Son Haberler

Ozon Nedir? (Özellikleri, Faydaları)

-
Eylül 18, 2022
Ozon Nedir? (Özellikleri, Faydaları)

Ozon; yalnızca atmosferdeki bir katman olarak bildiğimiz gazın ötesinde güçlü özellikleriyle canlı yaşamı için çok ehemmiyetli bir maddedir.

Ozon Nedir? Özellikleri, Faydaları

Ozon, oksijenin üç atomlu faal biçimine verilen isimdir. Dünyadaki biyolojik balansı gözeten atmosferdeki en ehemmiyetli gazlardan biri olan ozon, havayı arınarak dünyada yaşamın devamına katkı sağlar. Besinsiz ve susuz birkaç ay yaşayabilen insan, havasız 5 dakika yaşayamaz. Bu nedenle yaşamın yapıtaşlarından biri olan oksijenin muhtelif formları da sağlıklı yaşam için kullanılır. Ozon da bu formlardan biridir. Havaya mavi rengini veren ozon, hemen hemen tam makûs kokuları giderebilen ender bir gazdır. Öğrenilen en güçlü dezenfektan ve oksidandır.

Tarihçe

Ozon, Yunanca “koku veya kokmak” anlamına gelen “ozein” kelimesinden türetilmiş bir kelime… Ozonun bulgusundan bu yana 177 sene geçti. İlk olarak 1840 senesinde keşfedildi. Gerçeğinde 1786 senesinde Hollandalı bilim adamı Martin Van Marum, elektrikli cihazlarda yaptığı çalışmalar sırasında elektriklenmiş havanın hoş koktuğunu ve bu kokuya neden olan bir gaz olduğunu tespit etti. Ancak bu gazı, oksijenin bir allotropu olarak belirlemedi. Marum’un üzerinde çalıştığı makine gerçeğinde ozon üretiyordu. 56 sene süresince bu gazın ismi konulamadı.

Kayıtlara geçen ilk keşif, 1840 senesinde Alman kimyacı Christian Fredrick Schönbein’a ait. Havadaki fosforun oksitlenmesi veya asitlendirilmiş suyun elektrolizi sırasında hür vazgeçilen oksijenin hoş koktuğunu tanımlayan Schönbein, bu kokuya neden olan gaza “ozon” ismini verdi.

Ozonla alakalı bazı tarihleri şöyle sıralayabiliriz:

1856 senesinde mikrop öldürücü tesiri anlaşıldı ve tıp aletlerinin dezenfektanında kullanılmaya başlandı.
1860 senesinde içme sularının dezenfekte edilmesinde kullanılmaya başlandı.
1872 senesinde İngiliz kimyacı Benjamin Collins Brodie, su içinde çalışan ozon jeneratörü üzerinde çalıştı. Bu makineye “Brodie’nin ozonloyacısı” ismi verildi.
1885 senesinde ünlü elektrik dehası Nicola Tesla, dünyanın ilk ozon jeneratörünün tescilini alarak, piyasaya sürdü.
1900 senesinde Tesla, “Tesla Ozone Company” isimli bir firma kurdu.
1915 senesinde 1. Dünya Savaşı sırasında askerlerin yaralarının rehabilitasyonunda ozon kullanıldı.
1920’lerden itibaren ozonun sağlık üzerindeki tesirleriyle alakalı bir hayli araştırma ve uygulama yapıldı. Günümüze kadar da gelen süreçte ozon, ehemmiyetli bir rehabilitasyon maddesi haline geldi. 


Özellikleri ve Yapısı

Ozon; “triatomik oksijen” veya “faal oksijen” olarak da belirlenir. İki atomlu atmosferik oksijenin O2 çok yüksek enerji taşıyan üç atomlu O3 kimyevi bileşiğidir. Üç oksijen atomu kovalent bağ ile birleşmiştir. Oksijenin allotropudur. Molekül ağırlığı 47,9 olan ozonun kaynama noktası -111 derecedir. Tereddüt bir gaz olan ozon -146 derecede sarih mavi akışkan, -220 derecede koyu mavi kristal halini alır. Oksitlenme eforu 2,07’dir; son derece oksidan ve yükseltgendir. Ozon molekülü, oksijen atomunun simetrik açılımıdır.

Karakteristik bir kokusu vardır. Yarılanma ömrünü tamamlayınca kokusu eksilir veya kokusuzdur. Oda sıcaklığında renksizdir. Okside etme özelliği çok güçlüdür. Yanma olayını tesirli şekilde takviyeler; ancak yanıcı değildir. Basmakalıp şartlarda patlayıcı değildir; ancak yüksek sıcaklıklarda demir, bakır ve krom gibi elementlerle patlayıcı olabilir. Dünyayı gözetici kalkan olarak çevreleyen ozon, canlıları güneşin ışınım tesirlerinden korur. Yıldırımlar neticeyi oluşan ozon havada lekelilik ortaya çıkarmaz, aksine havayı pakler.

Tabiatta oksijenin enerji emmesi ile oluşur. Atmosferin üst katmanlarında ultraviyole ışınlarının, alt katmanlarında ise yıldırımların oluşturduğu elektrik akımlarının oksijeni bölmesi neticeyi ozon alana kazanç. Basmakalıp etraflarda kısa vakitte bulunur ve virane vazgeçmeden oksijene indirgenir. Başka Bir Deyişle etraf sıcaklığı nedeniyle oksijene dönüştüğü için depolanması imkânsızdır. Organik maddeleri yükseltmeyen ozon, kendisi ayrışır. Bu nedenle havada indirgen maddelerin bulunmadığı alanlarda ozona rastlanır.

Ozon Katmanı

Ozon katmanı; atmosferdeki iki ayrı katmanda ayrı biçimde bulunur. Yeryüzünden takribî 50 km yükseklikteki stratosfer katmanı katmanında ve 15 km yüksekteki troposfer katmanında değişik oranlarda ozon bulunur. Troposferik ozon katmanı, sera gazı tesirine yüzde 7 ortamında katkı sağladığından “makûs mizaçlı ozon” olarak da adlandırılır. Stratosfer katmanı içindeki ozon, atmosferdeki ozonun yüzde 90’ını oluşturur. Güneş’in hasarlı tesirlerini absorbe eden “iyi mizaçlı ozon katmanı” stratosferik katmandaki ozondur.

Atmosferdeki mor ötesi ışınımın tesiriyle oksijenden oluşur ve yeryüzündeki canlıları Güneş’deri ve uzaydan gelen negatif ışın ve tesirlerden korur. Güneş’in ultraviyole ışınları, yeryüzüne 3200 A° Angström dalga boyunda erişir. Atmosferin üstündeki ozon katmanı, dalga uzunluğu 2200-3200 A° olan ışınları emer. 2200 A° dalga uzunluğundan minik ışınları ise oksijen katmanı emer. 3200 A°’dan minik dalga boyu olan ışınlar, termik eforu çok yüksek olan ışınlardır. Şayet ozon katmanı olmasaydı 2200-3200 A° dalga boyu arasındaki ışınlar emilmezdi ve yeryüzünde yaşam olmazdı.

Dünya’nın ısı balansını sağlayan ozonun abuhavalara da tesiri vardır. Ozon katmanındaki incelmeye millet arasında “ozon deliği” ismi verilir. İnsanların havayı ve atmosferi pisleyen madde ve kimyevileri kullanması nedeniyle ozonun incelmesi, küresel ısınmanın çoğalması ve abuhavaların değişmesi anlamına kazanç. Ozonun incelmesinin negatif tesirleri günümüzde ekolojik anlamda görülmektedir. Ozon incelmesi neticeyi ultraviyole ışınlarının Dünya üzerindeki tesirleri çoğalır; insanlar, hayvanlar, nebatlar ve tarım alanlarında negatif neticeler doğurur.


Bunları Öğreniyor musunuz?

Ozon, semanın mavi renkte görünmesine neden olan bir gazdır.
Atmosferin üstünde güneşin ultraviyole ışınları ve yıldırım anında ortaya çıkan elektrik arkları neticeyi alana gelen ayrışmayla oluşur.
Deniz kenarlarında, ormanlık alanlarda ve yüksek yerlerde özellikle yağmurlu ve yıldırımlı havalardan sonra sezilen taze hava kokusu ozondur.
Elektrik arkları oluşturan trafolar, yüksek gerilim hatları, televizyonlar ve fotokopi cihazlarının bulunduğu etraflarda bazen sezilen pak koku da ozondur.
Havadaki ozon ölçüyü çoğaldıkça kokusu yakıcı bir hal alır.
Ev etrafındaki havada ozon bulunmaz.
Ozon depolanamaz ve stoklanamaz, yerinde üretilerek kullanılır.
Öğrenilen en iyi koku giderici, en iyi oksidan, en iyi mikrop öldürücü ve en iyi dezenfektandır.
Organik maddelerden kaynaklanan makûs kokuları giderir. Sağlık Kurumu kokusu, sigara, et ve balık kokuları, yanık kokusu, su, hayvan ve küf kokuları, içki, boya ve lağım kokuları gibi bir hayli kokuyu giderir.
1 gram ozon, 1 metreküp sudaki tam mikroorganizmaları birkaç dakika içinde yok eder. Bu özelliği, klordan 3125 kat daha etkilidir.
Yeryüzünden 22 km yükseklikteki atmosfer, hacim olarak milyonda 1 oranında ozon ihtiva eder. Daha pespaye atmosferde bu oran on milyonda 1’e kadar düşer.

Kullanım Alanları

Özellikleri ve faydaları keşfedildikçe ozon yapım teknolojileri gelişmiştir. Ozon yapımı için ozon jeneratörleri kullanılır.

Ozon, seçenek tıpta ve muhtelif sağlık uygulamalarında çok sık kullanılır. Güçlü okside etme özelliği nedeniyle kimya sektöründe ehemmiyetli bir oyuncudur. Sanayide sterilizasyon, sağlıkta da mikrop öldürücü olarak çok muhtelif kullanımı vardır. Başka Bir Deyişle insan bedeninde oksijene dinlenen gereksinimle doğru orantılı olarak ozon rehabilitasyonları geliştirilmiştir. Cerrahi yaraların iyileşmesi için ehemmiyetli bir maddedir. İçme sularını arıtma kuruluşlarında mikrop öldürücü olarak dezenfektan özelliğinden faydalanılır.

Ozonun kullanıldığı sektör ve mahsullerden kimileri şunlardır; sağlık uygulamaları, ilaçlar, hava arınma sistemleri ve mahsulleri, su arıtma, yüzme havuzları, seralar, bakteri ve virüs arınma uygulamaları, tat, renk, koku ve fluluk giderme harekâtları, ağır metallerin uzaklaştırılması, besin ve soğuk hava ambarları, konteynırlar, tavukçuluk, balıkçılık, yemek malzemelerinin dezenfektanı, baytarlık, besin ve havada kükürt giderme harekâtları, klimalar, sağlık kurumu, havaalanı, hamam ve otel gibi alanlar, havalandırma sistemleri…

Ozon ve Sağlık

Ozon, sağlık ve iyileşme süreçlerinin olmazsa olmaz maddelerden biri olan oksijenin değişik bir biçimi olarak sağlık alanında yaygın olarak kullanılıyor. Kentlerde oksijen ölçüyü eksildikçe insanların oksijene lüzumu daha da çoğalıyor. Ozon, canlı doku ve hücrelerin lüzumu olan oksijeni tesirli bir şekilde bedene sağlayarak, zehirli maddeleri yok eden bir etmendir.

Bedende oksitlenmeyi sağlamak için soluk almak her zaman yeterli olmayabilir. Eksik oksijen de bedende bir hayli hastalığı tetikler, kronik bitkinliğe yol açar ve hayat niteliğini düşürür. Bu nedenle, oksijenin muhtelif formları devreye girer. Ozon, antibakteriyel özelliği nedeniyle bakteri, küf, spor ve mantar yaradılışını önler.

Ozon rehabilitasyonu, medikal ozon jeneratörlerinde üretilen ozonla yapılır. Son senelerde çok yaygın olarak kullanılan bir rehabilitasyon usulüdür. Kanser, diyabet, böbrek ve tansiyon rahatsızlıkları gibi bir hayli hastalığın rehabilitasyonunda kullanılır.

Ozon rehabilitasyonu ve terapisinin sıhhate faydalarından kimilerini şöyle sıralayabiliriz:

Bağışıklık sistemi ve metabolizmayı güçlendirir
Mevsimsel ve enfeksiyonel hastalıklara karşı direnç kazandırır
Doku ve hücrelerde kan dolaşımını artırır
Ciltte pak ve pürüzsüz görünüm sağlar
Damarlar, kan ve lenf sistemlerini pakler
Kasları rahatlatır, eklem sızılarını önler
Ferahlatıcı tesiri ile bunalıma karşı etkilidir
Yaşlılarda dokuların oksijeni iyi kullanmasını sağlar
Hür radikallere karşı tesirli hücreleri harekete geçirir
Göz, karaciğer ve bağırsak rahatsızlıklarında etkilidir
Zayıflama uygulamalarında öneri edilir.

Ozona uzun zaman maruz kalınca solunum güçlüğü, akciğerde ödem yaradılışı gibi rahatsızlıklar ortaya çıkabiliyor. Kesintisiz teneffüs edilmediği takdirde insan sıhhatine hasarı yoktur.