Son Haberler

Periyodik Tablodaki Son Element Oganesson Nedir?

-
Eylül 14, 2022
Periyodik Tablodaki Son Element Oganesson Nedir?

Oganesson, periyodik tablodaki sıralamanın en sonunda yer alan 118 numaralı elementtir. İsmini Rus nükleer fizikçi Yuri Oganessian’dan alır.

Periyodik Tablodaki Son Element Oganesson Nedir?

Oganesson, keşfedilen son süper ağır elementlerden biridir. Periyodik tablonun en sonunda yer alır. Tabiatta bulunmayan, sentetik ve oldukça radyoaktif bir elementtir. Keşfedilen elementler arasında en büyük atom numarası ve kütlesine sahip olan elementtir. Günümüze kadar yalnızca 3 veya 4 atomu birleşimlenebilen oganessonun bu nedenle özellikleri, bileşikleri deneysel bilgilerle tespit edilememiştir. Beklenmedik özelliklere sahip olduğu öngörülüyor. Temel bilimsel araştırmalar dışında rastgele bir kullanımı, uygulaması ve natürel olarak faydası veya hasarı bulunmuyor. Element sınıfı bütün olarak öğrenilmiyor. Yarı geçirgen bir soy gaz, akışkan veya oda sıcaklığında katı olduğu iddiaları var. Konumu, soy gaz olduğu iddiasını kuvvetlendirirken, beklenmedik özellikleri katı olabileceğine işaret ediyor. Rus ve Amerikalı bilim adamlarının “inanılmaz işbirliği” ile birleşimlenen elementlerden biridir. İsmini aldığı bilim adamı Oganessian, yaşarken adı bir elemente verilen üçüncü bilim adamıdır. Periyodik tablonun “keşfedilen” son elementi ile alakalı merak ettiklerinizi yazımızda bulabilirsiniz.


Tarihçesi

Oganesson, 2006 senesinde Rusya Dubna’daki Ortak Nükleer Araştırma Enstitüsü JINR bünyesindeki Flerov Nükleer Tepkin Laboratuvarı’nda FLNR görevli bilim adamları ile Amerika’nın Kaliforniya eyaletindeki Lawrence Livermore Milli Laboratuvarı LLNL tarafından Dubna’da keşfedilmiştir. Takıma; Rusya Dimitrovgrad’daki Gelişmiş Reaktörler Araştırma Enstitüsü, Amerika Tennessee eyaletindeki Vanderbilt Üniversitesi ve Oak Ridge Milli Laboratuvarı’ndan bazı bilim adamları da destek vermiştir.

Rus ve Amerikalı bilim adamları, 118 numaralı elementin birleşim çalışmalarına 2002 senesinde başladı. “Siklotron” ismi verilen süratlendiricide yapılan deneylerde, ilk oganesson atomunun bozunumu Mart 2002 seneyi içini kollandı. 118 numaralı elementin birleşim çalışmalarına devam eden takım, 2006 senesindeki deneylerinde Kaliforniyum-249 atomlarının Kalsiyum-48 iyonları ile bombardımana yakalanması neticeyi Oganesson-294 izotopunun 2 atomu daha gözlemledi. Og-294, ilk deneyde 0,80 milisaniye içinde alfa bozunması ile Livermoryum-290 izotopuna dönüştü. 9 Ekim 2006 tarihinde keşif birleşimi raporu yayınlandı. Aralık 2015 tarihinde Beynelmilel Temel ve Uygulamaları Kimya Birliği IUPAC tarafından keşif iddiası doğrulandı.

“Oganesson” sözcüğü, Dubna’daki Flerov Nükleer Tepkin Laboratuvarı’nın başındaki ad olan ve süper ağır elementlerin bulgusunda ehemmiyetli ir rol oynayan Rus nükleer fizikçi Prof Dr. Yuri T. Oganessian iftiharına verilen bir addır. “Oganesson” teklifi, Oganessian’ın süper ağır elementlerin bulgusundaki katkılarından dolayı şereflendirmek emeliyle Haziran 2016 tarihinde bulguya katılan bilim adamları tarafından önerilmiştir. Amerikalı bilim adamları, daha evvel 95 ila 106 numaralı 12 elementin bulgusunda yer alan Albert Ghiorso iftiharına “ghiorsium” ismini vermeyi tasarlamışlardı. “Oganesson” adı, Beynelmilel Temel ve Uygulamaları Kimya Birliği IUPAC tarafından 30 Kasım 2016 tarihinde onaylandı. Periyodik tablodaki yerinin tanımlanması için daha evvel “ununoctium” adı ve “Uuo” simgeyi verilmiştir. Keşfedilmeden evvel IUPAC tarafından periyodik tablodaki terminoloji gereği periyodik tabloda üstünde bulunan homologu radondan dolayı geçici olarak “eka-radon” ve “eka-emanation radonun daha önceki ismi” olarak adlandırılmıştır.

Ermeni asıllı Rus nükleer fizikçi Prof. Dr. Yuri Tsolakovich Oganessian…

Yuri Tsolakovich Oganessian Kimdir?

14 Nisan 1933 tarihinde Sovyetler Birliği’nin Rusya Rostov-na-Donu kentinde dünyaya gelen nükleer fizikçi Prof. Dr. Yuri T. Oganessian, nükleer fiziğin ehemmiyetli adlarından biridir. Süper ağır çekirdeklerdeki “karar adası” kuramının tahlilcilerindendir. Soğuk füzyonu buluş eden bilim adamıdır. Yeni element birleşimleme ve keşfetmede dünya lideri olarak görülüyor. Hali Hazırda Rusya Dubna’daki Flerov Nükleer Tepkin Laboratuvarı’nın bilimsel lideridir. 2003 senesinde Rus Bilimler Yüksekokulu’ne seçildi. Bir Hayli mükâfatı da bulunan Oganessian, iki kız babasıdır.

Fiziksel ve Kimyasal Özellikleri

Oganessonun kimyasal simgeyi “Og”dir. Atom numarası 118, atom ağırlığı 294’cins. Yoğunluğu varsayımı olarak 13,65 gr/cm3’cins. Kaynama noktası 30 ila 80 derece olarak hipotez ediliyor. Enerji seviyesi başına elektronları “2, 8, 18, 32, 32, 18, 8” şeklidedir. Oksidasyon vaziyetleri “0, +2, +4” olarak öngörülüyor. Atom yarıçapı 152 pm, kovalent yarıçapı 230 pm olarak hipotez ediliyor. 118 protonu ve 176 nötronu bulunur.

Periyodik tablonun 18. Grup, 7. Periyot, P-Blok elementlerinden biridir. Süper ağır başka bir deyişle transaktinit elementlerin bir abonesidir. 18. gruptaki soy gazlar arasında tek sentetik elementtir. Grubundaki öteki elementler; helyum, neon, argon, kripton, ksenon ve radondur. Bu elementlerin tamamı soy gazken, oganessonun katı olduğu hipotez ediliyor. Daha evvel bir soy gaz olduğu öngörülen oganessonun, rölativistik ışık süratine yakın süratlerde kütlesindeki farklılık tesirlerken dolayı klasik koşullar altında katı olacağı düşünülüyor. Klasik tazyik ve sıcaklık altında gaz olma ihtimalinin düşük olduğu öngörülüyor. Öteki soy gazlar gibi tek atomlu bir soy gaz olsa dahi gaz haldeki en yoğun element olması bekleniyor. Elektron yapılandırmasına dayanan hipotezlere göre asal gaz grubunda öteki elementlerden çok daha reaktif olabileceği düşünülüyor. Periyodik tabloda hemen üstünde bulunan radona eş fiziksel ve kimyasal özelliklerinin bulunduğu öngörülüyor. Radondan daha reaktif olması bekleniyor. Şu ana kadar rastgele bir oganesson bileşiği birleşimlenemedi.

Oganessonun kıymetleri deneysel bilgilerle doğrulanamamış bazı özellikleri şunlardır; yoğunluğu, erime ve kaynama noktası, elektronegatifliği, geçirgenliği, buğulaşma ve genleşme ısısı, gerilme mukavemeti, ses sürati, sertlik kıymetleri, kırılma indisi, kristal yapısı, iyonlaşma enerjisi…


İzotopları

Oganesson, tabiatta bulunmaz. Laboratuvar etrafında kaliforniyum atomlarının kalsiyum iyonları ile nükleer tepkini neticeyi birleşimlenebilir. Günümüze kadar yalnızca bir izotopu elde edilebildi. Tereddüt Og-294 izotopunun yarılanma ömrü 0,89 milisaniyedir. Alfa emisyonu ile Livermoryum -290 izotopuna bozunur. Atom kütleleri 293 ila 313 arasında değişen keşfedilmemiş öteki izotoplarının daha uzun yarılanma ömrüne sahip olacağı düşünülüyor.

Bunları Öğreniyor Musunuz?

IUPAC, 30 Kasım 2016 tarihinde 113, 115, 117 ve 188 numaralı elementlerin adlarını, sırasıyla; nihonyum, moskovyum, tennesin ve oganesson olarak onayladı. Haziran 2016 tarihinde önerilen adlar, 5 ay süresince bilim ve yüksekokul etraflarında değerlendirildi. Ayrıca adlar üzerinde ulusun ve talebelerin de yorumları alındı.
“Oganesson” sözcüğü, 118 numaralı elementin İngilizce ifadesidir. Bu sözcüğün Türkçe karşılığı, Türk Dil Müesseseyi Türk Dil Kurumu gibi yetkili müesseseler tarafından henüz belirlenmedi.
Oganesson, keşfedilmeden evvel “ununoctium” olarak öğreniliyordu. Hali Hazırda de bir hayli kaynakta bu adla yer alıyor. Bu kelime, Latince “bir, bir, sekiz” anlamındadır ve sayıların yan yana getirilmesi ile oluşan “118” sayısını ifade eder.
Rus fizikçi Yuri T. Oganessian, yaşarken adı bir elemente verilen üçüncü bilim adamıdır. Öteki elementler, ünlü fizikçi Einstein hatırasına adlandırılan 99 atom numaralı element “aynştaynyum”, değişiği de nükleer fizikçi Glenn Seaborg hatırasına adlandırılan 106 numaralı element “seaborgiyum”dur. Bazı kaynaklarda Oganessian’ın yaşarken ismi bir elemente verilen ikinci bilim adamı olduğu bilgileri yer alıyor. Bu vaziyetin; aynştanyumun bulguyu, bulgusunun onaylanması ve Einstein’in vefatının aynı yarıyıl içinde asıllaşmasından kaynaklanabileceği değerlendiriliyor.
Oganessonun ilk birleşim deneyi 4 ay sürdü ve ilk birleşimi asıllaştırmak için kaliforniyum amacına 2300 saat süresince takribî 4 kentilyon 4×1019 kalsiyum iyonu çarpıştırıldı. 2017 seneyi itibariyle oganessonun yalnızca 3 veya 4 atomu sentezlenebildi.
1999 senesinde Amerika Kaliforniya’daki Lawrence Berkeley Laboratuvarı’nda görevli bilim adamları 118 numaralı elementin bulguyu ile alakalı bir rapor yayınladı; ancak 2002 senesinde bazı keşif bilgilerinin sahte olduğu ortaya çıkınca rapor geri çekildi.
Oganessonun insanlar, hayvanlar ve nebatlar üzerinde öğrenilen bir biyolojik rolü bulunmuyor. Radyoaktifliği nedeniyle toksik olabileceği öngörülüyor. Etraf için de riskli olabileceği belirtiliyor.