Son Haberler

Sit Alanı Nedir?

-
Eylül 17, 2022
Sit Alanı Nedir?

Sit Alanı Nedir?

Natürel hoşlukları bozulmamış yerler, arkeolojik yıkıntılar veya kendine özgü mimari kavrayışıyla öne çıkan kasabalar, herkesin dolaşmaktan zevk aldığı ve bozulmadan bugüne gelmesine hayret ettiği yerlerdir. Bu yerler için sit alanı deyimi kullanılır. Zati o yerler de bugüne gelebilmelerini bu kavrama borçludurlar.

Sit alanı Fransızca konum, yer, mevki demek olan “site” kelimesinden kazanç. Genel olarak tarihi ve natürel hoşluklara sahip, ender bulunan alanlar sit alanı kabul edilir. Sit alanları duyuru edilirken natürel kıymetlerin korunması ve sonraki kuşaklara bozulmadan aktarılması kastedilir. Misalin tarih evvelinden bugüne gelen, yapıldıkları devrin mimari, sosyal ve ekonomik özelliklerini yansıtan, geçmişteki medenilikler hakkında bilgilere erişebildiğimiz yerlere sit alanı denilir. Geçmişte ehemmiyetli tarihi vakaların alana geldiği yerler veya tespit edilmiş tabiat özellikleri ile öne çıkan yerler de korunması gereken alanlar statüsünde yer alır.

Bu alanlar koruma altında yakalanır ve buralarda yapılaşmaya izin verilmez veya yapılaşma belli koşullara bağlıdır. Sit alanları arkeolojik, tarihi, kentsel ve natürel sit alanları olmak üzere dörde parçalar. Ayrıca sit alanlarının mevcut özelliklerine göre bağlı bulundukları grupların çakışması da muhtemeldir. Başka Bir Deyişle bir yer hem arkeolojik hem natürel sit alanı olabilir.

Sit alanlarının koruma kullanma koşullarının tanımlanması ve teftişi evvelleri Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından yapılmaktayken 2011’den itibaren yetkiler Etraf ve Şehircilik Bakanlığı’na devredilmiştir. Yeniden aynı yarıyılda bu bakanlık bünyesinde Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü kurulmuştur. Sit alanlarına bu müdürlük tarafından karar verilirken bu alanlarla alakalı uygulamalar için de yeniden aynı yerden izin alınması gereklidir. Mevzuyla alakalı süreç ve değerlendirmeler Etraf ve Şehircilik Bakanlığı Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü’nün alakalı internet sitesinde ayrıntılı anlatılmıştır. http://csb.gov.tr/gm/tabiat/index.php?Sayfa=sss

Arkeolojik Sit Alanı

Arkeolojik sit alanları, tarih evveli veya tarihsel yarıyıla ait medenilikler hakkında bilgiler veren alanlardır. Bu yerlerde geçmişteki insanların yaşam şekilleri, sosyoekonomik vaziyetleri ve kullandıkları mimari yapılar hakkında ipuçlarına tesadüfmek muhtemeldir. Bahsi geçen arkeolojik sit alanları, yer altında, yer üstünde ve su altında bulunabilir. Misalin Efes Antik Kenti Türkiye’nin en büyük arkeolojik sit alanıdır.

efes antik kenti

Arkeolojik sit alanları özelliklerine ve taşıdıkları ehemmiyete göre 1., 2. ve 3. derece arkeolojik sit alanı ve kentsel arkeolojik sit alanı olmak üzere dörde parçalar. Bu alanları koruma ve kullanma şartları da derecelere göre değişir. Ama bu yerlerin hepsi için ortak bazı kaideler vardır. Misalin buralarda yeni zirai alanlar, kireç, taş, tuğla, mermer ocağı açılamaz; buralardan taş, toprak vs. alınamaz veya bu alanlara toprak, çöp, sanayi atığı gibi malzemeler dökülemez. Sit alanlarındaki ören yerlerinde gezi yolu, bilet gişesi, bekçi kulübesi gibi tertip etmeler koruma heyetinden izin alınarak yapılır.

1. Derece Arkeolojik Sit Alanı Nedir?

1. derece arkeolojik sit alanlarında hiçbir biçimde yapılaşmaya izin verilmez. Buralar gözetmeye müteveccih bilimsel çalışmalar dışında aynen korunacak sit alanlarıdır. 1. derece arkeolojik sit alanlarında gerekli altyapı uygulamaları için kazı yapılması gerekiyorsa, müze müdürlüğünün veya kazı başkanının görüşüyle mevzu koruma heyetinde değerlendirilir.

2. Derece Arkeolojik Sit Alanı Nedir?

Bu alanlar korunması gereken, ancak koruma ve kullanma şartları koruma heyetleri tarafından tanımlanacak, gözetmeye müteveccih bilimsel çalışmalar dışında aynen korunacak sit alanlarıdır. Başka Bir Deyişle ancak bazı kaideler dâhilinde kullanılabilirler.

3. Derece Arkeolojik Sit Alanı Nedir?

Buralar kullanma kararları istikametinde yeni tertip etmelere izin verilebilecek arkeolojik alanlardır. Başka Bir Deyişle koruma altında fakat yeni tertip etmeler ile beraber kullanıma sarih alanlara 3. derece sit alanı denir. Bu yerlerde inşaat izni verilmeden evvel, alakalı müze müdürlüğü uzmanları tarafından sondaj kazısı reelleştirilmeli, sondaj neticeleri koruma heyetine iletilip heyet kararı alındıktan sonra uygulamaya geçilmelidir. Ayrıca yeni yapı yoğunluğunun, mevcut imar tasarıyı ile tanımlanmış yoğunluğu aşmamasına dikkat edilmelidir.

Kentsel Arkeolojik Sitler


Kentsel arkeolojik sitler, korunması lüzumlu taşınmaz kültür varlıklarını kapsayan ve korunması lüzumlu kentsel dokuların beraber bulunduğunu yerlerdir. Misalin Sultanahmet mahalleyi kentsel arkeolojik sit alanıdır. Buralarda arkeolojik kıymetlerin sıhhatli ve kapsamlı stok çalışması yapılmalıdır. Bu çalışma neticesinde hazırlanacak tasarılar onanmadan, parsel ölçeğinde uygulamaya geçilemez.

Kentsel arkeolojik sitlerde mevcut yıkıntı esaslar üzerine, o esasların ait olduğu daha önceki yapı, korunması lüzumlu kültür varlığı kaliteyi taşıyorsa, alakalı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunca uygun görülmesi koşuluyla yine ayağa kaldırılabilir.

Ayrıca bu yerler birden çok sit özelliği aynı anda bulunduğu için karışık sit olarak adlandırılabilir. Misalin bir alanda kentsel doku misali ya da mimari yapılar bulunurken, yer altında varlığı öğrenilen çok özel yıkıntılar olabilir.

Natürel Sit Alanı Nedir?

Natürel sit alanları, kendiliğinden veya insan müdahalesi ile yapılan tertip etmeler neticeyi oluşmuş sit alanlarıdır. Jeolojik devirlere ait olup, ender bulunmaları sebebiyle mucizevi özelliklere sahip, yer üstünde, yeraltında veya su altında bulunan korunması lüzumlu alanlardır. Natürel sitler, bilimsel araştırma, jeolojik yapı, etrafsal gözlemler, ekolojik gözlemler ve topografik yapı hususlarında özellikleri dikkate alınarak tespit edilir. Bu alanların korunması için bilgi verici ve uyarıcı levhalar konulur.

Misalin natürel hoşluklarıyla ünlü, bembeyaz travertenlerin yer aldığı Pamukkale veya Manyas Kuş Cenneti, sahip oldukları özelliklerinden dolayı, korunması gereken natürel sit alanlarıdır. Natürel sit alanları da kendi içinde 1.,2. ve 3. derece olmak üzere üçe parçalar.

1. Derece Natürel Sit Alanları

Bilimsel muhafaza açısından evrensel kıymeti olan, garip özellik ve hoşluklara sahip olması ve ender bulunması sebebiyle kamu bereketi açısından kesinlikle korunması gereken yerlerdir. Bu alanlar, gözetmeye müteveccih bilimsel çalışmalar dışında aynen korunmalıdır. 1. derece natürel sitlerde nebat örtüsünü, topografyayı, silueti bozabilecek ve tahribat yaratabilecek hiçbir eyleme izin verilmez. Ama gerekli vaziyetlerde altyapı çalışmalarına, otoparka, teleferik gibi yapılara izin verilebilir.

2. Derece Natürel Sit Alanları

Natürel yapısının korunması ve geliştirilmesi korunurken, kamu bereketi için emin koşullarla kullanıma açılabilecek alanlardır. Buralarda turizm yatırım ve turizm şirket dokümanlı turistik kuruluşlar ile hizmete müteveccih yapılar dışında rastgele bir yapılaşmaya izin verilmez.

3. Derece Natürel Sit Alanları

Natürel yapısının korunması ve geliştirilmesi ile beraber, bulunduğu bölgenin potansiyeli ve kullanım özellikleri göz önünde bulundurularak ev kullanımına açılabilecek alanlardır. Başka Bir Deyişle bu alanları ev kullanımına açma imkânı vardır. Ancak bu vaziyet etraf kumpası, nazım tasarı ve koruma emelli imar tasarıyı gibi koşullara bağlıdır.

Kentsel Sit Alanı Nedir?

Kentsel sit alanları mimari, tarihsel ve estetik açıdan ehemmiyetli olan alanlardır. Tarih evvelinden bugüne kadar gelen muhtelif uygarlıkların mahsulü olan bu yerler, yaşadıkları devirlerin sosyoekonomik ve mimari özelliklerini yansıtırlar. Buralar içinde belli oranda patentli yapı barındırır. Misalin Safranbolu birbirinden hoş caddeleri ve kendine has dokusu itibariyle korunması gereken kentsel sit alanlarındandır.

Tarihi Sit Alanı Nedir?

Tarihi sit alanları ulusal ve askeri tarih açısından ehemmiyetli mesken alanlarıdır. Buralar cemiyetlerin belleklerinde yer etmiş korunması gereken dokuları içinde barındırır. Misalin Çanakkale Savaşı’nda kilit ehemmiyete sahip Gelibolu Yarımadası tarihi sit alanıdır. Elbette tarihi sit alanlarını da bozacak eylemlerde bulunmak yasaktır. Bu alanlar içinde yer alan abide ve şehitliklerin tertip etme ve lüzumlu onarımları için projeleriyle beraber koruma heyetinden izin alınması gerekir.

Türkiye’de bulunan sit alanları rakamları

2015 sonu verilerine göre Türkiye’de 13 bin 947 arkeolojik, 267 kentsel, 159 tarihi, 32 kentsel arkeolojik, 77 karma sit alanı vardır. Ayrıca natürel sit alanı ile çakışan 358 yerle beraber toplam 14 bin 840 sit alanı mevcuttur.

Sit Alanlarıyla Alakalı Son Tertip Etmeler ve Tenkitler Nelerdir?

Etraf ve Şehircilik Bakanlığı’nın 2014’te başlattığı Natürel Sit Alanlarının Ekolojik Temelli Bilimsel Araştırma Projesi ile Türkiye genelinde 2,5 milyon hektar sit alanı gözden geçirildi. Aralık 2016’da açıklanan neticelere göre çalışma ile turizm sektörünün dar bir alanda boğulmaması amaçlanıyordu.

Bakanlık kimi alanların natürel sit olma özelliğini kaybettiğini, bazı yerlerin ise yanlışlıkla sit duyuru edildiğini bu surattan yeni bir tertip etme yapılması gerektiğini korundu.

Netice olarak yeni çalışma ile jeolojik yarıyıllara ait, ender bulunan ve mucizevi özelliklere sahip yerlerin 1., 2. ve 3. derece sit olarak anılmamasına karar verildi. Bunun yerine sit alanları artık kesin korunacak alan, kaliteli natürel koruma alanı ile sürdürülebilir koruma ve hakimiyetli kullanım alanı olarak gruplandırılacak. Bu çalışma sit kavramının altını oyduğu ve natürel hoşlukları imha ederek yapılaşmanın önünü kalemtıraşı endişesine tenkit etiliyor.