Son Haberler

Parnasizm Nedir?

-
Eylül 2, 2022
Parnasizm Nedir?

Parnasizm Nedir?

Suut Kemal Yetkin’e göre Parnasizm, Realizm ve Natüralizmin şiire uyarlanmış halinden başka bir şey değildir. Bu mevzuda ona hak vermemek elde değil zira Parnasizm bütün olarak budur.

Parnasizm yalnızca şiir için geçerli bir akımdır. Her akımda olduğu gibi Parnas akım da kendinden evvelki akıma başka bir deyişle Romantizme tepki olarak doğmuştur. 

1866 senesinde Parnasse Contemporain isimli mecmua çevresinde bir araya gelen şairlerin şiirleri de aynı isimle anılmaya başlanmıştır. Daha sonra Parnasse mektepleri açılmış ve Parnas şiir kavrayışı bir ekol olarak ilerlemiştir. 

Parnas şiirinin dünya çapında en ehemmiyetli temsilcileri; Gautier, Jose’-Maria de Heredia ve Banvillc’dir. Bu akımda daha sonra Sembolist akımın kurucuları olarak anılacak üç büyük şair de vardır: Baudelaire, Verlaine ve Mallarme. 

Bizde ise Parnas akım Servet-i Fünun ile başlar. Servet-i Fünun, ananeyi yalanlayan ilk Türk topluluğudur. Servet-i Fünun içinde Romantik, Parnas ve 90’lardan sonra Sembolist şairler vardı. Türk edebiyatında Tevfik Fikret ile başlayan Parnas akım Yahya Kemal Beyatlı ile altın zamanın yaşamıştır. Yedi Meşalecilerde de Parnas akımın tesiri görülmektedir.

Parnas şiir 1880’lerin sonuna doğru yerini Sembolizme vazgeçecektir. 

Parnas şiir akımını “Sanat için sanat” görüşüne özümser. Bu miktarda Parnas şiir özelliklerini sıralayabiliriz:

1. Şekle ehemmiyet verilir.

Parnas akıma bağlı olan şairler, bir kuyumcu titizliğinde çalışırlar. Şiirde şekle oldukça önemserler ve kusursuz bir biçim ortaya çıkarırlar.

2. İlhama karşıdırlar.

Parnasyen şairler Romantik akımı bu surattan tenkit etiyorlardır. İlham ile yazılan şiirler, şeklen özgür ve uyaksız olarak yazılıyordu. Üstelik bu şiirlerde kelimeler anlam süzgecinden geçirilmediği için şiir içinde argo kelimeler de vardı. Oysaki Yahya Kemal Beyatlı’nın bir kelime için senelerce beklediği bilinmektedir.

3. Nesnel olmak

Özneyi baş tacı yapan Romantiklere karşı, Parnasyenler nesneldirler. Romantikler şiirlerinde bir başkasının duygularını ya da bir başkasını işleyebildikleri gibi kendi duygularını da işleyebilirlerdi; başka bir deyişle Romantik şiir fertsel şiirdi. Parnesyen bir şairin şiirinde ise kendi duyguları ya da kendi özeli yoktur. Hiçbir Parnesyen kendi aşkını şiirinde işlemez. Yahya Kemal’in bugüne kadar yaşadığı hiçbir gönül serüveni şiirlerine taşmamıştır misalin. Bu düşünce gerçeğinde daha sonra Sembolistleri de etkileyecektir. Sembolist ekol de Parnas şiirden beslendiği için kendi içinde ikiye ufalayacaklardır. Baudelaire tesirinde olan şairler şiirlerinden özel yaşamlarından bahsederken Mallarmé tesirinde olanlar şiirlerinde kendilerinden bahsetmeyeceklerdi.

4. Gözlem

Nesnel olmak için gözlem yapmak gerekir. Parnas şairler, şiirlerine malzeme bulmak için gözlem metodunu seçerler. Gözlem yapılan şeyler ise insan değildir. Dış dünya, cadde, şehir, bir manzara, dağ ve bunun gibi herkes tarafından görülebilen, somut şeyler gözlemlenir. Gözlemlenen bir gidişatı şiire aktarmanın tek yolu ise tasvirdir. Parnas şairler şiirlerinden tasvir başka bir deyişle betimleme yaparlar. Şiirde yalnızca betimlemenin olması Parnasyen bir şairin temel kurgu kurallarındandır. Elbette bu kural onları tema olarak da kısıtlamıştır. Bazı tahlilcilere göre Parnas şiirin uzun süreli olmama sebebinde bu gidişatın oldukça fazla tesiri vardır.

5. Müzikalite

Şiirde bir iç ahenk bir müzik oluşturmak Parnas şairlerin yegane uğraşıdır. Bu kural, şekilde müthişlik kuralı ile de örtüşmektedir. Şiirde müzik fikri Batı’da ilk kere Parnas şairler tarafından ortaya atılmıştır. Doğu dünyasında kullanılan aruz vezni ise zati bir müzik ile oluşturulduğu için dünya çapında müziği şiire sokan ilk kitle Parnaslar değildir. Nitekim şiirin mevzusuna göre vezin kullanma fikri hem doğu hem batı için Parnaslara hastır. Türk edebiyatında ise bunu ilk sınayan şairimiz Tevfik Fikret’tir. 

Türk edebiyatında Tevfik Fikret, iyi işlenmiş dili, şekli ve harikuladeliği ile Parnas akımın ilk ve ehemmiyetli temsilcisi olurken; Yahya Kemal’in sese, ahenk ve geçime, şekil hatasızlığına umursaması ondan görülen Parnas şiir tesirleridir. Aslen ülkemizde Tanzimat ile her akımdan etkilenme görüldü. Batı dünyasında bir akımın temsilcisi netlikle bir değişik akım ile ilgilenmezken ülkemizde hem Realist hem Natüralist olabildi. Bu sebeple bizdeki Parnas akım, etkilenme ile oluşmaktadır.