Son Haberler

Polonyum Nedir? (Özellikleri, Kullanımı, Zararları)

-
Eylül 12, 2022
Polonyum Nedir? (Özellikleri, Kullanımı, Zararları)

Polonyum, öğrenilen en radyoaktif ve zehirli maddedir. Binlerce insanı öldürebilecek efora sahiptir. Çok yüksek oranda enerji kapasitesi vardır.

Polonyum Nedir? Özellikleri, Kullanımı, Zararları

Polonyum, keşfedilen ilk radyoaktif elementtir. Radyoaktivitesi ve toksitesi azami maddedir. Son senelerde suikast silahı olarak kullanılması ile gündeme gelmiştir. Sigaralarda da bulunan polonyum, kansere bağlı vefatlarda rol oynayan bir maddedir. Polonyumun 1 gramı binlerce insanı öldürebilecek radyoaktivitededir. Hudutlu bulunması ve riskleri nedeniyle kullanımı da hudutludur. Genellikle nükleer reaktörlerde suni olarak elde edilir. Polonyumu keşfeden Marie Curie’nin kızı, polonyuma maruz kalarak can vermiştir. Atom bombalarında da kullanılabilen bu maddenin insan bedenine verdiği hasarlar bütün olarak tespit edilememiştir. Korkutucu elementlerden biri olan polonyumla alakalı bilecek çok şey var!

Tarihçesi

Polonyum, 1898 senesinde kimyacılar Marie Curie ve eşi Pierre Curie tarafından keşfedilmiştir. Bir uranyum oksit minerali olan “uraninit” veya “pitchblend” mineralinde çalışa yapan Curie çifti, bu mineralde radyum ve polonyum izole etmeyi muvaffak oldu.

“Polonyum” sözcüğü, anlaşılacağı üzere Polonya’ya atfen bu ismi almıştır. Polonyumun kâşifi Curie’nin memleketi Polonya’dır. Marie Curie, polonyum ve radyum bulguyu nedeniyle 1911 senesinde iki Nobel Kimya mükâfatına layık görülmüştür.

Bu arada, ehemmiyetli bir notu da aktaralım; Marie Curie’nin kendi gibi kimyacı olan kızı Irene Curie, polonyumla alakalı laboratuar çalışmaları sırasında çok az ölçü polonyuma maruz kalarak 1956 senesinde lösemiden yaşamını kaybetmiştir. Polonyumun ilk kurbanlarından biri olan Irene Curie de, annesi gibi 1935 senesinde Nobel mükâfatına layık görülmüştü. Eşi Pierre Curie ise, 1906 senesinde bir at otomobilinin çarpması neticeyi yaşamını kaybetti.


Fiziksel ve Kimyevi Özellikleri

Polonyumun kimyevi simgeyi “Po”dur. Atom numarası 84, atom ağırlığı 210, yoğunluğu 9,4 grcm3’cins. Erime noktası 254 derece, kaynama noktası 962 derecedir. Periyodik tablonun 6-A grubunda yer alan bir yarı metaldir. Katı ve gümüşî renktedir. Kimyevi özellikleri bakımından tellüre, fiziksel özellikleri bakımından bizmuta eş. Sıcaklığı çoğaldıkça elektrik geçirgenliği eksilir. Uçucu bir maddedir. Kapalı bir kapta saklanmazsa bayağı şartlarda üç gün içinde buğulaşabilir.

Polonyum, tabiatta özgür olarak bulunmaz, ender elementlerdendir. Bazı deniz mahsullerinde de çok az polonyum içeriği vardır. Tabiattaki bolluk oranı katrilyonda 1 ortamındadır. Genellikle uranyum madeni olan urananit ve pitchblend minerallerinde çok az ölçüde öteki radyoaktif elementlerle beraber bulunur. Organik veya anorganik bileşikler alana getirebilir. Metalik polonyum seyreltik asitlerle basitçe çözünür. Alkalilerle az çözünür. Organik asitlerle oluşturduğu tuzlar basitçe yanar. Halojenür aminler bu tuzları metale indirger. Radyum tuzlarının çözeltilerinden elektrolitik yollarla ayrıştırılabilir. Berilyum ile alaşımı tesirli bir nötron kaynağıdır.

Polonyum, öğrenilen en güçlü radyoaktif maddedir. En riskli ışınım cinsi olan alfa radyoaktivite yayar. Çürüdüğünde yüksek oranda enerji sarihe çıkar. Parçacık süratlendirici ve nükleer reaktörlerden elde edilir. Yapımı başka bir radyoaktif element aracılığı ile yapılır. Bu element ışıyarak Po-210’a dönüşür. Bizmut elementinin nötron ışıması neticeyi ya da fraksiyonlu destilasyonu ile sentetik olarak elde edilebilir. Uranyum-238’in arkasını arkasına natürel bozunması sırasında sırayla Radon-222, Bizmut-210, Mermi-210 oluşur. Bizmutun bozunması sırasında ise Polonyum-210 alana kazanç.

Polonyum, tereddüt 29 izotop kapsar. Takribî 140 günlük bir devirde alfa parçacıkları yayarak radyoaktif bir maddeye dönüşür. Öğrenilen en ehemmiyetli ve riskli izotopu “Po-210”dur. Bu izotopun yarılanma ömrü 138 gündür. Suni olarak elde edilen Po-209 izotopunun yarılanma ömrü takribî 103 sene, Po-208’in yarılanma ömrü ise 3 yıldır. Öteki izotopları oldukça kısa yarılanma ömrüne sahiptir.

Hangi Alanlarda Kullanılır?

Polonyum; nükleer kuruluşlarda, uzay teknolojilerinde ve sanayide kullanılmaktadır. Riskli bir madde olduğu için ticari kullanımı çok hudutludur. Kâğıt ve sac imalinde riskli sabit elektriği yok etmek için de kullanılabilen polonyum, endüstriyel kaplamaların kalınlığını ölçmek için yararlanılan bir elementtir.

Polonyumun kullanıldığı bazı alanlar şunlardır; atom bombası, resimcilik, tekstil, elektronik makineler, uzay taşıtları, nükleer fizik araştırmaları, antistatik makineler, nükleer teknoloji, uydular, uzay istasyonları, bilimsel araştırma ve deneyler…


Polonyumun Sıhhate Hasarları

Polonyumun insan bedenindeki tesirleri henüz bütün olarak tanımlanabilmiş değil. Ancak en ehemmiyetli bilgi maruz kalan insanların ölümcül risklerle karşı karşıya olduğu… Kimyevi toksitesi ve radyoaktivitesi nedeniyle çok hasarlı bir elementtir. Sigara içenler akciğerlerinde biriken Po-210 maddesi nedeniyle kanser tehlikesiyle karşı karşıyadır.

Polonyum-210 maddesi, hazmedilerek, solunarak veya ciltteki sarih yaralardan bedene alınabilir. Kâğıt, ten veya elbiselerin üzerinden ışınım tesiri bedene geçmez. Bedende hazmedildikten sonra Po-210’nun yüzde 50 ila 90’ı dışkı yoluyla bedenden atılır. Kalan kısmı ise kana karışarak dalak, böbrek, kemik iliği ve karaciğerleri imha eder.

Polonyum zehirlenmelerinin bulguları, ishal, kusma, saç kaybı ve kandaki lökosit hücrelerinin eksilmesidir. Ağız yoluyla alınan polonyumdaki milyonlarca alfa parçacığı doğrudan kan hücrelerine saldırır. İlk olarak karaciğer ve böbreklerde zarara yol açarak sarılığa neden olur. Sonrasında bağırsaklarda toksik şok tesiri ortaya çıkarır. Polonyum parçacıklarının son saldırdığı uzuv ise kalptir. Son düzeyde vefata yol açar. Po-210’a bağlı vefatlar doza göre birkaç gün veya birkaç hafta içine reelleşir.

Reelinde polonyumun kendisi zehirli değil, yaydığı ışınım solukla akciğerlere çekildiğinde kansere yol açıyor. Bedene alınan polonyumun yaydığı alfa parçacıkları hücrelerin molekül atomlarına girerek kinetik enerjilerini bu atomlara aktarıyor. Böylece bulundukları bölgeye büyük bir ısı enerjisi yayıyor. Misalin, mideye erişen bir polonyum parçacığı, mide zarlarını paramparça ederek iç kanamalara yol açıyor.


Bunları Öğreniyor Musunuz?

Polonyum, öğrenilen en radyoaktif maddedir. Uranyumdan 400 kat daha fazla radyoaktiftir, siyanürden 250 bin kat daha zehirlidir. Bu nedenle “harikulade zehir” olarak bilinir.
Polonyum, sigarada da bulunur. Mermi-210 izotopu, tütün yaprağında Polonyum-210 üretir.
Günde 1,5 kutu sigara içen bir birey, akciğerlerine sürüklediği dumanla polonyumun saçtığı ışınlardan aldığı ışınım dozu, her gün bir akciğer filmi sürükletmekle alınan ışınımla eşdeğerdir.
Günde 2 kutu sigara içmekle maruz kalınan Po-210’nun radyoaktivitesi neticeyi akciğerlerde oluşan ışınım ölçüyü, tüm natürel ışınım kaynaklarından alınan ışınım ölçüsünden en az 7 kat daha fazladır.
Po-210’nun kansere bağlı tüm vefatlardaki hisseyi yüzde 2 ortamındadır.
İnsan bedeni dışında hasarsız olan polonyumun çok ufak ölçüleri dahi öldürebilir.
Bir gram polonyumun 50 milyon insanı öldürebileceği, 50 milyon insanı da hasta edebileceği iddia edilir.
2004 senesinde yaşamını kaybeden Filistin’in efsanevi lideri Yaser Arafat’ın kemiklerinde yüksek oranda polonyum tespit edilmiştir.
Eski Sovyet Rus ajanı, M16 casusu Alexander Litvineko, Kasım 2006 tarihinde iki Rus’la bir iş yemeğinde çayına 26,5 mikrogram “Po-210” katılması neticeyi birkaç hafta içinde tüm müdahalelere karşın yaşamını kaybetti.
Litvineko’nun aldığı Po-210 nedeniyle yakınında bir biçimde bulunan 700 bireyin etkilendiği açıklandı.
Bir gram polonyum, 140 watt ısı enerjisi, yarım gram polonyum 500 derece sıcaklık verebilir.
Bir tonluk uranyum madeninde takribî 100 mikrogram polonyum bulunur.
Nükleer silahların ateşleme ve uzay taşıtlarının enerji kaynağı polonyumdur.
1970’li senelerde Sovyet uzay programı Luna’da kullanılan keşif taşıtlarının ısıtılmasında polonyum kullanılmıştır.
Nükleer reaktörlerde senede takribî 100 ton suni polonyum üretilmektedir.