Son Haberler

Savunma Mekanizmaları

-
Eylül 18, 2022
Savunma Mekanizmaları

Savunma Mekanizmaları

Ünlü Psikanalist Sigmund Freud, ferdin gelişiminde en ehemmiyetli düzeyin 0-6 yaş arasında olduğunu söyler. Bu yarıyılda yaşanılan negatiflikler şahsın hayatında tehdit talep eder. Freud’a göre insan yapısı üç safhadan alana kazanç. Bunlar id, benlik ve süper benliktir. İd, şahsın saldırgan tarafını oluşturur. Ona göre çocukluk çağında tuvalet eğitiminin güçle verilmesi, çocuğun dayak yemesi, uzun müddet anne sütünden faydalanması vb. nedenler ilerleyen yaşlarda istenmeyen davranışları da birliktesi getirir. İd, her fertte var olan ancak bastırılan “saldırganlık ve cinsellik” dürtülerinin varlığıdır. Süper benlik ise ferdin cemiyetsel kaidelere, örf ve adetlere fazla derecede bağlanarak, yalnızca değişik insanlar için yaşamasıdır. Fazla derecede kaideler bağlılık gösteren bu karakter aşaması, “bağımlı yaşamayı” ve var olandan başka hiçbir ihtimali düşünmemeyi birliktesi getirir. Ancak fertte bir de hakimiyet mekanizması vardır. İd ve süper benliği dengeleyen, ferdin manalı ve hakimiyetli düşündüğü ve davrandığı aşamaya da “benlik” denilmektedir. Her insanın psikolojisinde id ve süper benlikten izler olsa da, davranışta fazlalığa kaçılmamasını sağlayan fertteki hakimiyetli efor, başka bir deyişle benliktir.

Freud, “hipnoz” usulüyle insanların bilinçaltına attığı hadiseleri çözmeye çalışmış, bilinçaltının nasıl oluştuğunu, hangi yaşantıların ferdin zekâsında daha çok yer aldığını tespit etmek için uğraşmıştır. Onun bu usulüne psikolojide “psikanaliz” denilir. Freud’a göre, her insanın yaşantısında farkında olduğu ya da olmadığı, benliğini sallayan yaşantılar vardır. Unutmaya çalışılsa da zaman zaman hareketlerinde veya düşüncelerinde baş gösteren, davranış bozukluklarına sebebiyet veren davranışlardır bunlar. İşte bu çatışmalardan, yasaklanmalardan kurtulmak için fert şuur dışı hareketler sergiler. Bunlara da psikolojide “korunma mekanizmaları” denmektedir. Fert kendisine korunma mekanizması geliştirerek yaşadığı evhamı eksiltmeye çalışır. Bilinçaltındaki negatifliklerden kurtulma yolu olarak da görülen bu mekanizmaları sık sık davranışa dökmek, karakter meselelerinin yaşanmasına neden olur.

Peki korunma mekanizmaları nelerdir?

İnkar Etme: Fert, başından geçen bir hadiseyi kabullenmekte zorlanır ve onu hiç yaşanmamış gibi davranır. Misalin hasta bir insanın hastalığını inkar edip rehabilitasyon görmeye yaklaşmaması, yakınını kaybeden birinin bu gidişatı kabullenmemesi gibi vaziyetler başlangıçta ferdin her şeyi yolunda gördüğü ancak zamanla negatif tesirleriyle karşılaştığı bir korunma mekanizmasıdır. Tamamen bilinçaltına atılan hakikatlerle yüzleşen ferdin yaşamı negatif doğrultuda etkilenir.

Çarpıtma Güzergah Değiştirme : Bazen insanlar kendi noksanlıklarını, hatalarını görmekte zorlanırlar. Gerçeğinde kendilerinde var olan negatif davranışları başkalarında varmış gibi aktarırlar. Misalin dağınık ve pak olmayan biri toplulukta komşusunun ne kadar pasaklı olduğunu söyleyebilir, miskin bir talebe “Gerçeğinde ben çok zekiyim ama ders çalışmayı hoşlanmıyorum. Ali çalışıyor da ne oluyor sanki?” diyerek yaptığı eylemi doğru, çalışan dostunun davranışını yanlış olarak gösterebilir. Bu davranış biçimini kesintisiz asıllaştıran bireyler hem cemiyetten dışlanır hem de kendi hatalarını kabullenmeden yaşadıkları için mutsuz olurlar.

Mantığa Bürüme Gerekçe Bulma :  Sigara kullanan insanlara, vazgeçmesi gerektiği söylenince genelde aynı yanıt alınır: “Atın vefatı arpadan olsun. Dünyaya çivi çakmadık ya, öyle de can vereceğiz böyle de…” Yaptıkları yanlış harekete manalı bir gerekçe bulma gayreti içindedirler. Böylece cemiyet içinde de hareketlerinin suçlanmaması ve yadırganmamasını hedeflerler.

Yüceltme: Freud’un da tespit ettiği gibi fertte var olan ve  İd olarak adlandırılan saldırganlık, cinsellik, hasar verme gibi güdülerin, sosyal bir etkinliğe dönüştürülerek, banalde dışlanan, hor görülen davranışların kabul görür hale gelmesidir. Misalin insanları vuran, müzakereci şahsiyetler cemiyette beğenilmez ve dışlanırlar ancak boksör, karateci gibi spora dönüştürüldüğünde, sosyal ve atletik faaliyetlere hizmet etmiş olunur.

Bastırma: İstenmeyen duygu, anı veya güdülerin şuurlu olarak unutulmaya zorlanması ve bilinçaltına atılması gidişatıdır. Bu duyguları unutmak için fert fazla enerji sarf eder ve netice olarak günlük yaşamda unutulmuş gibi görülse de, hiç beklemediği bir anda, şahsın düşlerinde bu yaşantılar ortaya çıkabilir. Uyku bozuklukları, şahsın duygu hakimiyetini kaybetmesi ve fazla asaplılığa neden olabilecek bastırma mekanizması, ferdin asıllardan kesintisiz kaçmasına neden olur.

Bunların dışında, ferdin yetersiz doğrultularını kapatmak için bir başkasını model alma ya da kendisini cemiyette üstün görülen başka birisiyle aynılaştırma gibi korunma mekanizmaları da vardır. Tam bu mekanizmaları her fert zaman zaman kullansa da davranışa dönüştürmek ve sık sık yinelemek karakter bozukluklarını da birliktesi getirmektedir.