Son Haberler

Siyonizm Nedir?

-
Eylül 8, 2022
Siyonizm Nedir?

Siyonizm Nedir?

Siyonizm terimi ilk olarak 1890 senesinde Nathan Birnbaum tarafından ortaya atılmıştır. Genel tanımı Yahudi halkının anavatan olarak gördükleri topraklara tekerrür geri dönmeyi hedefleyen ulusal bir hareket olarak yapılabilir. Hareket, Yahudi anavatanında bağımsız bir İsrail Devleti’nin kurulmasını ve yaşatılmasını da kastetmektedir.

1948’de İsrail Devleti kurulduğundan beri Siyonizm, İsrail Devleti’ni kalkındırmayı ve İsrail’de yaşayan Yahudi halkını İsrail Korunma Güçleri’ni desteklemek yoluyla gözetmeyi de emelleri arasında almıştır.

Başlangıçtan bu yana Siyonizm’in somut ve manevi niyetleri olmuştur. Tam politik ve dini duruşlardan Yahudiler, solcu, sağcı, dindar veya seküler, Siyonist hareketini oluşturmuşlar ve bu hareketin niyetlerine erişmek için birlikte çalışmışlardır.

Siyonist felsefede bazı antlaşmazlıklar Siyonist hareketinde zaman içinde de bazı dağılınmalara neden olmuştur. Altta bu dağılınmalar neticeyi ortaya çıkan bazı ehemmiyetli Siyonist hareketler açıklanacaktır.

Siyasi Politik Siyonizm

Politik Siyonizm siyasetin Siyonist maksatlara erişmedeki ehemmiyetine vurgu yapmıştır ve Filistin ile alakalı politik haklar elde etkenin Siyonizm ile alakalı teşebbüslerde bir ön koşul olması gerektiğini korunmuştur. Siyasi Siyonizm, Yahudi problemini politik bir problem olarak gören ve beynelmilel arenada atılacak somut adımlarla çözülmesi gerektiğine inanan Theodor Herzl ile aynılaşmıştır. Herzl’in emeli tam dünya liderleri tarafından kabul edilen ve Yahudilerin sahip oldukları topraklar üzerinde bir Yahudi dominantlığı öngören bir kontratı yaşama geçirmekti. Bu ilkelere uygun bir biçimde hazırlanmış Basel Programı, Siyonizm’in amacının İsrail topraklarında yaşayan Yahudiler için beynelmilel hukukun gözetmesi altında tehlikesiz bir cennet yaratmak olduğu belirtilmiştir. Teşkilat ve finansman ile alakalı mekanizmalar Siyonist Organizasyonu, Yahudi Ulusal Fonu, Jewish Colonial Trust ve bu gibi bu gayeyi reelleştirmek istikametinde kurulan ve çalışan teşkilatlardır.

Dini Siyonizm

Dini Siyonizm’in kökleri “Siyon kahinlikleri”ne kadar götürülebilinir. Hibbat Siyon’un müjdecileri Mevasrei Siyon Yehudah Alkalai, Zvi Kalischer, Shmuel Mohilever ve Naftali Zvi Yehudah Berlin gibi hahamların da tesirli oldukları bir harekettir. Yahudi dini ile Yahudi ulusunun kaynaşmasını temel ilke olarak kabul eden bu Siyonizm çeşidi, yalnızca Yahudilerin politik anlamda bağımsızlıklarını elde etmeyi değil aynı zamanda da Tevrat’ın ışığı altında Yahudi Dini’ni ve Yaradan’nın emirlerini de yine aktif hale getirmeyi kastetmektedir. Dini Siyonizm için Yaradan’nın emirlerine dayalı bir Yahudi dini, anavatanda Yahudi ulusal yaşamının olmazsa olmaz bir parçasıdır.

1902 senesinde tertip edilen Beşinci Siyonist Kurultayda alınan, kültürel etkinliklerin de Siyonist Hareketi’nin bir parçası olarak kabul edilmesi kararına binaen, Reines ve Ze’konut Yavetz adlı hahamlar Mizrachi Organizasyonu’nu kurmuşlardır. Mizrachi İbranice’de manevi merkez deyiminin bir kısaltmasıdır. Mizrachi ilk dünya kurultayını 1904 senesinde toplamıştır ve ilke olarak Yaradan’nın emirlerine itaati ve Siyon’a dönüşü gözlemleme vazifesini özümseyen bir hareket platformu kurmuştur. Filistin’de Haham Avraham Yizhak Hacohen Kook Israil topraklarına Yahudilerin yerleşmesi ile Mesih’in gelmesi ve kurtuluşun hakikatleşmesini ilişkilendirerek Dini Siyonizm’e şahsi ve manevi katkılarını yapmıştır.

Dini Siyonizm kaynaklarının ve gayretlerinin büyük kısmını ulusal ve dini bir eğitim sistemini inşa etmeye ayırmıştır. Hapoel Hamizrahi, “Torah va’Avodah” Tevrat ve Emekçi sloganıyla Filistin’de Ortodoks bir kırsal mesken yeri kurmak üzerine yoğunlaşmak için ana hareketten ufalamıştır. 1956 senesinde bu iki hareket, Mizrachi ve Hapoel Hamizrahi, Ulusal Dini Parti şemsiyesi altında birleşmiştir ki bu parti halen İsrail politik yaşamında etkindir.

Sosyalist Siyonizm

Sosyalist Siyonizm ya da Emekçi Siyonizmi, Yahudilerin ulusal ve cemiyetsel kurtuluşunu Siyonizm ve Sosyalizmin birleştirilmesinden geçtiğine inanır. Kurucusu, bu fikri 1899 senesindeki 3. Siyonist Kurultayı’nden kısa bir müddet evvel resmi olarak duyuran Nachman Syrkin’dir.

Bu hareketin felsefesi diasporadaki Yahudilerin problemlerinin Sosyalist bir devrimden sonra dahi çözülemeyeceği ve Yahudi varlığına çözümün, onların bir ülkeye göç etmesi ve bir ülkede bir araya gelmesinden geçtiği varsayımından katlanır. Sosyalist Siyonizm’in göze çarpan korunucularından biri olan Dov Ber Borochov, kapitalizmin büyümesinin Yahudileri kaçınılmaz bir biçimde Filistin’e göç etmeye zorlayacağına ve yalnızca orada Yahudilerin, Yahudi emekçi sınıfının sınıf çabalarına zemin olacak ekonomik yapılarını yine oluşturabileceklerine inanmaktadır. Borochov, Siyonizmin Yahudi halkı için tarihsel ve ekonomik bir gereklilik olduğunu ve Yahudilerin ulusal hürlük hareketlerine liderlik etmek gibi tarihsel bir rolün Yahudi proletaryasına ait olduğunu iddia etmiştir.

Sosyalist Siyonizm’in kavramsal ve felsefi temelleri ile alakalı antlaşmazlıklar, Filistin’de niyete erişmek için uygulanması öngörülen farklı metotlar ve farklı ülkelerdeki Sosyalist teşkilatlar ve partiler ile ilişkiler, pek çok muhtelif Siyonist Sosyalist partinin oluşturulmasına yol açmıştır. Bu kuruluşların kimileri Marksist terminolojiden uzak durmuş ve kendilerini sarih bir biçimde Sosyalist olarak belirlememişlerdir. Kendilerini daha fazla sosyalist ve daha az Siyonist olarak gören ötekileri Siyonist bir teşkilatlanmanın içerisinde olduklarını pek çok zaman reddetmişlerdir.

Sosyalist Siyonizm fikri pek çok gençlik hareketinin yükselmesinde liderlik etmiştir. Hashomer Hatz’air ve Hehalutz bu hareketler arasında sayılabilir. Sosyalist Siyonist partilerin liderleri, bağımsızlıktan evvelki Filistin Yahudi cemiyetinin ve bağımsızlıktan sonra İsrail Devleti’nin önde gelenleri arasında yer alırlar. David Ben-Gurion, Yitzhak Ben-Zvi ve Berl Katznelson bu misallerden üçüdür. Sosyalist Siyonizm, İsrail’e yerleşme hareketlerinin pek çoğunun ve İsrail’deki iki ana sisyasi partiden biri olan İsrail Emekçi Partisi’nin atasıdır. 

Ülkesel Siyonizm

Ülkesel Siyonizm, Yahudilerin Filistin’de ya da başka bir yerde, kendi idareleri altında bir araya gelmeleri gerektiğini korunur. Ülkeselci bakış açısı Uganda Programı ile alakalı münazaralar sonrası birleşmiştir. 1905 seneyi temmuz ayında Siyonist Kurultay Uganda tasarısını yalanladıktan sonra, Basel’de, yazar Israel Zangwill liderliğinde Ülkesel Yahudi Organizasyonu kurulmuştur. Bu organizasyon, Asya, Avusturalya ve Afrika’nın muhtelif bölgelerinde Yahudilerin meskenine uygun topraklar aramış ancak pek zaferli olamamıştır. Balfour Bildiriyi ve sonrasındaki Siyonist uyanış hareketin sönmesine ve 1925 senesinde ufalamasına neden olmuştur.

Değişik ülkeselci sınamalar Sovyetler Birliği’nde iki dünya savaşı arası yarıyılda görülebilir. İlki güney Ukrayna’da ve Kırım’ın kuzeyinde birbirlerine komşu olmayan dört ulusal bölgenin raiony 1920lerin başlarında oluşturulmaları ve Nazi işgali ile birlikte tamamen ortadan kaldırılmalarıdır. İkincisi 1934 senesinde duyuru edilen Yahudi Özerk Bölgesi olan Birobidjan’dır Çin hududunda, Rusya’nın doğusunda bir oblast.  Bu teşebbüs de bölgede ufak bir Yahudi azınlık vazgeçerek zafersiz olmuştur. 1935 senesinde, Almanya’da Nazilerin iktidara gelmelerine bir tepki olarak Isaac Nachman Steinberg, Birleşik Devletler’de Bağımsız Toprak Ligi’ni the Freeland League kurmuştur. Bu organizasyon sonradan zafersiz olacak olan, Ekvator, Avustralya ve Surinam’da seyrek popülasyona sahip büyük toprak parçaları üzerinde özerk Yahudi bölgeleri kurmak istemiştir.

Bugün bu ülkesel teşebbüslerin hiç birisi geçerli değildir.

Kaynak:

Jewish Virtual Library – Zionism