Son Haberler

Postmodern Anlayış ve Turkiye’de Postmodernizm

-
Eylül 5, 2022
Postmodern Anlayış ve Turkiye’de Postmodernizm

Post çağdaş kelimesinin lügat anlamı çağdaş sonrası, çağdaş ilerisidir. Postmodern edebiyatın bünyesinde deviricilik olsa da kendi bindiği dalı kesmez; yani postmodern kavrayış, çağdaşist kavrayışı devirmek demek değildir. Aksine şayet çağdaş akım olmasaydı postmodern akım hiç olmayacaktı. Bu bağlamda çağdaş akım için süregelen kaideleri postmodern akım için de söyleyebiliriz. Elbette arada farklar vardır ama esasta yani bir hesaplaşma olarak ele aldığımızda çağdaş edebiyat ile arasında pek fazla fark yoktur. Yine de biz yeri geldiğinde çağdaş ve postmodern akımlarının özelliklerini belirteceğiz.

Dünya’da Post-Modernlik

Postmodern edebiyat Amerika’da 1960 sonrasında ortaya çıkmıştır. Hakikatinde ortaya çıkış nedeni çok basit bir varoluş meseleyidir: Deviricilik. Klasik edebiyattan sonra ortaya çıkan bir akımın yeni bir akımla devrilmesi ve onunla hesaplaşması insanı artık tatmin olmaz bir noktaya getirmiştir. Çağdaş kavrayış da bu tatminsizliğin kurbanı olmuştur. Şuanki alanda postmodern kavrayış son nokta gibi görünse de ileride insanlar postmodern edebiyattan da sıkılacaktır.

Postmodern akım öncelikli plastik sanatlarda, resim sanatında öne çıkmıştır. Daha sonra da kendi felsefi kimliği yani düşünce yapısını oluşturmuştur. Postmodern yapıyı bütün olarak kavramak için bu felsefeye değinmeliyiz

Postmodern Felsefe

Postmodern felsefeye göre, dünya şuan iyi bir halde değildir. Şimdiye kadar insanlık için yapılan tüm çalışmalar –ki bunun içine teknoloji, bilim, sanat, siyaset, coğrafya vb her şey girer- insanlığı daha iyi bir yere getirmemiştir. Teknoloji insanları enezleştirmiş, onun varoluş nedenini unutturmuştur; siyaset insanları saldırganlaştırmıştır; sanat, insanları elit ve millet olarak ikiye dağılmıştır. O halde insanların bu hale gelmesinin bir nedeni olmalıdır ki postmodern felsefe de bunu sorgular. Hakikatinde bu sistem ile sanıldığının aksine yapıcıdır; elbette yapmak için evvel devirmek gerekir.

Edebiyat alanında postmodern olmak

Öncelikle şunu söylemek gerekiyor, postmodern edebiyat popüler edebiyat değildir. Hiçbir postmodern, tanınmak kaderine roman yazmamıştır zira zati özde bireyselcilik vardır.

Edebiyat alanında postmodern romanın en önemli ve en iyi misalleri Roland Gerard Borthes ile James Joyce tarafından verilmiştir. Bu insanlar ilklerden sayılmaktadır. Günümüzde ise en tanınmış postmodern yazar Umber Eco’dur ki kendisi yürüyen kütüphanedir.

Türk Edebiyatında Postmodern Kavrayış

Türk edebiyatı çağdaşist akımı sindirememişken, postmodern akımının varlığını öne sürmek abes kaçar. Birçok kaynakta postmodern olarak öne sürülen Oğuz Atay, Yusuf Atılgan gibi yazarlar hakikatinde çağdaş yazarladır. Şayet ülkemizde bir postmodern akım varsa bu ancak şuan vardır. Bilge Karasu en önemli postmodern yazarlarımızdan sayılabilir. Ayrıca birçok kaynakta da Orhan Pamuk da postmodern olarak verilmektedir. Orhan Pamuk’un postmodern olarak verilmesinin nedeni şuan edebiyat dünyasındaki tek akımın postmodern akım olması ve Orhan Pamuk’un da zorunlu olarak bu akımda eser verdiği sayılabilir. Orhan Pamuk, post çağdaş akımın en belirgin özelliği olan belagatte Bilge Karasu kadar iyi değildir. Ayrıca, bir postmoderne göre oldukça fazla tanınmaktadır. Bilge Karasu’nun felsefî yani düşünsel yanını da düşünürsek ülkemizdeki en iyi postmodern Orhan Pamuk değil Bilge Karasu’dur.

İnci Aral da Türk edebiyatında postmodern edebiyat kapsamındaki ilginç bir aydındır. Hakikatinde İnci Aral postmodern edebiyatı desteklemez ama onu burada işlememizi sağlayan postmodern edebiyatı eleştirmek için yazdığı postmodern akımı özellikleri gösteren “Yeni Palavra Zamanlar I Yeşil” isimli romanıdır.

İnci Aral, Yeni Palavra Zamanlar I isimli romanında aynı postmodernciler gibi etraf, zaman, insan, eşya ya da geçmiş zaman tarih unsurlarını yalanlar. Yaşadığı etraf hakkında düşünce bildirmez. İçinde yaşadığı cemiyet ile ilgilenmez, dünya ile ilgilenmez. Romanında biçim ya da içerik hatasızlığı tutmak için gayret sarf etmez. Gerçeği olduğu gibi sarf etmek ya da gerçeği nasıl idrak ediyorsa o şekilde sarf etmek gibi bir uğraşı yoktur. Tam bu özellikleri ile İnci Aral, hem postmodern’in ittiği özellikleri anımsatır hem de “Postmodern nedir” sualine en doğru yanıtları verir.

Postmodernizm, çağdaş akımdan daha ziynetlidir zira belagat sanatını kullanır. Anlatımı daha güçlü kılacak olan kelime oyunlarına müracaat etir. Zaman ile oynar ve geri dönüşler yaşatır.

Postmodern edebiyatın en önemli özelliği ise okuyucu romana dahil etmesidir. Çağdaş edebiyatta seyirci olarak kalan okuyucu, postmodern akım ile romanın içindedir. Belki buna en iyi misal Orhan Pamuk’un Masumiyet Müzesi isimli eseridir. Eserde bir aşk hikayesi anlatılır ve bu eserin sonunda bir yol tarifi vardır. Bu yol sizi Masumiyet Müzesi isimli bir konut müzesine götürür. O müze, romanda anlatılan aşk serüveninin izlerini gösterir. Kapı ziline kadar her detay düşünülmüştür. Kitabı okuyan kişi, bu müzede romanın kahramanı olduğunu hisseder. Bu müze, postmodern kavrayışın yalnızca bir akım olarak edebiyatta tutunmadığının, hakikatinde bir yaşam biçimi olduğunun en net göstergesidir. Ayrıca andırdırmak da fayda var, Orhan Pamuk Nobel Edebiyat Mükâfatı’nü postmodern bir kavrayışla yazdığı Kar isimli romanı ile almıştır.

Velhasıl kelam, Kapitalizm ile gelen çağdaş akımın bir eleştirisi olarak doğan postmodern akım, bireyin mutlu olmadığını söyler ve onu mutlu etmeyen her şeyi yalanlar. Kapital ekonominin kökü olan çağdaşist edebiyatı maddecilik, telkincilik, teslimiyet ve insanı köleleştirme kabahatlerinden yargılar. Postmodern edebiyat, genelliği devirir, tamlığı parçalar, evrenselliği yerellik olarak değiştirir, tekilliği çoğunluk ile devirir. Ayrıca kaideleri kaidesiz hale getirir. Mana yerine us ötesini seçer. Tarafsız değildir, öznel bakar. En önemli özelliği ise bağımsız olmasıdır; yani postmodern hürdür.