Son Haberler

Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) Nedir, Ne İş Yapar?

-
Eylül 10, 2022
Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) Nedir, Ne İş Yapar?

Sermaye Piyasası Kurulu, sermaye piyasasını tertip etmekle vazifeli kamu kuruluşudur. Sermaye piyasası ile alakalı usul ve temelleri tanımlama yetkisi olan bir kurumdur.

Sermaye Piyasası Kurulu SPK Nedir, Ne İş Yapar?

Sermaye Piyasası Heyeti Sermaye Piyasası Kurulu, tertip edici ve sorgulayıcı bir kamu müesseseyidir. Yönetimsel ve mali özerkliğe sahiptir. Sermaye piyasasındaki tertip etmeler, sermaye piyasası hukukunun temel kaynaklarından biri olarak asıllaştırılır. Sermaye Piyasası Kurulu, sermaye piyasalarında yatırım ve harekât yapan firmalar ve kuruluşların faaliyet alanları ile alakalı kural ve temelleri tanımlar, zorunlu izinleri verir ve gerekirse muhtelif yaptırımlar uygulayabilir. Sermaye Piyasası Kurulu’nın merkezinin Ankara’dan İstanbul’a taşınması tasarlanıyor. Yazımızda Sermaye Piyasası Kurulu’nın vazifelerinden personel sayısına, emellerinden daha önceki başkanlarına kadar bir hayli bilgiye erişebilirsiniz.

Tarihçe

Sermaye Piyasası Kurulu, 30 Temmuz 1981 tarihinde yürürlüğe giren 2499 sayılı “Sermaye Piyasası Kanunu” ile faaliyetlerine başlayan bir kamu kuruluşudur. Resmi kuruluşu, 25 Ocak 1982 tarihinde asıllaşmıştır.

Emeli

Sermaye Piyasası Kurulu, ulusun tasarruflarını menkul bedellere yatırmasını ve iktisadi kalkınmaya aktif ve yaygın olarak katılmasını sağlamak emelini güden bir heyettir. Tasarruf sahiplerinin hak ve faydalarının korunmasını gözetir. Sermaye piyasasının sarihlik, kararlılık ve güven içinde çalışmasını sağlamayı emeller. Sermaye piyasasını tertip edip sorgulamak da öbür emelleri arasındadır. Heyet, emellerine müteveccih maksatlara kanun, idaremelik ve beyannamelerle tertip etmeler yaparak, piyasaların gözetim ve teftişini sağlayarak ulaşmaya çalışır.

Heyetin temel emelleri şunlardır;

Sermaye piyasalarının ve müesseselerinin işleyiş kurallarını tanımlamak
Piyasadan fon kullanan işletmelerin belirli kurallara uygun olarak en iyi biçimde faydalanmalarını sağlamak
Sermaye piyasasına yatırım yapan tasarruf sahiplerinin hak ve bereketlerini korumak
Piyasaların adaletli ve aktif çalışmasını sağlamak


Heyet Yapısı ve Üniteleri

Sermaye Piyasası Kurulu, Başbakanlığa bağlı olarak vazife yapan bir kamu müesseseyidir. Sermaye Piyasası Kurulu başkanları, 5 sene vazife yapmak üzere seçilir. Seçilen başkan; Başbakan, Bakanlar Heyeti veya alakalı bakan kararı gibi yönet tasarrufla misyondan alınamaz. Üst Heyet, 7 azadan oluşur.

1981 senesinde çıkarılan 2499 sayılı “Sermaye Piyasası Kanunu” ile kurulan Sermaye Piyasası Kurulu’nın vazife, yetki ve mesullükleri; bu kanunu yürürlükten kaldıran 6.12.2012 tarihli 6362 sayılı “Sermaye Piyasası Kanunu” ile yine tertip edildi. Yönetimsel ve mali özerkliğe sahip bir kamu tüzel şahsı olan Sermaye Piyasası Kurulu, vazifelerini yerine getirmek için yetkilerini bağımsız olarak kullanır. Sermaye Piyasası Kurulu, genellikle “şartname” olarak çıkarttığı tertip etmeleri, “idaremelik” şeklinde de yapabilir. Ekonomik şartlara geçim sağlamak ve uygulamaları emin temellere bağlamak için “Heyet İlke Kararları” yayınlanabilmektedir.

Heyet Karar Uzvu, 1 başkan, 2 başkan yardımcısı olmak üzere toplam 7 azadan oluşur. Azalar, Bakanlar Heyeti tarafını ceddilir. Abonelerden en az birinin hukuk fakültesi mezunu olması, en az birinin 10 sene özel sektör sermaye piyasası müesseselerinde tecrübeyi olması, en az birinin Heyet’da minimum 10 sene çalışmış olması koşulu aranır. Abonelerden biri Bakanlar Heyeti tarafından başkan olarak görevlendirilir. Heyet Karar Uzvu başkanı ve aboneleri, 5 seneliğine seçilir. Zamanları dolan başkan ve azalar bir defalığına tekerrür ceddilebilir.

Heyet başkanına bağlı başkan yardımcılıklarının altında çalışan hizmet üniteleri ise şunlardır; Sorgulama Dairesi, Ortaklıklar Finansmanı Dairesi, Aracılık Faaliyetleri Dairesi, Müessesesel Yatırımcılar Dairesi, Piyasa Gözetim ve Teftiş Dairesi, Araştırma Dairesi, Muhasebe Standartları Dairesi, Bilgi Harekât, İstatistik ve Enformasyon Dairesi, Hukuk İşleri Dairesi, Yönetimsel ve Mali İşler Dairesi, Müessesesel İrtibat Dairesi, Strateji Geliştirme Dairesi.


Vazife, Yetki ve Mesullükleri

Sermaye Piyasası Kurulu, 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu ile verilen vazife, yetki ve mesullükleri yerine getirmekle mükelleftir. Bu kapsamda vazife, yetki ve mesullüklerini şöyle sıralayabiliriz;

Kanunun buyurduğu uygulamaları yerine getirmek, öngörülen sonuçların sağlanmasını temin etmek için zorunlu olan operasyonları yapmak
Kamunun zamanında ve doğru bir biçimde aydınlatılmasını sağlamak emeliyle muhtelif kararlar almak
Kurumların ve ortaklıkların bağımsız teftişini yapmak; derecelendirme, bedelleme ve bilgi sistemleri teftişlerini yapmak; bu faaliyetlere ait koşulları ve çalışma temellerini tanımlamak; bu koşulları yerine getirenleri listeler halinde duyuru etmek
Finansal karar ve milli veya beynelmilel mevzuatın gereklerinin sağlanması emeliyle öbür finansal tertip edici ve sorgulayıcı müesseselerle iş birliği yapmak, bilgi alışverişinde bulunmak.
Muadil yabancı müesseseler ile sermaye piyasalarıyla alakalı bilgi alışverişinde bulunmak, belge arzlarını karşılamak, yabancı kuruluşların Türkiye’deki merkez, şube veya ortaklıkları ile hizmet aldıkları müesseselerde teftiş yapılmasına imkân sağlamak, zorunlu yönetimsel önlemlerin alınmasına takviyeci olmak
Yeni sermaye piyasası müesseselerine ve vasıtalarına ait usul ve temelleri tertip etmek ve bunları denetlemek
Millete sarih ortaklıklarda vazife alacakların, sermaye piyasası müesseselerinin idareyici ve öbür çalışanlarının mesleksel eğitimini temin etmek, mesleksel sertifikasyonlarına ait usul ve temelleri tanımlamak, bu emellerle merkez veya işletme kurmak ve temellerini tanımlamak
Yatırımcı ve tasarruf sahiplerine yatırım önerisinde bulunacak şahıslar ve kuruluşların uymaları gereken ilke ve temelleri tanımlamak
Kamuyu Aydınlatma Platformu’nun KAP işletim ve çalışma temelleri ile heyete yapılacak bildirim ve müracaatların usul ve temellerini tanımlamak
Sermaye piyasası müesseselerinin, millete sarih işletmelerin, borsaların ve öz tertip edici kuruluşların bilgi sistemlerinin işletimine ve teftişine ait usul ve temelleri tanımlamak
Yerli veya yabancı akademisyenlere, çalışma gruplarına ve şahıslara sermaye piyasalarına ait bilimsel araştırmalar yaptırmak
Beynelmilel kuruluşlar, mali, iktisadi ve mesleksel teşekküllerin çalışmalarına katılmak, ortak projeler geliştirmek
Sermaye piyasaları ile alakalı beynelmilel kuruluşlara, mali, iktisadi ve mesleksel teşekküllere abone olmak

Sermaye Piyasası Kurulu Başkanı Dr. Vahdettin Ertaş – 2017

Sermaye Piyasası Kurulu Başkanları

Sermaye Piyasası Kurulu’nın ilk başkanı Prof. Dr. İsmail Türk’tür. Dr. Vahdettin Ertaş ise, 01 Ocak 2013 tarihinden itibaren Sermaye Piyasası Kurulu başkanlığı vazifesini yürütmektedir. Sermaye Piyasası Kurulu’da vazife yapmış başkanlar ve vazife seneleri şöyledir;

Prof. Dr. İsmail Türk 13.01.1982 – 26.05.1988
Prof. Dr. Mehmet Şükrü Tekbaş 26.05.1988 – 15.06.1992
Doç. Dr. Yaman Aşıkoğlu 25.06.1992 – 06.10.1994
Doç. Dr. Ali İhsan Karacan 14.10.1994 – 16.10.1997
Prof. Dr. Muhsin Mengütürk 16.10.1997 – 16.10.2000
Doç. Dr. Doğan Cansızlar 20.11.2000 – 17.11.2006
Doç. Dr. Turan Erol 02.07.2007 – 20.02.2009
Prof. Dr. Vedat Akgiray 18.03.2009 – 30.12.2012
Dr. Vahdettin Ertaş 01.01.2013 – …

Sermaye Piyasası Kurulu’ya Bağlı Müessese ve Firmalar

Sermaye Piyasası Heyeti’na bağlı olan müessese ve firmalar şunlardır;

İstanbul Menkul Değerler Borsası Borsa İstanbul A.Ş.
İstanbul Altın Borsası
Vadeli Harekât ve Opsiyon Borsası A.Ş. Borsa İstanbul A.Ş. altında birleşti.
İMKB Değiş Tokuş ve Gizleme Bankası A.Ş.
Merkezi Kayıt Kuruluşu
Türkiye Sermaye Piyasaları Birliği
Millete sarih firmalar
Aracı kuruluşlar
Yatırım fonları ve ortaklıkları
Portföy idare şirketleri
Bağımsız teftiş kuruluşları
Derecelendirme kuruluşları
Gayrimenkul yatırım ortaklıkları
Yatırım danışmanlığı şirketleri


Sermaye Piyasası Kurulu Hakkında Kısa Bilgiler

Sermaye Piyasası Kurulu’nın merkez binası Ankara’dadır. İstanbul Şişli’de de temsilciliği bulunmaktadır. “İstanbul Finans Merkezi” projesi kapsamında Sermaye Piyasası Kurulu merkezinin İstanbul’a taşınması tasarlanıyor.
Sermaye Piyasası Kurulu, her ay sermaye piyasaları ile alakalı temenni anketi; günlük, haftalık ve aylık piyasa istatistikleri yayınlamaktadır.
Sermaye Piyasası Kurulu; sermaye piyasalarını sorgulama faaliyetleri çerçevesinde işletme ve kuruluşlara yönetimsel para cezaları, harekât yasakları ve bazı temkinler uygulama yetkisine sahiptir.
Sermaye Piyasası Kurulu’nın Kasım 2017 itibariyle 492 personeli bulunmaktadır.
Sermaye Piyasası Kurulu’nın 2017 bütçesi 127 milyon 592 bin liradır.