Son Haberler

Sedir Ağacı Nedir, Özellikleri Nelerdir?

-
Eylül 14, 2022
Sedir Ağacı Nedir, Özellikleri Nelerdir?

Sedir ağacı, tarihi milattan evvele dayanan ve bir hayli faydası bulunan bir ağaç cinsi. Dünyanın en yaşlı sedir ağacının Türkiye’de bulunduğu iddia ediliyor.

Sedir Ağacı Nedir, Özellikleri Nelerdir?

İğne yapraklı, üç köşeli, kozalaklı, çamgiller ailesinin bir parçası olan sedir ağacı, eforun, gücün ve zenginliğin bir simgeyi olarak öğreniliyor. Sevimli bir yapısı olan, piramit özellikli sedirin asil bir tarihi var. Mezopotamya’nın gözde ağaçlarından olan sedir, değişik cinsleri ile bir hayli faydası bulunan bir ağaç. Kozmetik ve ilaç sektörünün aranan ağaçlarından olan sedir, insanı serinleten kokusu ile de çok hoşlanılan bir ağaç cinsi olarak karşımıza çıkıyor. İsterseniz tarihinden özelliklerine kadar sedire büyüteç yakalayalım.

Sedirin Milattan Evvele Uzanan Tarihi 

Mezopotamya’ya yayılmış bir ağaç olan sedir, Hititler’den Daha Önceki Mısır’a kadar geniş bir coğrafyada yetişmiş ve bir hayli alanda kullanılmış bir ağaç cinsidir. Milattan evvele uzanan bir tarihe sahip. Osmanlı’da da bir hayli alanda kullanılmış bir ağaçtır. Sedir, Hititler’de de kutsal bir ağaç olarak kabul edilmiş. Dalları dinsel merasimlerde tütsü olarak kullanılmış. Kutsal olduğu için mabetlerin ve dini mekânların imalinde de seçim edilmiştir. Mesela Kudüs’teki Süleymaniye Camii’nin üretiminde tonlarca sedir kullanılmış. Lübnan bayrağındaki ağaç sembolü Lübnan sediridir ve efor ve gücü temsil eder. Daha Önceki Mısır’da cesetlerin mumyalanmasında sedir reçinesi kullanılmıştır. Sedir, özellikleri nedeniyle gemi üretimi için oldukça ergonomik bir ağaç cinsi. Tarihte sedirin çok yetiştiği bölgelerde gemicilik ve denizcilik çok gelişmiş ve dolaylı olarak da ticaret çok ilerlemiştir.

Anadolu’nun abide ağaçlarından biri olan sedir, İstanbul tarihine de ışık yakalıyor. İstanbul Yenikapı’daki arkeolojik kazılarda bulunan gemi enkazlarında da sedir ağacı kullanıldığı tespit edilmiştir. Bu kazılardan bulunan gemiler, İstanbul tarihini 8500 sene evveline götürmüştür. Daha Önceki Türk konutlarındaki ahşap kısımlarda da sedirin izlerini görüyoruz. Osmanlı’da “dağların kadısı” ifadesi sedir için kullanılmıştır. İstanbul’un Emirgan, Ayazağa ve Beylerbeyi korularında, Adalar’da da sedir ağaçları bulunmaktadır.

Türkiye’nin en geniş sedir ormanı Toroslar’da bulunuyor. Toroslar’ın abuhavasında yetişen sedirler çok uzun seneler ayakta kalabiliyor. Türkiye’nin en yaşlı 10 ağacı arasında iki adet sedir ağacı bulunuyor. Bu ağaçlardan birinin dünyanın en yaşlı sediri olduğu iddiası var. Antalya’nın Kumluca ilçesine bağlı Karacaören köyü yakınındaki Dibek Tabiatı Koruma Alanı’nda bulunan sedir, Türkiye’nin en yaşlı ağacı olduğu kabul ediliyor. Bu ağacın 2332 yaşında olduğu tespit edilmiş. Ulus arasında ‘ambar katran’ olarak anılan bu sedirin dünyanın en yaşlı sediri olduğu da iddia ediliyor. Antalya’nın Elmalı ilçesine bağlı Göltarla köyü yakınındaki Çığlıkara Tabiatı Koruma Alanı’nda dik bir yamaç üzerinde bulunan ve 2000 yaşında olduğu tespit edilen sedir de ‘koca katran’ olarak anılıyor. Öte yandan, Lübnan’da 2000’li yaşlarda 400 sedir ağacı korumaya alınmıştır.

Sedir Ağacının Özellikleri Nelerdir?

Sedirin tarihi kadar özellikleri de dikkat çekici. İki bin seneden fazla yaşayabilen sedirin yapısı bir hayli alanda seçim edilmesine yol açmıştır. Botanik literatüründe ‘Pinaceae’ denilen çamgiller familyasına dahil olan bir ağaç cinsidir ve ‘Cedrus’ türünü oluşturur. Sedir, yaprak dökmez, her zaman yeşil kalabilir. Yeşil, kalın ve iğne yaprakları vardır. Yapraklar ağaç üzerinde 6 seneye kadar kalabilir. Yaprakları üzerinde kozalakları vardır. Sedir ile çam ağacı eş özellikler gösterir. Ancak yaprakların uzunlukları ile birbirlerinden ayrılırlar. Sedirin yaprakları kısadır, uzun yapraklı ağaçlar da çamdır. Sedirin kozalakları çam kozalaklarına göre daha ince ve uzundur. Sedirin kozalaklarının oluşması da takribî 26 ay devam ettir. Sedir, uzun bir vakitte yetişen, güçlü bir odunu bulunan dayanıklı ağaç cinsidir.

Sedir, yarı ışık ağacıdır ve sıcak bir etraf arar. Neme çok lüzum dinlemez. Soğuk havalara dayanıklı değildir. Bu nedenle emin bir ısının üzerindeki abuhavalarda yetişir. Bu nedenle anavatanı Akdeniz’dir. Kumlu, killi ve kireçli topraklarda yetişir. Sedir ağacının egzoz gazından negatif etkilendiği, yol kenarlarındaki sedirlerin kuruduğu tespit edilmiştir. Sedirler, tohumla yetiştirilir. Boyları 50 metreye kadar uzayabilir.

Sedirin Faydaları Nelerdir?

Sedir ağaçlarının bulunduğu ormanlar, tarihte en çok kıyıma uğrayan ormanlardır. Sedirin kıymetli ve faydalı odunu insanoğlunun hep alaka odağı olmuştur. Dayanıklı, kullanışlı ve insan sıhhati açısından verimleri nedeniyle sedir ormanlarında sık sık kesim yapılmaktadır. Bu kadar alaka gören sedirin faydaları saymakla bitmiyor. Cilt, sindirim ve bağışıklık sistemleri, akciğer rahatsızlıkları, idrar yolları rahatsızlıkları gibi hastalıklarda faydaları tespit edilen bir ağaç cinsidir. Kozmetik ve ilaç sektörünün sık sık müracaat ettiği bir ağaç olan sedirin yaprakları, kozalakları, reçinesi ve odunu bir hayli sektörde seçim ediliyor.

Sedir ağacından elde edilen sedir yağı, insanlar açısından en büyük faydası bulunan bir ürün. Cilt problemleri için birebir. Ciltteki gözenekleri açarak canlandırdığı, siyah noktaları yok ettiği, cilt yağını dengelediği, iltihaplı sivilcelere karşı gayret ettiği, cildi hoşlaştırdığı tespit edilmiştir. Sedir yağı ayrıca, saç kırıklarının onarımı ve saçlarda kepek yaradılışını önlemek için kullanılabiliyor.

Sedir yağı sindirim sisteminin kumpası için de kullanılıyor. Kilo meseleyi yaşayanlara bazı vaziyetlerde nasihat edilebiliyor. Öksürük, bronşit, idrar yolları rahatsızlıkları, bağırsak problemleri gibi vaziyetlerde de rehabilitasyon emelli kullanılabilen sedir yağının, gastrit ve ülser gibi mide meselelerine de faydası tespit edilmiş. Stresli ve asaplı vaziyetlerde de sedir yağının durgunlaştırıcı özellikleri bulunuyor.

Sedir ağacı makûs koku giderme emelli de kullanılabiliyor. Terleyen insanlar sedir yağı kullanarak hafifleme sağlayabilir. Sedir ağacı kokusu serinletici ve huzur verici özelliğe sahip. Sedir ormanları pak hava almak için hoş bir alternatif. Bu nedenle saunaların imalinde de sedir ağacı kullanılıyor. Saunalardaki hoş ahşap ve orman kokusu, bu ağaçların odunlarının yaydığı bir kokudur. Sedir ağacından kolonya da yapılmaktadır. Hatta sedir kolonyasının dünyanın ilk kolonyası olduğu iddia edilir.

Sedir odunu ve dalları da bazı sektörlerde kullanılıyor. Talaş haline getirilen sedir dalları ve odunu su buğuyu ile damıtılarak eter yağı elde ediliyor. Sedir yaprakları ve kozalaklarından çay da üretiliyor. Osmanlı yarıyılında da sedir ağacından sarı katran elde edilerek Avrupa’ya satıldığı kayıtlarda yer alıyor. Sedir ağacında yetişen kozalaklar da dekor emelli kullanılabiliyor.

Sedirin odununda reçine de bulunur. Sedir reçinesi oldukça verimlidir. Sedirin gövdesinde bir yaralanma olduğunda bu bölgeye reçine sürüldüğünde ağacın kendiliğindene iyileştiği görülmüştür. Sedir reçinesi, ulus arasında da mikrop öldürücü ve enfeksiyon önleyici özelliği bulunan ilaç gibi kullanılabilmektedir. Sedir reçinesinin fosilleşmiş hali de ‘kehribar taşı’ olarak karşımıza çıkar. Reçinenin kokusu sedirin kurtlanmasını ve böceklenmesini de önlemektedir. Konutlarda kullanılan sedirin kokusu, tahtakurusu ve böcekleri uzak meblağ. Gövdesi ve odunu dayanıklıdır, güzel kokuludur.

Sedir Ağacı Cinsleri Nelerdir?

Yüzyıllardır hem ağaç olarak hem de odun olarak insanlığın hizmetinde olan sedir ağacının bir hayli ülkede bazı cinsleri bulunuyor. Özellikle Akdeniz abuhavadaki ülkelerde değişik cinste sedirler yetişebiliyor. Sedir ağacı cinslerini şöyle sıralayabiliriz: Lübnan sediri, Kıbrıs sediri, Himalaya sediri, Atlas sediri

Türkiye’de en çok Toroslar ve Amanos Dağları bölgesinde Lübnan sediri koruları ve ormanları bulunuyor. Toroslar’da yetişen Lübnan sedirinin öbür ismi Toros sediridir. Bu türe ‘katran ağacı’ de denilmektedir. Toros sediri, Toros Dağları ve Çukurova ortamındaki ormanlarda çok sık görülmektedir.