Son Haberler

Potasyum Nedir? (Özellikleri, Kullanımı ve Faydaları)

-
Eylül 11, 2022
Potasyum Nedir? (Özellikleri, Kullanımı ve Faydaları)

Potasyum, hayatın olmazsa olmaz elementlerinden biridir. Dünyada senede 50 milyon ton potasyum kullanılmaktadır. Yerkabuğundaki en bol yedinci elementtir.

Potasyum Nedir? Özellikleri, Kullanımı ve Faydaları

Potasyum, canlılar için gerekli, saydam bir elementtir. Alkali bir metaldir. Tabiatta genellikle tuz formunda yaygın olarak bulunur. Su ile çok şiddetli reaksiyon verir. Tuz olarak suya atıldığında bünyesindeki hidrojenin alev alır. Dokusu sabuna eş. En hafif ikinci elementtir. Potasyum olmadan beden işlevleri sağlıklı çalışmaz. İnsanlar, hayvanlar ve bitkiler hayatlarını sürdürebilmek için potasyuma lüzum dinler. İsmini çok dinlediğimiz bu faydalı elementi azıcık tanıyalım.

Potasyumu şehirk olarak izole eden İngiliz kimyager Sir Humphrey Davy

Tarihçesi

Potasyum, 1807 senesinde İngiliz kimyager Sir Humphrey Davy tarafından Londra’daki Royal Enstitüsü’nde keşfedilmiştir. Davy, potasyum hidroksitten potas kostik elektroliz usulü ile potasyumu izole etmeyi muvaffak olmuştur. Davy, laboratuvarda nemli havaya maruz bıraktığı kurutulmuş potasyum hidroksiti elektrolize etti. Davy, potasyum izolesinden birkaç ay sonra aynı usulü kullanarak sodyumu da izole etmiştir.

“Potasyum” kelimesi, potasyum karbonat olarak öğrenilen “potas” kelimesinden türetilen bir sözcükcins. Potasyumun kimyasal simgesi Latince “kalium” kelimesinden gelmektedir. Kalium, Arapça “al galiy” olarak telaffuz edilen “alkali” kelimesinden türetilmiştir. Cinskçe karşılığı “bitki külleri”dir. “Potas” kelimesi ise, İngilizce, “yanmış ağaç veya ağaç yaprağı küllerinden elde edilen alkali” anlamına gelmektedir. İngilizcesi, “potassium” şeklindedir.

Fiziksel ve Kimyasal Özellikleri

Potasyumun kimyasal sembolü “K”dır. Atom numarası 19, atom ağırlığı 39,09’dur. Yoğunluğu 0,89 grcm3’cins. Enerji seviyesi başına elektronları “2, 8, 8, 1” şeklindedir. Erime noktası 63 derece, kayşöhrete noktası 759 derecedir.

Potasyum, periyodik tabloda 1. Grup, 4. Periyot, S-Blok elementlerinden biridir. Alkali metaller element serisinde yer alır. Kimyasal özellikleri bakımından sodyuma eş. Çok sayıda bileşik oluşturabilir. Kristal yapısı hacim merkezli kübiktir. Elektropozitifliği son derece yüksektir. Elemental potasyum, oldukça yumuşak, bıçakla kesilebilen, gümüşî beyaz görünümde katı bir elementtir.

Potasyum, suya karşı oldukça aktiftir. Su ile şiddetli reaksiyonunda hidrojen sarihe çıkarır ve bu şiddetli reaksiyonda sarihe çıkan ısı hidrojen gazını yakar. Suda çözünürlüğü yüksektir. Havada hemen oksitlenir. Hava ile temasında alkali potasyum hidroksit oluşur. Bir parça potasyum kesildiğinde, pak yüzeyi havayla temas edince hemen matlaşır. Metal oksit yaradılışı ve hidroksit korozyonunu tedbirek için havasız civarlarda saklanmalıdır. Genellikle gazyağı kerosen gibi indirgen civarlarda depolanır. Potasyum ve bileşikleri yanarken menekşe renginde alev verir. Sudaki potasyum iyonları renksizdir. Potasyum bromür, potasyum karbonat, potasyum klorat, potasyum nitrat ve potasyum sülfat gibi tuzları ehemmiyetli maddelerdir.


İzotopları

Potasyum, tabiatta bol bulunan elementlerdendir. Yüksek reaktivitesi sebebiyle sbağışlama olarak bulunmaz. Deniz suyunda ve yerkabuğundaki birçok mineralde öteki elementlere bağlı olarak bulunur. Yerkabuğunda ağırlıkça yüzde 1,5 ila 2,5 oranında potasyum içeriği vardır. Dünyada en bol bulunan elementler arasında yedinci sıradadır. Eski göl ve deniz yataklarında potasyum tuzları bulunur. Silvit, langbeinit, karnalit, polhalit gibi mineraller de potasyum kapsar. Öteki elementlerden elde etmek güçtür. Potasyum hidroksitten elektroliz yoluyla; potasyum klorürden ısı metotlarıyla üretilebilir.

Potasyumun atom kütle numaraları 35 ila 54 arasında değişen 20 izotopu karakterize edilmiştir. Tabiatta 3 izotopun karışımı olarak bulunur. Tabiatta en bol bulunan izotopu K-39’dur ve oranı yüzde 93,3’cins. Öteki natürel izotopu Potasyum-40, radyoaktiftir ve yarılanma ömrü 1,25 milyar yıldır; oranı ise yüzde 0,01’dir. Natürel izotoplarından K-41, yüzde 6,7 oranındadır.

Hangi Alanlarda Kullanılır?

Potasyum, endüstride ve kimyasal operasyonlarda yaygın olarak kullanılan elementlerden biridir. Potasyum yapımının yüzde 90’ını gübrelerde kullanılır. Potasyum karbonat, sırçalara dayanıklılık kazandırır. Sodyum-potasyum alaşımı, iyi bir ısı iletkenidir. Potasyum süperoksit, karbondioksit yakalayıcı veya taşınabilir oksijen kaynağı olarak kullanılabilir. Potasyum bisülfat, besin katkısıdır. Potasyum hidroksit, paklik sektöründe, gübrelerde ve hayvan ilaçları başta olmak üzere birçok üründe kullanılır. Potasyum klorür, farmasötik ürünler, tıbbi damlalar ve tuzlu su enjeksiyonlarında kullanılır.

Potasyum, bileşikleri ve alaşımlarının kullanıldığı bazı ürün ve alanlar şunlardır; sırça, ayna, barut, havai fişekler, patlayıcılar, kibrit, manyetikmetreler, fotografik filmler, kabartmalar, dericilik, seramik, böcek öldürücü, sabunlar, deterjanlar, paklik maddeleri, ilaç, kabartma tozu, besin katkıları, oksijen kaynağı, kauçuk, pigmentler, alkali bataryalar, aküler…


Potasyum ve Sağlık

Potasyum, canlılar için gerekli elementlerden biridir. İnsan bedeninde en bol bulunan sekizinci elementtir. Beden kütlesinin yüzde 0,20 ila 0,35’ini oluşturur. Ancak azı ve fazlası hasarlıdır. Kandaki potasyum miktarının düşük olmasına “hipokalemi”, yüksek olmasına “hiperkalemi” ismi verilir. Kandaki potasyum oranı kaliyemi litrede 3,5 ila 5 ortamında olmalıdır. Potasyumu yeterli miktarda almanın en pratik yolu kumpaslı beslenmedir. Yetişkinler günde vasati 3-4 gram potasyum tüketmelidir. Hücre içi sıvılarda bulunur.

Potasyum eksikliği hipokalemi, ölümcül sonuçlar doğurabilir. Kas güçsüzlüğü, kalpteki düzensizlikler, dolaşım bozukluğu, kramplar, kabızlık, nefes darlığı, bitkinlik, halsizlik ve refleks yavaşlaması gibi gidişatlar hipokalemi bulgularıdır. Kortizon ve bağırsak ilaçları kullananlarda potasyum eksikliği görülür.

Potasyum yüksekliği hiperkalemi ise, hipertansiyon, cerahat ilaçları kullananlar ve böbrek yetersizliği hastalığı bulunanlarda görülebilir. Potasyum, böbrek yoluyla bedenden atılabilir. Böbrek hastalıkları sebebiyle atılamayan potasyum kanda birikir. Bu cins gidişatlarda kalp kası sorunları, ani kalp durması gibi problemler ortaya çıkabilir. Diyalizle yüksek potasyum oranı düşürülebilir. Bu hastalar potasyum içerikli besinler tüketmemelidir. Yaşlılarda daha tehlikeli sonuçlara yol açabilir.

İnsanlar, hayvanlar ve bitkiler için hayati ehemmiyette bir mineraldir. Bitkilerin büyümesi için topraktaki potasyum miktarı ehemmiyetlidir. Potasyum tuzları, bitkiler için de bırakılmaz maddelerden biridir. Hayvan hücrelerindeki asıl pozitif katyondur. Vücuttaki sıvı ve elektrolit dengesini sağlar. Ayrıca, hayvanlarsa sinir akımı ve kas kasılması gibi işlevlere destekçi olur.

Faydaları

Potasyum, kalp, kaslar ve sinir sistemi için gerekli temel minerallerden biridir. Onlarca faydasından kimileri şunlardır;

Yüksek oranda potasyum kapsayan besinler hipertansiyon ve kalp krizi riskini azaltır.
Sodyum ile birlikte bedenin asit-baz dengesini kurarak, hücrelerdeki akıcılığı sağlar.
Böbrek ve glüsit metabolizmasının çalışması için gereklidir.
Böbrek taşı yaradılışını ve kemik erimesini önler.
Hücre ve uzuvların fonksiyonlarını kumpaslı bir şekilde yerine getirmesine destekçi olur.
Gıdaların hücre içine geçişini sağlar, sinir sistemindeki sinyallerin iletilmesine destekçi olur.
Vücutta bir elektrolit olarak hizmet verir ve elektrik yüklerine destekçi olur.

Hangi Besinlerde Bulunur?

Potasyum, birçok besin maddesinde bulunan bir elementtir. Başlıca şu besinlerde bulunur; muz, hurma, brokoli, balık, taze et, meyve ve sebzeler, badem, fındık, tavuk, lahana, zeytin, patates, portakal syat, incir, kavun, yoğurt, avokado, kayısı, süt ürünleri, ktümörü fasulye, çikolata, mercimek, salça, kabak, kivi, erik, mantar, havuç, ıspanak, yulaf ezmesi, hububatlı buğday unu, soya fasulyesi, pancar, rezene…

Bunları Öğreniyor Musunuz?

Potasyum, sodyuma benzese de canlı organizmalarda sodyumdan farklı özellikler gösterir.
Potasyumun sudaki çözeltileri tatlarıyla tanımlanabilir. Seyreltik çözeltileri tatlı, derişik çözeltileri ekşi veya tuzludur.
Potasyum hidroksit KOH, suda eridiğinde ısı sarihe çıkarır. Cilde temas ettiğinde tahrişe yol açar.
Potasyum, lityumdan sonra ikinci en hafif elementtir. Öteki bir ifadeyle, en az yoğun ikinci elementtir.
Potasyum, 1807 senesinde elektroliz yoluyla elde edilen şehirk elementtir.
2011 senesinde 14 bin kişi üzerine yapılan bir araştırmaya göre, kalp krizine bağlı vefatlara az potasyum alan kişilerde daha sık rastlandığı ortaya çıktı.
Potasyum klorür, kalbi durdurur. Bu sebeple kalp operasyonlarında veya iğneyle idam infazlarında kullanılan bir maddedir.
Suyla şiddetli reaksiyon veren katı potasyum, mineral yağlarında saklanabilir. Altı aydan uzun saklanırsa bulunduğu kabın kapağında şoka duyarlı peroksit oluşturur. Kapağın açılması ile peroksit patlayabilir. Bu sebeple üç aydan fazla depolanacaksa oksijensiz ve vakumlu bir etrafta saklanmalıdır.
Potasyum metali cilde temasında sabunsu bir his verir. Cilt ve gözlerde tahrişe yol açabilir.
Potasyum yangınları su ile söndürülemez. Bu cins yangınlarda ktümörü kimyasallar kullanılmalıdır.
Potasyumun en sihirk rezervi Batı Kanada eyaletlerinden Saskatchewan’da bulunur. Kaliforniya, Almanya, Şili, New Mexico ve Utah öteki ehemmiyetli rezervlerin bulunduğu bölgelerdir.
Dünyadaki senelik toplam potasyum imali 50 milyon ton civarındadır.
Yerkabuğundaki potasyum rezervinin 10 milyar tonun üzerinde olduğu varsayım ediliyor.