Son Haberler

Tork Nedir, Beygir Gücünden Farkı Nedir, Nasıl Hesaplanır?

-
Eylül 13, 2022
Tork Nedir, Beygir Gücünden Farkı Nedir, Nasıl Hesaplanır?

Tork, bir arabanın motorundan, tekerleklerine hareket edebilmesi için iletilen kuvvettir.

Tork Nedir, Beygir Gücünden Farkı Nedir, Nasıl Hesaplanır?

Günlük kullanımda ´at eforu´ terimi ile eşliğinden dolayı bu terim ile sıkça karıştırılan Tork’un ne demek olduğunu kavramak için öncelikle beygir gücünün ne demek olduğundan bahsetmek doğru olacaktır.

At Eforu Nedir?

Araba sahipleri ya da araba ile ilgilenenlerin çok yakından tanıdığı ve araba satın almak isteyenlerin de bilmesi gereken bir terim olan at eforu bir arabanın hızını anlatmak için kullanılan genel bir terimdir. Bir arabanın kaç at eforunda olduğunu öğrenmek için o arabanın teknik özelliklerine bakmak gerekir. En baştan söylemekte fayda vardır ki at eforu ile anlatılmak istenen aslen arabanın sahip olduğu motorun eforudur. Bir motorun sahip olduğu at eforu zamanla değişmez. At eforu teknik alanda kısaca BG biçiminde kullanılır ve İngilizce karşılığı Horsepower başka bir deyişle kısaltılmış hali olan HP olarak da karşınıza çıkabilir.

Beygir gücünün birim olarak ne kadar efora karşılık geldiğini ise şu biçimde belirleyebiliriz: Bir at eforu 75 kilogram’lik ağırlığı 1 saniye içerisinde 1 metrelik yüksekliğe çıkarabilecek efor ölçüyü olarak hesaplanmaktadır. Bu eforun varsayımı olarak bir atın eforuna denk geldiği göz önüne anılarak bu efor hesaplaması için at eforu tanımı kullanılmaya başlanmıştır.

Her ne kadar at eforu değiştirilemez olsa da yazımızın ilerleyen kısımlarında anlatacağımız gibi tork yapısı haysiyeti ile arabaların at eforlarının farklı şekillerde  de kullanılabileceği öğrenilmelidir. Burada  bahsi geçen ise arabanın aslen bir dinametre dayanağı ile ölçülüp hesaplanan at eforu ve tork kıymetleri; aktarma uzvu, vites paketi ve tekerlek çapı gibi değişkenlere göre değişiklik gösterebilecegidir. Misal vermek gerekirse bir arabanın motorunda bulunan dişli oranı ayarlarını değiştirerek bu arabanın at eforu ve tork bedellerini değişikleştirmek olasıdır. Buradan da anlaşılacağı üzere her ne kadar at eforu ve tork kıymetleri değiştirilemez olsalar da bir arabanın sahip olduğu efor, motorun kuvvetinin tekerleklere varıncaya kadar geçtiği tertibatların değiştirilmesi ile farklı ebatlara taşınabilir.

Peki, Tork Nedir ve At Eforundan Farkı Nedir?

Kısaca açıklamak gerekirse Tork, bir arabanın motorundan, tekerleklerine hareket edebilmesi için iletilen kuvvettir. Bu kuvvete İtme Kuvveti denilebileceği gibi Dönme Momenti biçiminde de kullanılmaktadır. Bu kuvvet Newtonmetre başka bir deyişle kısaca Nm birimi ile gösterilmektedir.

Bir arabanın sürükleyişinin yüksek olması bu arabanın tork kuvvetinin yüksek olması anlamına kazanç ve bu da arabanın yüksek ağırlıktaki maddeleri sürükleyebileceğini gösterir. Tork kuvveti ne kadar yüksek ise o araba ile daha fazla ağırlıktaki cisimler taşınabilir ya da çekilebilir. Bu sebeple de tır, kamyon, traktör gibi araçların, tork kuvvetleri yüksektir. Bu vaziyet bu araçların çok büyük ağırlıktaki yükleri kaldırabilmelerine ya da hareket halinde taşıyabilmelerine imkân sağlar.

Bir torkun yükseltilebilmesi için tekerlek çaplarının küçültülmesi gerekir. Torku yüksek başka bir deyişle tekerleklerinin çapı düşük olan motorların hareket elastikliği de fazladır. Ani biçimde yüksek süratlere çıkabilirler ve ani biçimde ağır bir maddeyi kaldırabilirler. Ancak bu biçimde tekerlek çapları düşürülerek sürat esnekliği çoğaldırılan vasıtaların daha süratli gideceği düşünülmemelidir. Torkları yüksek olan araçların daha fazla hız yapacakları düşünmek bir yanılgı olacaktır. Bu vaziyet daha evvel de misal verdiğimiz  tır, kamyon ve traktör misallerinden anlaşılabilir. Her ne kadar klasik bir arabanın kaldıramadığı kadar ağırlık taşıyabilecek vaziyette olsalar da bu vasıtalar klasik koşullar altında hiç bir zaman bir arabanın yapacağı hiza  ulaşamazlar.

Bir arabanın yüksek derecede elastikliğe sahip olması demek onun düşük süratlerden çok hızlı hale çok kısa zamanda geçebiliyor olması demektir ve burada tork devreye girer. Misal vermek gerekirse arabaların 60 kilometre/h’dan 120 kilometre/h’ya çıkabilmeleri için çok elastik olmaları başka bir deyişle çok yüksek tork seviyelerine sahip olmaları gerekir. Klasik arabalar bir rampayı çıkarken vites düşürüp sürat çoğaldırmak zorunda kalırken torku yüksek seviyelerde olan taşıtlar jip gibi bu rampalardan çok fazla devir yapmadan ve süratini aynı biçimde gözeterek bile basitçe çıkabilirler.

Torkun teknik olarak işleyiş şekline daha yakından baktığımızda yüksek torklu motorun yanma odasında düşük torklu motorlara göre daha kuvvetli bir yanma derecesi reelleşmesi gerektiğini görürüz. Yanma odasındaki derecelere göre eforunda da olsa iki vasıta arasında farklı seviyelerde torklar oluşabilir. Aynı zamanda taşıtın benzin ya da dizel kullanıcısı olmasına göre de bu yanma odası derecesinin değişeceğini göz önüne alırsak yeniden kullanılan enerji kaynağı da torkun oluşmasında ehemmiyetli rol oynamaktadır.

Dizel motorlu vasıtaların benzin ile çalışan taşıtlardan daha süratli ya da daha yüksek seviyelerde torka sahip olmasının sebebi ise şu biçimde açıklanabilir. Dizel ile çalışan motorlarda yanma odasında bir yüksek tazyik sıkıştırması  reelleşirken bu yanma odalarına aynı biçimde yüksek tazyikli şırıngalar aracı ile yakıt püskürtülmektedir. Bu vaziyet yanma odasında çok yüksek derecelerin elde edilmesine alan verir. Aynı biçimde dizel motorlarında piston hareketleri de bu motorların yüksek torklara sahip olmalarını sağlar. Piston kolunun uzaması ve pistonun kurs içerisindeki hareket mesafesinin çoğalması da torkların yükselmesine neden olur. Ancak yeniden de bu dizel motorlar değişik motorlara mukayeseyle sahip oldukları devir düşüklükleri sebebi ile bu yüksek tork seviyeyi avantajlarını çok da iyi kullanamamaktadırlar.

Bu sebeple azami tork seviyelerinin ve ivmelenme derecelerinin benzin ile çalışan yüksek devirli motorlarda bulunduğunu söylemek olasıdır. Dizel motorların günlük kullanımda daha çok seçim ediliyor olmasının sebebi ise alt devirdeki ani süratlenme kabiliyetlerinden dolayıdır. 

Sahip olduğunuz arabanın daha fazla tork seviyelerine erişmesi ya da daha hızlı gitmesi vites paketi ile sizin elinizdedir. Günlük kullanım için üretilmiş klasik arabaların tork ve at eforu kıymetleri birbirine yakın biçimde üretilirken, eşya taşımak ya da engebeli yollarda kullanılmak üzere üretilmiş taşıtlarda tork seviyesi, efor seviyesinden daha yüksektir.

Sayılar ile misal vermek gerekirse, klasik bir binek vasıtayı klasik olarak 120-140 at eforuna ve 160 Nm tork seviyesine sahiptir. Teknik özellikler bakımından binek vasıtaya hemen hemen yakın kıymetlere sahip olan bir jipte ise 100 at eforu ve 280 Nm tork seviyesi bulunmaktadır. Buradan da anlaşılacağı gibi günlük kullanım için üretilen vasıtaların tork seviyeleri jip gibi engebeli yol vasıtalarından çok daha düşüktür. Bu vaziyet bir jipin mesele yaşamadan engebelerden çıkmasını sağlarken, binek taşıtlarının da daha hızlı gidebilmelerini muhtemel kılmaktadır.

Aynı biçimde sahip olunan tekerlek çapının büyüklüğüne göre de çekiş gücünün değişmesi gerekir. Tekerleklerin çapı ne kadar büyükse o taşıtın tork seviyesinin de aynı derecede yüksek olması beklenir. Sahip olunan motor tipi de tork seviyesinin tanımlanmasında ehemmiyetli bir faktördür. Gizeme tipli motorlar daha çok günlük kullanımdaki hız yapmaya ergonomik taşıtlar için kullanılırken, çekiş gücünün fazla olması gereken tır, traktör gibi vasıtalarda ise V tipi motorlar kullanılmaktadır. V tipi motorlar aracın tork eforu seviyesinin yüksek olması gerektiği vaziyetlerde kullanılan motor çeşitleridir.