Son Haberler

Son Keşfedilen Elementlerden Moskovyum Nedir? (Özellikleri, İzotopları)

-
Eylül 12, 2022
Son Keşfedilen Elementlerden Moskovyum Nedir? (Özellikleri, İzotopları)

Moskovyum, ismini Moskova’dan alan bir elementtir. Rus ve Amerikalı bilim adamlarının ortak çalışması ile keşfedilmiştir. Suni elementlerden biridir.

Son Keşfedilen Elementlerden Moskovyum Nedir? Özellikleri, İzotopları

Moskovyum, yarılanma ömrü saniyeden çok daha kısa olan ve çok süratli bir biçimde bozunan radyoaktif bir elementtir. Süper ağır ve oldukça radyoaktiftir. Tabiatta bulunmaz, suni olarak elde edilebilir. Laboratuvar araştırmaları dışında rastgele bir kullanımı, bereketi ve uygulaması bulunmuyor. Son olarak keşfedilen süper ağır 4 elementten biridir. isminden de anlaşılacağı gibi Rusya’nın başşehri Moskova’ya atfen adlandırılmıştır. Rus ve Amerikalı bilim adamlarının ortak çalışmasının mahsulü olan moskovyum, 27 gün süren bir deneyde birleşimlenebildi. Moskovyumla alakalı bir hayli bilgiye yazımızdan erişebilirsiniz.

Resimdeki silüet; Rus bilim adamı fizikçi Prof. Dr. Yuri Oganessian…

Tarihçesi

Moskovyum, Rus ve Amerikalı bilim adamlarının ortak çalışması ile keşfedilmiştir. Rusya Dubna’daki Ortak Nükleer Araştırmalar Enstitüsü’nden JINR bir grup bilim adamı ile Amerika Kaliforniya’daki Lawrence Livermore Milli Laboratuvarı’na LLNL bağlı Glenn Seaborg Enstitüsü’nden bir grup bilim adamının beraber yaptığı çalışmalarda 115 numaralı element birleşimlendi. Takımın başında Rus bilim adamı fizikçi Prof. Dr. Yuri Oganessian ve Amerikalı bilim adamı Ken Moody yer aldı.

Rus ve Amerikalı bilim adamları JINR’de yaptıkları deneyi 14 Temmuz – 10 Ağustos 2003 tarihleri arasında asıllaştırdı. “U400 siklotron parçacık süratlendirici” ismi verilen aygıtta yapılan ve 23 gün süren deneyde, 115 numaralı elementin atomik çürüme modelleri ve çürüme zincirleri teyit edildi. Bozunma zincirlerinde alfa çürümesi yoluyla moskovyum atomu birleşimlendi. Amerikyum-243 izotopunun Kalsiyum-48 çekirdeği ile bombardımanı neticeyi oluşan füzyon tepkini taşıtıyla 115 numaralı elementin 4 atomu üretildi. Tepkinde Dubniyum-268 bozunma zincirini takiben moskovyum ve nihonyum atomları birleşimlendi. Bu atomlar şunlardır; Mc-288 3 nötron, Nihonyum-284 ve Mc-287 4 nötron, Nihonyum-283’e dönüşen 4 nötron. Takım, elde edilen atomları, ardışık beş alfa bozunmasıyla oluşan üç eş çürüme zincirinde 30 saniyeden daha az vakitte gözlemledi. Bu çürüme şeması moskovyum ve nihonyum elementleri için özel olarak belirlendi ve bilim adamlarının alakasını çekti. Acayip bir biçimde dördüncü çürüme zincirinin, evvelki üç çürüme zincirinden farklı bozunmalarla oluştuğu gözlemlendi. Uzun bozunma zincirlerinin bu sıklıkla asıllaşmadığını bilen bilim adamları, bu gidişatı dikkat çekici buldu.

JINR ve Livermore takımları, elde edilen bilgileri doğruladı. Deliller, 1 Şubat 2004 tarihinde yayınlandı. Beynelmilel Temel ve Uygulamaları Kimya Birliği IUPAC ve Beynelmilel Temel ve Uygulamaları Fizik Birliği IUPAP bünyesinde oluşturulan Ortak Çalışma Grubu JWP, 30 Aralık 2015 tarihinde son olarak keşfedilen 4 yeni elementten biri olarak ispatları kabul etti ve 28 Kasım 2016 tarihinde moskovyum resmen periyodik masaya ilave edildi.

“Moskovyum” sözcüğü, JINR takımının, elementin bulgusundaki katkıları nedeniyle Rusya’nın başşehri Moskova’dan esinlenilerek türetilmiştir. Haziran 2016’da bulgucu bilim adamları tarafından “moscovium” adı ve “Mc” simgeyi önerildi. 28 Kasım 2016 tarihinde önerilen ad ve simge IUPAC tarafından onaylandı. Moskovyuma keşfedilmeden evvel periyodik tablodaki terminoloji gereği IUPAC tarafından geçici olarak “ununpentium” adı ve “Uup” simgeyi verilmiştir. Keşfedilmeden evvel periyodik tablodaki terminoloji gereği daha hafif homologu bizmuta eşliği nedeniyle “eka-bizmut” olarak adlandırıldı.

Moskovyumun birleşimi için kullanılan siklotron isimli süratlendiricide yapılan deneyin temsili resmi…

Fiziksel ve Kimyevi Özellikleri

Moskovyumun kimyevi simgeyi “Mv”dir. Atom numarası 115, atom ağırlığı 290’dır. Yoğunluğunun 13,5 grcm3 olacağı hipotez ediliyor. Erime noktası 400 derece, kaynama noktası 1100 derece olarak öngörülüyor. Atom yarıçapı 187 pm, kovalent yarıçapı 156-158 pm olarak zannediliyor. Enerji seviyesi başına elektronları “2, 8, 18, 32, 32, 18, 5” biçimindedir. Oksidasyon vaziyetleri “1, 3” olarak öngörülüyor. Süper ağır başka bir deyişle transaktinit elementlerden biridir. Periyodik tablonun 15. Grup, P-Blok, 7. Periyodunda yer alan bir metaldir. Periyodik tablodaki konumu dikkate alındığında oda sıcaklığında metalik bir katı olacağı öngörülüyor.

Özellikleri hakkında ispatlanmış çok fazla deneysel bilgi bulunmuyor. Özellikleri ispatlanıncaya kadar moskovyumun; bizmut, azot, fosfor, arsenik ve antimon gibi azot grubu pnictogen elementlerin ağır bir homologu gibi davranacağı öngörülüyor. En türdeş elementin, hemen üzerinde bulunan bizmut olacağı zannediliyor. Azot grubu elementlerin karakteristik özellikleri göz önüne alındığında çift ve üçlü kovalent bağlar oluşturma meyilleri sayesinde kararlı bileşikler oluşturabilme mahareti sergileyebileceği hipotez ediliyor. Ayrıca, +1 veya +3 yüklü iyonlar oluşturan yoğun ve katı bir metal olması bekleniyor.

İzotopları

Moskovyum izotopları tabiatta bulunmaz. Sentetiktir ve tüm izotoplarının son derece radyoaktif olması beklenir. Laboratuvar etrafında suni olarak elde edilebilir. Amerikyum ve kalsiyumun füzyon tepkinleri neticeyi birleşimlenebilir. Amerikyumdan ince bir katmanın üzerine kalsiyum iyonlarının sevk edilmesi neticeyi atom çekirdeklerinin çarpıştırılması operasyonuyla birleşimlenen moskovyum, çok kısa ömürlü bir dizi izotopa sahiptir. Alfa bozunması yoluyla nihonyum izotoplarına dönüşür. Bir bozunum kumpası ise Kopernikyum-291 izotopunu üretir. Henüz keşfedilmemiş Cn-291 izotopunun 10 seneden fazla, bir iddiaya göre de 1200 sene yarılanma ömrü olacağı hipotez ediliyor. En kararlı izotopu Mc-290, 0,8 saniyelik yarılanma ömrüne sahiptir. Başka bir ifadeyle; moskovyum atomlarının yarısı 0,8 saniyede farklı bir atoma parçalanır.

Moskovyumun yarılanma ömürleri öğrenilen 287 ila 290 atom kütleli 4 izotopu bulunur. İzotoplarının hiçbiri kararlı değildir. Bugüne kadar birleşimlenen en kararlı izotopu, 0,8 saniye yarılanma ömrüne sahip Mc-290’dır. Henüz keşfedilmemiş Mc-291 izotopunun birkaç saniyelik yarılanma ömrü olacağı öngörülüyor. İzotopları ve yarılanma ömürleri şöyledir; Mc-287 32 milisaniye, Mc-288 87 milisaniye, Mc-289 220 milisaniye, Mc-90 0,8 saniye.

Bunları Öğreniyor Musunuz?

Beynelmilel Temel ve Uygulamalı Kimya Birliği IUPAC, yeni elementlerin bulguyu ile alakalı onay veren yetkili bir müessesedir. IUPAC kaidelerine göre yeni keşfedilen elementlerin şu kriterlere göre adlandırılması gerekiyor; mitolojik bir vaka veya şahsiyet, astronomik bir nesne, bir mineral veya eş bir madde, bir yer veya coğrafik bir bölge, elementin bir özelliği, bir bilim insanı… Bu kriterlere göre Rusya’da keşfedilen 115 numaralı element, başşehir Moskova’dan esinlenilerek adlandırılmıştır.
113, 115, 117 ve 118 numaralı son keşfedilen elementlerin adları bulgucu bilim adamları tarafından önerildi. Önerilen adlar IUPAC tarafından kabul edildi. Takribî 6 aylık bir kamuoyu araştırmasının ardından 28 Kasım 2016 tarihinde önerilen adlarla periyodik tabloya 4 yeni element ilave edildi.
Moskovyumun da için de bulunduğu son olarak keşfedilen 4 element, periyodik tablodaki yerleri belirli olduğu halde tabiatta bulunmadığı için yakın zamana kadar keşfedilemedi. Zira çok süratli bir biçimde bozunurlar ve saniyenin çok minik bir ünitesinde gözlemlenebilecek teknoloji yoktu. Ayrıca suni birleşim için atomları çok yüksek süratlere eriştirebilecek süratlendiriciler geliştirilmemişti. Başka Bir Deyişle 20 sene evvel bu elementin birleşimlenmesi imkânsızdı.
Dört yeni elementin bulguyu ile beraber bilim dünyası yayınlarında ve mektep kitaplarında geçici adlarla yer alan elementler yeni isimleri ile yer aldı veya yer alacak.
Moskovyumun keşfedilmeden evvelki ismi “ununpentium” sözcüğü, Latince ve Yunanca “bir, bir, beş”, başka bir deyişle yan yana gelince “115” sayısının karşılığıdır. IUPAC, keşfedilmemiş elementleri, periyodik tablodaki atom numaralarını baz alarak bu biçimde isimlendirmiştir.
115 numaralı elementin birleşimi sırasında moskovyumun ilk atomlarının hemen bozunması neticeyi 113 numaralı nihonyum elementi keşfedildi.
2017 seneyi itibariyle 100 adet moskovyum atomu üretilebildi.
Moskovyum, insanlar, hayvanlar ve nebatlar üzerinde hiçbir biyolojik işleve sahip değildir. Radyoaktifliği nedeniyle toksik olması bekleniyor.
Moskovyumun biyokimyasal tepkinlerde değişik metallerin yerini alabileceği değerlendiriliyor.