Son Haberler

Stopaj Nedir, Nasıl Hesaplanır?

-
Eylül 20, 2022
Stopaj Nedir, Nasıl Hesaplanır?

Stopaj hepimizin günlük hayatta sıkça dinlediği bir kelimedir. Fakat ne demektir bu stopaj?

Stopaj aslen bir vergi ödeme biçimi olup, patronlarca kazanç ya da müesseseler vergisine tabi olan bir hasılata ait meblağın, iş yapana ödenmesi sırasında, yasa ile belirlenmiş oranlarca bu meblağın bir kısmının korunarak, iş yapan ismine peşin olarak vergi dairesine yatırılması biçiminde hakikatleşen vergileme biçimidir.

Stopajın İngilizce açılaması Witholding, deduction at the source biçimindedir. İlk kere Kazanç Vergisi ödemesi ile ortaya çıkan bu vergilendirme biçimi günümüzde daha geniş bir alana yayılarak, birçok değişik vergi cinsinin de bu biçimde ödenmesine kadar ilerlemiştir. Çok basit bir misal ile açıklamak gerekirse bir fabrikada çalışan kimsenin vergilerinin kendisi tarafından değil, patron tarafından fiyatlardan kesilerek Vergi Dairesi’ne yatırılması biçimidir. Aynı biçimde devlet memurlarının vergileri de ücretlerinden kesilerek patronları tarafından alakalı vergi dairesine yatırılmaktadır.

Stopaj vergilendirmesinin kullanıldığı alanlar genel olarak Kazanç Vergisi olmasına karşın bunun dışında misal vermek gerekirse Menkul Sermaye İradı Vergisi’nin de bu biçimde ödenmesi usulü vardır. Bunun emeli mümkün usul vergi firariciliğinin önüne geçilmesidir.

Kazanç vergisinde, ücret ve fiyatların vergi borçlarının ödenmesinde, kazanç henüz iş yapanın eline geçmeden verginin kesilmesini gerektirir.

Ülkemizde tevkif başka bir deyişle stopaj yolu ile vergileme çok yaygın bir usuldür. Bazı gidişatlarda sene içinde tevkif başka bir deyişle stopaj yolu ile ödenen vergilerin beyannamelerde hesaplanan vergilerden kesildiğinde ödenecek ekstra bir vergi çıkmayabilir. Aynı biçimde iki kere ödenen vergi sebebi ile vergi iadesine de hak kazanılabilir. Vergi iadesi ile alakalı yazının ilerleyen bvefatlarında daha detaylı belirtiyor olacağız.

Kazanç Vergisi Kanunu

Kazanç vergisi mükellefleri Mart ayı içerisinde, müesseseler vergisi mükellefleri ise Nisan ayı içerisinde alakalı beyannamelerini vermek zorundadırlar. Beyannameler bu ay içerisinde verilirken, beyannameleri verilen vergi çeşitlerinin ilk taksitlerinin de bu ayın sonuna kadar ödenmesi gerekir.

Kazanç Vergisi Kanunu, Anayasa’nın 75/4. maddesi ile tertip edilmiştir. Bu madde kararı ile senelik ve özel beyanname veren müesseselerin indirim ve ayrıcalıklar düşülmeden evvelki müessese hasılatından hesaplanan müesseseler vergisi düşüldükten sonra kalan kısım menkul sermaye iradı olarak kabul edilmekte ve bu kısım müesseselerin millete sarih olup olmamasına göre müessese bünyesinde aynı kanunun 94/6-b maddesi uyarınca vergi tevkifatına tabi yakalanmaktadır. Bakanlar Heyeti kararı ile bu mevzuda yapılması öngörülen vergi tevkifat oranı millete sarih anonim işletmelerde yüzde 10, ötekilerinde ise yüzde 20’dir.

Stopaj yolu ile vergilendirilen Kazanç Vergisi’nin en geç ertesi ayın 23. günü akşamına kadar kayıtlı bulunan vergi dairesine uygun beyanname ile ödenmesi koşuldur. Burada vergiyi ödeyenler direk mükellef olmasalar bile, asıl mükellefler ismine patron olarak bu vergileri ödemeleri gerekmektedir.

Kazanç Vergisi Kanunu, vergi mükellefi olup stopaj usulü gereğince vergi mükelleflerinin vergi borcunu alakalı vergi dairesine yatırması gereken patron ya da müessese şu biçimde sıralanabilir:

Kamu Yönet ve Kurumları
İktisadi Kamu Kurumları
Şair Müesseseler
Ticaret Şirketleri
Dernekler
Vakıflar
Dernek ve Vakıfların İktisadi İşletmeleri
Asıl kazançlarını beyana mecbur olan ticaret ve serbest iş erbabı
Tarımsal hasılatlarını bilanço ya da tarımsal firma hesabına göre tespit eden çiftçiler…

Stopaj Usulünün Biçimi ve Kullanılma Emeli

Stopaj usulü ile vergilendirmede patron, iş yapana fiyatını ödemeden lüzumlu vergileri keserek kalan kısmı ödemektedir. Bu hem vergilerinin tahsilinin daha kolay ve garantili bir biçimde hakikatleştirilmesini hem de vergi firariciliğinin önüne geçilmesini sağlamak emeli ile düşünülmüş bir usuldür. Aynı biçimde bu operasyon maliye yönetinin ve vergi mükelleflerinin de vergi ödeme ve hakimiyet mevzusunda işlerini kolaylaştırmaktadır. Verginin hasılatın doğuşunun hemen ardından patronca direk vergi dairesine iletiliyor olması iş yapanda başka bir deyişle mükellefte oluşacak psikolojik baskıyı da azaltmaktadır.

Kazanç Vergisi Stopaj Oranları

Kazanç Vergisi Stopaj Oranları ile hangi verginin ne kadar bir yüzdelik pay ile ödediğini hesaplayabileceğimiz oranlar listedeki gibi sıralanmıştır. Buradan hangi verginin hangi yasa bendi ile ne kadar yüzde ile hesaplandığını görmemiz olasıdır. Birkaç misal vermek gerekirse:

Senelere yaygın inşaat ve onarım işi yapanlara ödenen istihkak bedellerinden %3 oranında stopaj kesildiğini ve bu kesintinin kanunun 94/3 bendinde okunabileceği bilinmektedir.

Listeye göre dar mükellefiyete tabi olanlara, telif ve tescil haklarının satışı dolayısı ile yapılan ödemelerden ise 2009/14592 sayılı BKK ile 03.02.2009’dan itibaren %20 oranında stopaj kesildiği bilinmektedir.

Bütün mükellef müesseseler tarafından, bütün mükellef asıl şahıslara kazanç ve müesseseler vergisi mükellefi olmayanlara ve bu vergilerden muaf olanlara dağıtılan 75. maddenin 2. fıkrasının 1,2 ve 3 numaralı bentlerinde yazılı kar paylarından Karın sermayeye ilavesi kar dağıtımı sayılmaz % 15 oranında stopaj kesilecektir.

Beyanname Üzerinden Hesaplanan Verginin Mahsup Edilmesi

Senelik beyanname ile beyan edilen kazanç veya müesseseler hasılatına istinaden hesaplanan vergilerden sene içinde tevkif stopaj yolu ile kesilen vergiler mahsup edilir. Ünlü Ekonomist Feridun Güngör bu vaziyeti şu biçimde sarihliğe kavuşturmaktadır:

“Misalin, iş yeri kirası üzerinden kesilen vergiler, beyannamede beyan edilen kazançlar üzerinden hesaplanan kazanç vergisinden indirilir. Stopaj yoluyla ödenen vergilerin indirilmesinden sonra artan kısım varsa vergi dairesine ödenir. Tevkif yoluyla kesilen vergilerin, senelik kazanç veya müesseseler vergisinden mahsubunda mükelleflerin kendilerinden yapılan vergi tevkifatı ile alakalı olarak kesintiyi yapan vergi mesullerinin ismi – soyadı veya unvanını, bağlı olduğu vergi dairesini ve vergi kimlik numaralarını, kesintiye temel alınan brüt meblağlar, kesilen vergileri ve kesinti yapılan yarıyılları gösteren bir tabloyu senelik beyannamelerine ilave etmeleri yeterlidir. Kesintiyi yapanlarca tertip edilen, kesintinin yapıldığını gösteren belgelerin beyannameye ilave edilmesi gerekmiyor.“ 

Güngör’şan yazısının tamamı bu sayfadan okunabilir.

Stopaj yolu ile kesilen vergilerin nakden iade edileceği gidişatlarda bu meblağ 10 milyar lirayı aşmıyorsa şu biçimde bir tablo izlenir:

Fiyat ve gayrimenkul sermaye iradına ait olması halinde fiyatlara ait olarak patron tarafından verilen ve kesintinin yapildiğini gösteren yazının, gayri-menkul sermaye iradına ait olarak kira sözleşmesinin,Menkul sermaye iradına ait olarak kesintiyi yapan bankalar, özel finans müesseseleri, taşıtı müesseseler ve öteki müesseseler tarafından tertip edilen ve vergi kesintisinin yapıldığını gösteren belgenin,Serbest iş hasılatına ait olarak vergilerin mesul ismine tahakkuk ettiğini gösteren alakalı saymanlık yazısının,Ticari hasılatlar ve tarımsal hasılatlara ait olarak tevkif yoluyla kesilen vergilerin vergi mesulü tarafından alakalı vergi dairesine ödenmiş olduğuna ait belgenin alakalı müessesece onaylanan bir misalinin arzuhale ilave edilmesi şartıyla tahlil raporu ve güvence aranmaksızın yerine getirilir.

Vergi tecrübe etmenleri iade incelemesine reelleştirirken, beyan edilen kazanç ya da müesseseler vergisinin doğruluğunu inceleyip, tespit ederler. Bunun anlamı da araştırılacak olan yalnızca iadeye mevzu olan stopaj değil aynı zamanda bahsi geçen mükellefin beyanına tesir edebilecek olan bütün operasyonların araştırılmasıdır. Bu gidişat kanunun 252 Seri No’lu tebliğinde sarihliğe kavuşturulmuştur.