Son Haberler

Sodyum Nedir, Özellikleri ve Faydaları Nelerdir?

-
Eylül 11, 2022
Sodyum Nedir, Özellikleri ve Faydaları Nelerdir?

Sodyum, mutfağımızdaki tuzdan maden sularına kadar bir hayli gıdada yer alan ve sağlık için zorunlu bir elementtir. Sodyumsuz yaşayamayız diyebiliriz.

Sodyum Nedir, Özellikleri ve Faydaları Nelerdir?

Sodyum, öğrenilen en bereketli elementlerden biridir. İnsan sıhhati için tesirleri ve bereketlerinin yanında sanayideki bir hayli sektörde bırakılmaz bir maddedir. Daha Önceki çağlardan beri sofra tuzu olarak kullanılan sodyum, oluşturduğu onlarca bileşikle yaşama katkı sunuyor. Yerkabuğundaki en bol elementler arasında yer alan sodyumun alaşımlardan ilaçlara kadar rakamsız kullanım imkânı bulunuyor. Sanayide binlerce ton kullanılan sodyum, insan vücudunda da en fazla bulunan minerallerden biridir. Öbür bilgiler için yazımıza devam edelim…

Tarihçesi

Sodyum, çok daha önceki çağlardan beri öğrenilen ve kullanılan bir element. Sodyum klorür başka bir deyişle sofra tuzu ve sodyum karbonat, bir hayli uygarlıkta tat verici ve gözetici madde olarak kullanılmış. Ortaçağ Avrupasında bir sodyum bileşiği olan ve “sodanum” ismi verilen bir başağrısı ilacı olarak kullanılırmış. 1807 senesinde ise, Sir Humphry Davy tarafından sodyum hidroksitin kostik soda elektrolizi usulüyle sodyum elde edildi ve bu tarih sodyumun bulguyu olarak kayıtlara geçti. 19. asrın sonlarında sodyum karbonat ile karbonun ısıtılmasıyla elde edilmiştir.

“Sodyum” sözcüğü, Latince “Natrium” demektir. “Soda metali” anlamına gelen natrium, aynı zamanda Yunanca “nitron” ismi verilen natürel bir tuzdur. Kimyevi sembolünü de bu sözcükten almaktadır. İngilizcesi “sodium” biçimindedir. Türkçeye de “sodyum” olarak geçmiştir.


Fiziksel ve Kimyevi Özellikleri

Sodyumun kimyevi simgeyi “Na”dır. Atom numarası 11, atom ağırlığı 22,99, yoğunluğu 0,96 gcm3’cins. Erime noktası 97 derece, kaynama noktası 882 derecedir. Periyodik cetvelin 1-A grubunda, alkali metaller element serisinde yer alır. Gümüşî beyaz renktedir. Kristal yapısı hacim merkezli kübiktir. Hafif, yumuşak, kaygan ve dövülgen bir elementtir. Grubunda lityum ile potasyum arasında yer alır. Elektrik geçirgenliği cıvadan takribî 20 kat fazladır.

Sodyum, yüksek oranda reaktiftir. Su ile şiddetli tepkin verir. Su ile tepkininde ısı çıkışına izin verir, hidrojen gazı çıkışına yol açar ve kostik çözelti yaradılışı alana getirir. Havada sürate oksitlenir. Sarı bir alevle yanar. Metal formu suda yüzer. Güçlü bir indirgendir; soğukta hidrojen ve sodyum hidroksit vererek suyu ve oksijenli ve halojenli bir hayli bileşiği ayrıştırır. Çok kolay yükseltgenir; kükürtle, hidrojenle, halojenlerle ve ametallerin çoğuyla birleşebilir. İçeriğinde emin bir bileşiğin bulunduğu bir amalgam vererek cıva içinde çözünür. Oksijenle birleşerek protoksit ve peroksit verir. Sodyum protoksit, suyla birleşerek kostik soda sodyum hidroksit veren alkalik bir oksittir. Kostik soda beyaz bir katıdır ve 320 derecede erir, akkor halde uçucudur, suda ısı yayarak çözünür ve nem kaparak bozunur. Sodyum peroksit, suyla oksijen vererek ayrışır ve asitlerle hidrojen peroksit oksijenli su verir. Potasyum hidroksitle aynı özellikleri verir; fakat ondan daha az yakıcı bir bazdır. Bileşiklerinde +1 kıymetliklidir. Ergimiş soydum klorür veya sodyum hidroksitin elektrolizinden, sodyum karbonatın kömürle indirgenmesinden elde edilir. Sodyum tuzlarının hemen hemen tamamı suda çözünür. Sülfürik asidin sodyum klorürle tepkiniyle sodyum sülfat alana kazanç. Sodyum sülfat, bazı inorganik kaynaklarda natürel olarak da bulunur.

Sodyum, tabiatta saf ve elementel olarak bulunmaz. Natürel bileşiklerde bol bulunan elementlerdendir. Yerkabuğunun yüzde 2,8’ini sodyum oluşturur. Bu oranla tabiatta en bol bulunan elementler arasında 4. sıradadır. Alkali metaller arasında ise en bol bulunan birinci sıradaki metaldir. Deniz suyu takribî 1,05 oranında sodyum kapsar. Tabiattaki en yaygın bileşen, sodyum klorür başka bir deyişle sofra tuzudur. Kaya tuzları, deniz nebatları ve Şili güherçilesinde organik asitlerle birleşmiş olarak çok yaygın bulunur. Silikatlar halinde taşlarda bulunur. Kriolit, zeolit ve sodalit gibi bir hayli mineralde de sodyum içeriği vardır. Güneşte ve yıldızların spektrumlarında hem atomik hem de iyonik formda sodyum belirlenmiştir. Sodyumun 13 izotopu vardır. En kararlı izotopu Na-23’cins. Tabiatta Na-23 % 100 izotopu bulunur. İki adet de radyoaktif izotopu bulunur. Bu izotoplardan Na-22’nin yarılanma ömrü 2,6 bin yıldır. Na-24’şan yarılanma ömrü ise 15 saattir.

Hangi Alanlarda Kullanılır?

Sodyumun iyi seviyede indirgen olması bir hayli kimyevi operasyonda kullanılmasını sağlar. Silisyum ve bor gibi elementlerin hazırlanmasında sodyumun indirgen özelliğinden yararlanılır. Organik kimyada çok rakamda uygulaması vardır. Mutfak tuzu gibi organik bileşikler ve esterlerin üretiminde kullanılır. Sodyum karbonat, sanayide yaygın olarak kullanılan oldukça yararlı bir bileşiktir. Bikarbonat, tıpta seltz hazırlanmasında kullanılır. Bazı alaşımların içeriğine katılan sodyum, özelliklerini ve yapılarını geliştirir ve değiştirir. Sodyum nitrat, ehemmiyetli bir gübredir. Motorlarda vuruntuyu önleyen mermi tetraetilen yapımında sodyumdan faydalanılır.

Sodyum ve bileşiklerinin kullanıldığı bazı alan ve mahsuller şunlardır; sırça, boyalar, ilaçlar, metalürji, kâğıt, petrol, sabun, tekstil mahsulleri, buğulu lambalar, valfler, deterjanlar, paklik kimyevileri, ipekler, elyaflar, seramik, pirinç kaplamalar, resimcilik, parfümler…


Sodyum ve Sağlık

Sodyum, insan ve öbür canlılar için zorunlu, ehemmiyetli işlevleri olan bir mineraldir. Sodyum klorür bileşiği olan mutfak tuzu, insanlar için ehemmiyetli bir sodyum kaynağıdır. Hücre dışındaki katyonlar arasında en çok bulunan mineraldir. Metabolizma kumpası, kalp faaliyetleri ve kan ve beden akışkanlarının asap sinyallerinin nakli için lüzumludur. Hücre ve dokulardaki su metabolizmasında ve organik akışkanların asit-baz balansının sağlanmasında kilit rol oynar. Potasyum ile bedenin elektrolit irtibatı ve hücreler arası nakil işlevlerini yerine getirir. Bir Hayli rehabilitasyonda kullanılan ilaçlarda sodyum içeriği vardır. Sodyum metabolizması, böbrek üstü bezinin korteks hormonları tarafına tertip edilir ve idrar yolu ile bedenden atılır. Bedenin akışkan balansını ve su yakalamasını sağlar. Adalelerin kasılmasını sağlayan öğelerdendir.

İnsanlarda günlük sodyum gereksinimi 4-6 gram ortamındadır. Yiyeceklerden bedene günde vasati 3 gram sodyum alınır. Bir litre kanda 130 milimolden daha az seviyede sodyum düşüklüğüne “hiponatremi” denir. Bu hastalık, bedendeki toplam su ölçüsündeki sodyum oranının beceriksiz olduğu anlamına kazanç. Sodyum noksanlığı, hücrelerin su alarak şişmesine yol açar. Adale spazmları, baş sızısı, halsizlik, tedirginlik başlıca bulgularıdır. Bedendeki su ölçüsünün az olmasına bağlı olan sodyum noksanlığı ise, kusma, susuzluk, ishal, fazla terleme ve pankreas irini gibi vaziyetlere yol açabilir. Su ölçüsünün aşırılığı nedeniyle ortaya çıkan sodyum noksanlığında da, kalp ve böbrek yetmezliği, siroz ve karaciğer rahatsızlıkları tehlikeleri vardır.

Bir litre kandaki sodyum ölçüsünün 145 milimolden yüksek olmasına ise sodyum yüksekliği başka bir deyişle “hipernatremi” ismi verilir. Bedene giren suyun, çıkan sudan daha fazla olması vaziyetidir. Başlıca bulgusu susuzluktur. Yüksek tansiyon, adale ve asap hassasiyeti, nöbetler ve koma gibi vaziyetler ortaya çıkarabilir.

Bunları Öğreniyor Musunuz?

“Sodyum bulutu” ismi verilen sodyum kütlesi, çok yükseklerdeki yelleri ölçmek için kullanılır. Havaya atılan bir füze tarafından dağılır. Bu sodyum kütlesi flüorışıl hale gelerek atmosferin azami bölgelerindeki ve iyonosferdeki yellerin gelişimini ve metamorfozunuz yerden izlemeye imkân tanır.
Sodyum, havada oksitlenmesini önlemek için vazelin yağı veya gaz yağı içinde saklanır.
Sodyum karbonat, 10 mol su alarak havada çiçeklenen klinorombik prizmalar halinde kristalleşir.
“Vichy tuzu”, sodyum hidrojen karbonat veya bikarbonattır. Sodyum bikarbonat, kabartma tozudur. Sodyum klorür, mutfak tuzudur. Natürel sodyum sülfata, “Glober tuzu” da denir. Sodyum karbonat, soda veya maden suyudur.
Sodyumun toz formu su içinde zehirli ve patlayıcıdır.
Sodyumun suyla şiddetli tepkini nedeniyle geçmişte benzine, su katılıp katılmadığını bilmek için sodyum karıştırılırmış.
Okullardaki kimyevi deneylerde zaman zaman yaşanan minik patlamalar genellikle sodyumun suyla karışmasıdır. Hababam Sınıfı filmindeki kimya deneyinde patlama sahnesi de sodyumun suyla reaksiyonudur.
Aspirin, müshil, diş macunu, gargaralar ve mide ilaçları gibi bir hayli ilaç sodyum kapsar.