Son Haberler

Pandora’nın Kutusu Efsanesi Nedir?

-
Eylül 10, 2022
Pandora’nın Kutusu Efsanesi Nedir?

Pandora, efsaneye göre dünyaya sevk edilen ilk kadın. Ona verilen pakette ise makûsluklar var; ve erkeklerin dünyası bir anda acılarla doluyor.

Pandora’nın Kutusu Efsanesi Nedir?

Pandora’nın Paketi, Yunan mitolojisinin en ehemmiyetli efsanelerinden biri. Zeus’un nefret ettiği insanları cezalandırmak için kullandığı Pandora isimli hoş kadının, “mutluluk kabı” olarak öğrenilen göz kamaştırıcı paketi merakından açması ile dünyaya makûslukların dağılmasını mevzu alan efsane

Pandora, Yunan mitolojisindeki çok tanrılı efsanelerin başında kazanç. Yunan mitolojisinde her şeyin bir tanrısı vardır ve bu tanrılar birbirleri ile gayret içindedir. Her biri mucizevi becerilere sahip ve insanlar gibi birbirlerine hasar verebilirler. Bu nedenle tanrılar dünyasında rekabet en üst düzeydedir. Pandora da bu rekabetin, çabanın ve hırsın anlatıldığı efsanelerden biri.

Tanrıların babası Zeus’un intikam ve cezalandırma hırsından kadınların merak duygusuna kadar uzanan bir efsane olan Pandora’da rekabet, aşk, hırsızlık gibi bir hayli entrikanın döndüğünü söyleyebiliriz. Kadınların merak duygusuna atıf yaparak “makûslukların kaynağı kadındır” algısı oluşturduğu iddia edilen bu mitolojik efsane, bir hayli kitap ve filme mevzu olmuş. Pandora Paketi ile alakalı merakınızı yazımızı okuyarak giderebilirsiniz.


Şiirle Dağılan Efsane

Pandora Efsanesi, kaynaktan kaynağa aktarılarak farklı versiyonları ile mitolojide yerini almış. Genel hatları ile kadın, merak, intikam ve makûsluk temalarının işlendiği efsaneden günümüze ışık tutan iletiler de alınabilir. Pandora’nın Paketi bir dedikoduya göre ahşap bir kutu değil, topraktan yapılmış bir çömlek kavanoz. Ancak galat-ı meşhur olarak “Pandora’nın Paketi” ifadesi literatüre girdiği için ‘kutu’ ifadesini kullanacağız.

MÖ 750-650 seneleri arasında yaşadığı düşünülen Yunan didaktik şiirinin babası ünlü ozan Hesiodos’un “İşler ve Günler” isimli yapıtında uzun uzun anlatılan Pandora Efsanesi, Ortadoğu’da yaşandığı varsayım edilen mitolojik hadiseler silsilesi… Bazı kaynaklarda efsanede ismi geçen tanrı ve tanrıçaların tamamının Asya orijinli olması nedeniyle efsanenin de Asya’da yaşandığı iddia edilir. Bir dedikoduya göre de Hesiodos, ilk insanlar Hz. Âdem ile Hz. Havva’nın yaratılmasını epik şiir stilinde Yunan mitolojisine aktarmış.

Efsanenin baş oyuncuları; tanrıların babası Zeus, Olympos tanrılarından cingözlük, akıl simgeyi Prometheus ve kardeşi Epimetheus ile hoş kadın Pandora… Değişik şahsiyetler ise figüran… Efsane, insanlığın gözetici tanrısı titan Prometheus’un Zeus’a ait bilgelik ateşini çalması ile başlıyor. Sonrası ise bütün bir olağanüstü film…


… Ve Kadın Dünyaya Kazanç

Zeus, yalnızca erkeklerin yaşadığı dünyada onların huzurunu kaçırmak ister. Bu hevesinin üzerine bir de insanlığın gözeticisi Prometheus, Zeus’un ateşini çalarak insanlara verir. Haliyle deliye dönen Zeus, ateşini alan Prometheus’u ve insanları cezalandırmak ister. Oğlu Hephaistos İfestos, demirciler tanrısıdır. Ondan tanrıçavari bir kadın yapmasını ister. Hephaistos, toprak ve sudan bir kadın yaratır. Tanrıçalar bu hoş kadına tatlı dil, sürükleyicilik verir. Çiçekler ve takılarla donatılan kadına tanrıların habercisi olan Hermes bazı makûsluklar verir. Kadının köpek vicdanı, tilki huyu vardır. Kadın hoştur ancak artık dili palavrayla, kalbi vefasızlık ve itaatsizlikle doludur.

Zeus ise, kadına “tanrıların hediyesi” anlamındaki Pandora ismini vermiştir. Bu kadın aynı zamanda dünyaya sevk edilen ilk kadın olacaktır. Zeus, Pandora’ya bir de kutu verir ve paketi netlikle açmamasını tembihler. Prometheus’tan intikamını almak için kardeşi Epimetheus’u kullanmak ister. Epimetheus’a hediye olarak Pandora’yı yollayan Zeus, artık intikamını alabilecektir. Pandora, Epimetheus taşıtıyla insanların arasına karışmıştır. Prometheus, kardeşini, Zeus başta olmak üzere tanrılardan gelen hediyeleri almaması mevzusunda kezlerce uyarır. Epimetheus ise, ihtarlara kulak asmadığı gibi bir de Pandora’ya âşık olur. Bu aşk konutlulukla sonuçlanır.

Burada bir mevzuya dikkat toplamak gerekiyor. Efsanenin ana teması olan paketle alakalı farklı dedikodular var. Bazı kaynaklarda Zeus’un paketi Pandora ile yolladığı belirtilir. Ancak değişik dedikodulara göre Zeus, bu konutluluğu intikam için fırsat olarak kullanır ve paketi Epimetheus’a Pandora’yla evlendikten sonra düğün hediyesi olarak yollar. Tanrıların hediyesi Pandora, düğün hediyesi kutu… Bazı kaynaklarda da paketi Hermes’in konutluluğundan sonra Pandora’nın evine vazgeçtiği doğrultusunda bilgiler var.

Paketin nasıl sevk edildiği çok ehemmiyetli değil reelinde. Kasıt paketin bir biçimde açılması… Zeus, paketin açılmaması için Pandora’yı uyarır. Zira pakette tam makûsluklar vardır. Ancak Pandora’nın paketi merak etmesini sağlar. Zeus’un ihtarları sırra karşı daha da merak uyandırır. Belki de Zeus’un emeli budur. Merak ettirip paketi açtırmak ve makûslukları insanlara vazgeçmek.

Paketin görünüşü baştan çıkarıcıydı. “Mutluluk kabı” deniliyordu. Pandora, paketteki sırra dinlediği merakına yenik düşer ve paketi açar. Paketin kapağını açar açmaz çevreye ve dünyaya tam makûsluklar dağılır. Vefat, hiddet, hastalıklar, salgınlar, açlık, kıskançlık, haset ve tam makûs hasletler… Huzurlu bir hayat yaşayan erkekler paketin açılması ile acı, üzüntü ve efkâr yaşamaya başlar. Tam makûsluklar dünyaya dağılmıştır. Koliden kanatlı varlıklar uçup gider ve gece gündüz insanlara hasar verirler.

Bu gidişatı fark eden Pandora, pişman olarak paketin kapağını hemen kapatmak ister. Zeus’un da isteğiyle güçle de olsa paketin kapağını kapatır ve içinde bir tek şey kalır. Pakete makûsluklara karşı konulan “umut”, Pandora kapağı kapattığı için dışarı çıkamaz. Pandora’nın paketinde veya makûsluk kabında insanlara mutluluk veren tek şey kalmıştır; o da umut… Zeus, insanların kesintisiz işkence sürüklemesini; aynı zamanda hayattan bırakmamalarını istedi. Bunun için pakette umudu vazgeçti. “Umutsuz yaşanmaz” tabiri belki de bu biçimde anlam buluyor.


Hesiodos’un Şiirindeki Pandora

Ünlü ozan ve şair Hesiodos’un epik şiirinde anlatılan Pandora efsanesinde ise farklı ayrıntılar var. Bir de onun kaleminden göz atalım ünlü efsaneye;

Zeus’un kalbi insanlara nefretle doludur. Ateşi insanlardan gizlemiştir. Gök ile yer tanrılarının oğulları olan titanlardan İapetus’un oğlu, ateşi çalıp insanlara verir. Zeus, bunun üzerine çok hiddetlenir ve şöyle der; “Uyanık, beni alt ettiğin için mutlu musun? Ateşi çaldığın için mutlu musun? Bu insanların trajediyi olacak! İnsanlara ateşin karşılığı olarak öyle makûsluklar vereceğim ki kendi yok oluşlarını mutlulukla karşılayacaklar.”

Zeus, ateş ve maden tanrısı, demircilik ustası ikinci kuşak titan olan çirkin ve topal oğlu İfestos’tan Hephaistos veya Vulcan tanrıçalara benzeyen bir insan yapmasını istedi. İfestos, toprak ve sudan tanrıçalara benzeyen bir insan yaptı. Hoş bir surat ve zarif bir ses ile donattı. Atena, ona el işleri öğretti. Afrodit, ona zarafet lütfetti. Hermes, ona yüzsüzlük ve hilekârlık verdi. Bir Hayli tanrı ve tanrıçadan iyi ve makûs özelliklerle bezendi. ismine de Pandora denildi.

Zeus’un sevgilisi Maia’nın oğlu olan Hermes, tanrıların habercisiydi ve Zeus’un başka bir sevgilisi olan İo’yu kurtarmak için surat gözlü canavar Argos’u öldürmüştü. Hileciydi ve hırsızların da tanrısı olarak öğrenilirdi. Bu uyanık tanrı, Pandora’yı Epimetheus’a hediye olarak sundu. İhtarlara dikkate almayan Epimetheus’un kabul ettiği “hediyeye” âşık olması insanlığın makûsluklara bulanmasına neden oldu.

Hesiodos, efsanenin bundan sonraki kısmını şöyle anlatır: “Ve kadın paketi açtı. Salgınlar, hastalıklar, makûsluklar koliden çıkıp insanoğlunun arasına karıştı. Yalnızca umut Pandora’nın paketinde kaldı.”

Pandora ve Kadın

Pandora’nın Paketi, “kadınların merakı suratından insanların işkence sürüklediği” gibi bir algının başlangıç noktası. Yunan felsefesindeki kadın husumetinin bir göstergesi. İlk kadın dünyaya geliyor, merakına yenilip makûsluk paketini açıyor, huzur içinde yaşayan erkekleri makûsluklara boğuyor. Efsaneden şöyle anlamlar çıkaranlar da var; tam makûslukların kaynağı kadındır, hayatı karmaşaya sokarlar ve her kadınının içinde potansiyel bir Pandora’nın Paketi vardır. Bazılarına göre de Pandora’nın Paketi, erkek ile kadının birbirini bitirmesinin bir sembolü. Pandora bir bütünleyendir. Kadın ile erkeğin, makûsluk ile iyiliğin tümleyeni… Kutu; bütünlük ve terslikleri, paketin açılması; özgür istemi semboller. Artık dünyada yalnızca erkekler ve iyilikler yok; kadın ve makûsluklar da var. Dilimizde de yer alan “Açtırma paketi, söyletme makûsu” tabirinin orijini reelinde bu efsaneye sabrediyor. “Pandora’nın Paketi’nu açtırma” tabiri de giderek dağılan ifadelerden… Kısaca, “paketi açtırırsan dönüşü olmayan bir yola girmiş olursun” demektir.