygıt Uplink sistemi olabilir. Uydu haberleşme sistemlerinde uyduya sevk edilen sinyaller, GSM sistemlerinde baz istasyonlarına sevk edilen sinyaller, bilgisayarlardan sevk edilen sinyaller için Uplink makineleri kullanılır.

Uplink sistemlerini anlatmadan evvel uydu sistemlerine bir göz atalım. Üretilen bir yayın sinyalinin daha geniş bir alana eriştirilmesi için uydu sistemlerine gereksinim vardır. Mesela yalnızca bir kente eriştirilmesi gereken yayın için o şehri kuşbakışı gören bir tepeye bir verici yerleştirip sinyalleri bu makineye yollamak yeterli olabilir. Tabi oldukça ayrıntılı bir harekâttan sonra. Ama bu sinyali tüm Türkiye’ye eriştirebilmek için uyduda bir frekansa gereksinim vardır.

Uydulardan sevk edilen bilgiler sayesinde oldukça süratli bağlantı sağlanabilir. Yörüngelerdeki uydular atmosferin üzerinde bulunurlar. Böylece bir hayli sinyali eriştirme imkânı doğar. Uydular, özellikle televizyon yayıncılığı için oldukça nitelikli ve süratli imkânlar sunar. Her uydu aynı özellikte ve işlevde değildir. Bazı uydu çeşitlerini saymak gerekirse; mesela haberleşme uyduları, tam uyduların yarısını oluştururular, dünya ile denk süratte hareket ederler, televizyon ve radyo kanallarının ağırlıkta olduğu uydulardır. Navigasyon uyduları konum tanımlamak için kullanılırken, astronomi uyduları dünyayı gözlemleyen teleskoplardır. Ajan uydular, öteki ülkelerin füzelerini takip etmek, askeri hareketlilik ve alanlarıyla alakalı istihbarat toplamak, nükleer faalliklerini izlemek için kullanılır. Meteoroloji uyduları ise, hava hipotezlerinin olmazsa olmazıdır.

Bahsettiğimiz uydulardan yararlanabilmek için öncelikle Uplink sistemlerine gereksinim vardır. Uydunun haberleşmesi Uplink ve Downlink biçiminde ifade edilen sistemler sayesinde yapılır. Yeri gelmişken Downlink ifadesine de yer verelim: Uplink’in bütün tersi bir harekâttır. Sinyali vericiden yeryüzüne yollayan bir sistem. Yerden Uplink makineleri aracı ile uyduya sevk edilen bir sinyal, filtrelenerek transponderlar aracılığı ile değişik bir frekans aralığına dönüştürülür. Downlink makineleri dayanağıyla da dünya üzerinde tanımlanan bir alana gönderilir.

Uplink ve uydu bağlantı sistemleri birbirine entegre sistemlerdir. Uydu bağlantı sistemleri şunlardan oluşur: Uydu, uydu yörüngesi, uydunun uzaydaki konumu, uydunun çalışmasını sorgulayan yeryüzü istasyonu, alış ve yollama frekansını dönüştüren transponder makineyi, bağlantı trafiğinin uyduya sevk edilmesini sağlayan çıkarma hattı Uplink sistemi, bağlantı trafiğini yeryüzüne indirme hattı Downlink ve yer terminalleri ağları…

Televizyon Yayıncılığı ve Uplink

Her televizyon kanalının bir Uplink sistemi vardır. Televizyon programlarının geniş kitlelere erişmesi için üretilen yayın sinyalinin evvel uyduya erişmesi gerekir. Ardından Downlink yapılarak bu program yayını kastedilen kapsama alanına gönderilir.

Yayıncılıkta Uplink şöyle yapılır; rejiden gelen ses ve görüntü sinyalleri Uplink odasında Encoder sınan makineye kazanç. Bu makinede bir kodlama harekâtı uygulanır. Bu operasyonun ardından sinyal modülatöre erişir. Ardından Upconvertore denilen makineye sevk edilen sinyal istenen frekansa yükseltilir. Ardından bu frekans High Power Amplifier HPA denilen sisteme dahil edilir ve HPA dalga rehberleri yolu ile Uplink antenine sevk edilir. Burada ideal efor seciyesine erişen sinyal, uyduya eriştirilir. Uydudaki sinyal Downlink aracı ile tanımlanan alana erişir.

Genel hatları ile anlattığımız bu sistem için kullanılan aygıtların kaliteleri değişiktir. Yayıncılık sektörü de teknolojideki büyümelere bağlı olarak giderek değişikleşiyor ve kullanılan makineler değişiyor. Karasal yayınlar için kullanılan sistemlerin yerini dijital sistemler aldı. Artık Standart Defination SD yayınlar da giderek eksiliyor. Televizyon sistemlerinde High Defination HD başka bir deyişle yüksek çözünürlüklü yayınlar büyüyor. 4K, 3D, Ultra HD gibi daha yüksek çözünürlüklü sistemlerin de kullanılmaya başlanması ile Uplink sistemleri de değişiyor.

Uplink sistemleri, haber ajanslarının da faal olarak kullandığı sistemlerdir. Haber ajanslarına aza olan televizyon kanalları, ajansa ait yayın frekansı aracılığı ile canlı yayınlar ve görüntü paylaşımı yapar. Mesela miting tertip eden politiklerin programını canlı yayınlarla üyelerine eriştirebilir. Bu yayınlar için de canlı yayın sistemleri kullanılır. Kameraların bağlı olduğu canlı yayın taşıtındaki Uplink makineleri, üretilen sinyalleri yukarıyada barbarca bahsettiğimiz düzeylerden geçirerek uyduya yollar. Uydudaki frekanstan da Downlink yapılarak televizyon kanallarına eriştirilir.

Uplink Vasıtalarının Özellikleri

Uydu üzerinden canlı yayın yapma imkânı sağlayan Uplink vasıtalarının öteki ismi canlı yayın vasıtayıdır. Ancak her canlı yayın taşıtı Uplink taşıtı olmayabilir. Üzerindeki aygıtlara göre değişiklik gösterebilir. Mobilize reji taşıtı ismi de verilir. Rastgele bir televizyonda bulunan reji, başka bir deyişle yayın odasında bulunan aygıtlara ve aparatlara sahip olan bu vasıtalarda genel olarak şu makineler bulunur: Kamera, kamera hakimiyet birimi, fotoğraf masası, promter makineyi, playout, ses masası, Uplink çanağı, encoder, reciver, recorder, player, jeneratör, intercom sistemi, kablolar…

Canlı yayınlar için broadcast niteliğinde ve sürekli sistem Uplink taşıtları aracı ile yapılan yayınlardır. Bir canlı yayın için öncelikle uydudan bir frekans tahsis edilmesi gerekir. Uplink aygıtından uyduya çıkılır. Belirtilen frekanstan da yer istasyonu yayını alır. Uplink taşıtları art kapalı minibüs olabilir. Flyaway denilen mobil Uplink makineleri taşıtıyla da yayın yapılabilir. Uplink veya canlı yayın taşıtları portatif bir televizyon istasyonu gibidir. Bu vasıtalar sayesinde birden fazla noktadan aynı anda canlı yayın yapılabilir.

Uyduları kullanarak bağlantı kurma fikri, 72 sene evveline sabreden bir geçmişe sahip 1945 senesinde bu fikri ortaya atan ad İngiliz bilim adamı Arthur Charles Clarke’dır. Bu teklifi nedeniyle Clarke, Franklin Institute Stuart Ballantine tarafından altın madalya ile mükâfatlandırıldı. Clarke’ın ortaya attığı fikirden yol çıkılarak günümüze kadar geliştirilen uydu sistemleri artık sivil ve askeri yaşamın bırakılmaz unsuru haline geldi.

Dünyanın yörüngesinde bulunan onlarca uydudan alınan sinyaller, bir hayli hizmete imkân sağlıyor. Televizyon izlerken ve radyo dinlerken aldığımız ses ve görüntünün ne kadar karışık bir süreçten geçerek insanlara eriştirildiğini kavramak güç değil. Uplink sistemleri büyüdükçe uydu bağlantı sistemleri için de yeni imkânlar sunmaya devam edecek.