Son Haberler

Satranç Nedir ve Nasıl Oynanır?

-
Eylül 19, 2022
Satranç Nedir ve Nasıl Oynanır?

Satranç Nedir ve Nasıl Oynanır?

Satranç, tahta üzerinde bulunan 16 taşınızı kullanarak rakibinizin 16 taşı ile yaptığınız çabadan oluşan bir strateji oyunudur. Genel itibari ile bir savaş kumpası üstüne heyeti satranç oyunu, taşlarının biçimleri ve özellikleri ile denk eforlara sahip iki ordu arasında yapılan bir savaşın temsili şeklidir. Satranç oyunu dünya çapında bir yayılım gösteren, herkes tarafından hoşlanılan ve zekânızı kullanarak muhtelif taktikler ile rakip oyuncuyu yendiğiniz bir reyindir. Satranç oyununda ki temel emel kendi şahınızı gözetirken rakip oyuncunun şahını yıkmaktır. Kısaca oyundaki temel emel “kral can verirse savaş biter” manasına dayalıdır.

İnsan, bedenini nasıl çalıştıkça geliştirebiliyor ve efor kazanıyor ise beynini de çalıştırarak ve muhtelif beyin egzersizleri yaparak zihnini geliştirilebilir. İnsan zekâsının hudutlarının hala çizilemediği bu yarıyılda aklımızı geliştirebilmemiz için satranç oyunu en ehemmiyetli etkinliklerden biri konumundadır. Satranç oyunu cümbüş ve zaman geçirme emelli oynanabilir. Ama zaferli bir biçimde satranç oynayabilmek için görsel akıl, mana, ileriyi tasarlayabilme, inceleme, hareketlerinizin neticesini kabullenme gibi becerilere sahip olmalısınız. Satranç oyununda bahsettiğimiz hünerler ile doğmuş olmak gibi bir gerekliliğiniz yoktur. En nihayetinde satranç, masada iki birey ile oynanan bir oyundan ibarettir. Bu oyunda zaferli olmak için gereken özellikleri çalışarak ve satranç oynayarak geliştirebilirsiniz.  Satranç oyununu oynadığınız sırada zekanızda bir beyin kasırgası yaptığınızı fark edeceksiniz. Bu gidişat her oynayışınızda daha da büyüyecek ve sizi satranç oyununda daha iyi bir konuma getirecektir.

Satranç oyununda her taşın bir ismi ve kendine özgü bir ilerleme stili vardır. Asırlar içinde kendini geliştirerek günümüzdeki standart halini alan satranç, bu gelişim sürecini dünyanın değişik kıta ve ülkelerinde gezerek tamamlar. Bu yazımızda satranç hakkında bilgiler verdikten sonra nasıl oynandığını başlangıç seviyesinde anlatacağız.

Satranç Oyununun Tarihi ve Gelişimi

Satranç oyununun nasıl ve ne zaman oynandığı mevzusunda birbirinden değişik görüşler ve öyküler vardır. Bu öykülerden birinde, veliaht prense askerlerin ehemmiyetini ve onların nasıl idareneceğini öğretmek için ülkenin veziri tarafından geliştirildiği düşünülüyor. öykü de ise şehir abluka etme altındadır ve ülkenin kralı eli kolu bağlı naçar bir gidişattadır. Eşinin bu haline üzülen kraliçe tarafından eşinin eğlenebilmesi için geliştirildiği söylenir. Satranç oyununun ayrıntıları, kaideleri, manayı ve taktikleri göz önüne alındığı zaman tek bir birey tarafından tek bir seferde geliştirildiğini düşünmek zordur. Satranç ancak aşamasal bir yaradılış süreci ile açıklanabilir. Satranç oyununun tarihi hakkında kabul edilen görüş Çin temelli olduğudur. Çin oyunu olan çaturanga isimli bir oyundan türediği düşünülmektedir.  Hindistan’da ortaya çıktığı düşünülen satranç oyunu 6. asra direndirilmektedir. Satranç taşlarının bir orduyu temsil ettiğini ve taşlar içinde fillerin bulunduğunu düşünürsek bu görüş anlama uygundur. Hindistan’da ilk halini alan satranç oyunu, Hindistan’dan Çin, Kore ve oradan da Japonya’ya geçer. Hindistan’ın batısında ise İran’da Çaturanga olarak oynanmaya başlar. İslamiyet’in dağılmaya başladığı yarıyılda Araplar, bu oyunu alarak satranj ismi ile oynamaya başlar. Araplar bu oyunun üzerinde analizler yapar ve hakkında yazılar yazarlar. Satranç oyunu, İslam Devleti’nin yaptığı fetihler ile beraber İspanya üzerinden Avrupa topraklarına süratli bir biçimde yayılır.  Bir yarıyıl kilise tarafından kumar olarak görüldüğü için Avrupa’da menedilir. Ancak satranç Rönesans ile daha çok alaka görmeye başlar. Satranç oyunu, artık kralların, devlet adamlarının, düşünürlerin ve sanatçıların oyunu olur. Zaman içinde satranç oyunu dağılmasına devam ederek ulus grubuna kadar iner.

Satranç Oyununda Başlangıç

Satranç taşları hakkında bilgi vermeden evvel savaş oyunu dediğimiz satranç oyununda savaş alanı vaziyetindeki satranç tahtasından da laf edelim. Satranç tahtası siyah koyu ve beyaz sarih renklerdeki karelerden oluşur. 8×8 karelerden oluşan tahtada 64 kare bulunur.  Oyuna her zaman beyaz taraf başlamaktadır. Seçtiğiniz taktiğe göre ilk evvel veya sonra başlamak sizin avantajınız ya da dezavantajınız olabilir. Önümüzde bir satranç tahtası olduğunu düşünelim ve siz beyaz taşları kullanan tarafsınız. Bu biçimde konumlandığınızda tahtadaki kareler sizin önünüzden başlayarak yatay olarak birden sekize doğru sıralanır. Dikey olarak ise sol kareden sağa kareye doğru a harfinden h harfine doğru sıralanır. Bu sıralama sayesinde her karenin kendine ait bir ismi bulunur. Harflerin ve rakamların birleştiği kareler harf ve rakamların beraber kullanımı ile adlandırılır. a1, a5, d4, h7 vb. Önümüzdeki satranç tahtasına baktığımızda tahtanın doğru tarafında olduğumuzu kavramak için en sağdaki kareye bakmamız gerekir. Şayet tahtaya doğru oturmuşsanız. En sağdaki karenin rengi beyazdır.

Satranç Oyununda Kullanılan Taşlar

Yazımızın başında bahsettiğimiz gibi satranç oyunu iki birey ile oynanır ve her oyuncunun 16 taşı vardır. Toplamda 32 taştan oluşur. Bazı taşların kendilerine özgü adları, atakları ve bedelleri vardır. Taşların dizilişi piyonlar ön sırada yer almakla beraber öteki taşlar sağdan sola kale, at, fil, vezir, şah, fil, at ve kale biçiminde sıralanır.  Bu başlık altında sizlere satranç oyunundaki taşlar hakkında bilgi vereceğiz.

Piyon: Satranç oyunundaki en cılız taştır. Piyonun hareket doğrultuyu her zaman ileridir. Her atakta ancak bir kare ileri gidebilirler. Ancak çapraz karede rakibin bir taşı var ise onu alabilmek için çapraz kareye geçerler. Piyon taşı geriye hücum yapamaz. Satranç oyununda bu özelliği taşıyan tek taştır. Bu nedenle piyonu oynarken çok iyi düşünmelisiniz. Zira geri dönüşü yoktur. Piyon önündeki karede rastgele bir taşın olması vaziyetinde ilerleyemez. Piyonun ilerleyebilmesi için önündeki karenin sarih olması gerekir. Oyundaki bedeli 1 puan’dır. Satranç tahtasında bir bireyin sekiz piyonu vardır ve bu piyonlar öteki taşların önüne dizilirler. Bu konum, satranç tahtasındaki 2. ve 7. sıraya denk kazanç. Piyon taşı savaştaki piyadeyi temsil eder.

At: Bu taş hücum biçimi ile öteki taşlardan dağılmaktadır. Oyuna yeni başlayanlar için anlaşılması en güç taş olabilir. At, ilerlerken “L” çizerek ilerler. Atı öteki taşlardan ayıran bir özelliği daha vardır. At, öteki taşların üstünden sıçrayabilmektedir. Öteki taşlar bunu yapamazlar.  Bu taş oyundaki en güç ve en şikeli taşlardandır. Atı kullanırken iyi düşünmek gerekir. Satranç oyunda atın bedeli 3 puandır. Satranç tahtasında bir bireyin yalnızca iki atı vardır.

Fil: Bu taş reyin sırasında çapraz ilerleyebilir. Filin cılız noktası tek renk üzerinde ilerleyebilmesidir. Reyin içindeki iki filinizin biri yalnızca beyaz karelerden ilerleyebilirken öteki filiniz yalnızca siyah karelerde ilerlemek zorundadır. Satranç oyununda filin bedeli 3 puandır. Bu gidişat fil ve atı denk seviyeye getirir.

Kale: Satranç oyunundaki kıymetli taşlardan biridir. Kale; ileri, geri, sağa ve sola istediği kadar gidebilir. Bu hareket rahatlığı taşın eforunu çoğaldırmaktadır. Satranç oyununda rok ismi verilen özel bir harekete sahiptir. Satranç oyununda kalenin bedeli 5 puandır. Reyin içerisinde bir bireyin iki kalesi vardır.

Vezir: Satranç oyunundaki şahtan sonraki en kıymetli taştır. Vezir; ileri, geri, sağa, sola ve çapraza istediği kadar ilerleyebilir. Bu hareket özgürlüğü veziri en güçlü ve en korkulan taş yapar. Satranç oyununda vezirin bedeli 9 puandır. Satranç oyununda bir bireyin yalnızca bir veziri vardır.

Şah: Satranç oyununda kavgasız en ehemmiyetli taştır. Şah yenildiğinde reyin kaybedilir. Başka Bir Deyişle zafer ya da yenilgi şaha bağlıdır. Şah hareket rahatlığı mevzusunda azıcık kısıtlıdır. Şah çevresindeki karelerden birine tek kare ilerleyebilir. Oyundaki tam taşların bir puan bedeli vardır. Ancak şaha puan verilmez. Bu şahın paha biçilemez oluşunu gösterir. Satranç oyununda bir bireyin yalnızca bir şahı vardır.

Reyin sırasında şah ve vezirin yerleri birbirleri ile karıştırılabilmektedir. Anlaşılır bir biçimde söylemek gerekirse taşlarınızı dizdiğinizde vezir sol şah ise sağ tarafta olmalıdır. Tablodaki isimleri ile vezir d kolonunda şah ise e kolonunda olmalıdır.

Satranç Oyununda Hücumlar ve Kavramlar

Satranç oyununda taşların hareket güzergahlarını ve nasıl taş aldıklarını bilerek kolay seviyede satranç oynayabilirsiniz. Fakat satranç oyunu içinde özel hücum ve taktikler vardır. Bu özel hücum ve taktikler sizi reyin içerisindeki güç bir gidişattan kurtarabilir veya oyunun durumunu değiştirebilir.

Rok: Kale ve şah ile yapılabilen özel bir kombinasyon ataktır. Bir korunma veya kaçış atağıdır. Rok ile şah kurtarılır. Minik rok ve büyük rok olarak ikiye dağılır. Beyaz taşların bizim olduğunu düşünürsek;

Minik rok, şah, sağ taraftaki kaleye doğru iki adım ilerlerken kalede şaha doğru iki adım ilerler. Satranç tahtası üzerindeki konumu ile söyleyelim. e1 karesinde bulunan şah, g1 karesine ilerler. h1 karesinde duran kale de f1 karesine ilerler. Bu hareket tek hücum sayılır.

Büyük rok,  şahın sol taraftaki kale ile beraber hareket etmesidir. Şah soldaki kaleye doğru iki adım ilerlerken kalede şaha doğru üç adım ilerler. Tahta üzerinde e1 karesindeki şah c1 karesine ilerler. a1 karesindeki kale ise d1 karesine yerleşir. Rok saldırısı sırasında kale ve şahın birbirinin üstünden geçtiğini söyleyebiliriz.

Taş Alma: Rakibin taşını reyin dışına çıkarma işine taş alma denir. Oyunu kazanmak için rakip taşları alarak rakibin şahını korunmasız hale getirmelisiniz. Her taşın kendine özgü bir ilerleyişi vardır. Taşlarınızdan birinin rotasında rakip taşlardan biri bulunuyorsa kendi taşınızı rakip taşın bulunduğu kareye yerleştirerek rakibin taşını almış başka bir deyişle yemiş olursunuz.

En Passant: Piyon ile yapılan özel bir ataktır. Reyin başında ilk hücum ile iki adım ilerleyen piyonun sağ ya da sol komşu karelerinde bulunan bir piyon varsa komşu karede bulunan piyon hücum yapan piyonun arda çapraz ilerleyerek piyonu alabilir. Bir piyonun çapraz yediğini ve bir adım ilerleyebildiğinden yukarıyada bahsettik.  En passant saldırısı piyonun bu iki özelliğinin sentezinde oluşmaktadır. En passant, “geçerken” anlamına gelen Fransızca bir kelimedir. Piyonun rakip piyonu geçerken almasını anlatır.

Terfi: Piyonun bir özelliğidir. Bir piyonun en son yataya erişebilmesi vaziyetinde piyon şah dışında istediği rastgele bir taşa dönüşebilir. Bu vaziyete terfi denir. Oyunun mukadderatını değiştirebilecek ehemmiyetli ataklardan biridir. Oyuncular piyonlarını en güçlü taş olduğu için vezire terfi ettirmeyi seçim ederler.

Pat: Hücum sırası kendisindeyken oyuncunun oynayabileceği hücum kalmadığında reyin pat olur ve reyin beraberlik ile sonuçlanır. Pat dışında “kesintisiz şah” ve “kesintisiz kış” vaziyeti yaşanıyorsa beraberlik olur.

Feda: Oyuncunun daha karlı olacağını düşündüğü bir strateji için taşlarından birini feda etmesi gidişatıdır. Ancak rakip feda edilen taşı almak zorunda değildir. Her taşın bir puan bedeli olduğunu söylemiştik. Bu puanlar feda yapacağınız zaman işe fayda. Feda ettiğiniz taşın alabileceklerinizden daha karlı olup olmadığını bu puan bedelleri ile anlarsınız.

Çatal: Oynanan bir taş ile rakibin iki taşını birden tehdit etme vaziyetine çatal denir. Bu sayede rakip iki taşından birini feda etmek zorunda kalır.

Şiş: Taşınızın yol rotasında rakibin arka arkaya iki taşı bulunuyorsa bu gidişat şiş olarak adandırılır. Rakip ya öndeki taşını feda edecek ya da öndeki taşı kaçırarak arkada kalan taşını feda edecektir.

Satranç oyunu bir makale ile anlatılamayacak kadar geniş ve kapsamlı bir alandır. Bu mevzu hakkında bir hayli kitap yazıldı. Temel kaideler, taşlar, hücumlar, kavramlar ve taktikler için ayrı ayrı birer kitap yazılabilir. Biz bu yazımızda sizleri satranç hakkında temel bilgileri verebilmeyi emelledik.