Son Haberler

Oltu Taşı Nasıl Anlaşılır?

-
Eylül 17, 2022
Oltu Taşı Nasıl Anlaşılır?

Oltu Taşı Nasıl Anlaşılır?

Oltu taşı, 3213 rakamlı Maden Yasayı kapsamında bedelli taşlar başlığı altında yer alan bir taştır. Çıkarılması bakımından değişik kıymetli madenlerde olduğu gibi zorlu bir harekâta gereksinim dinlenmektedir. Aynı zamanda rezerv bakımından da yalnızca kısıtlı kaynak yataklarına sahip olan oltu taşı, kaynağından çıkarılmasının zorluğuna karşın işlenme bakımından kolaylık sağlayan bir taştır.

Oltu taşının kimyevi olarak içeriğine baktığımızda ağaç reçinesi, kil ve linyitin karışımdan alana gelmiş olduğunu görürüz. Oltu taşının nerelerden çıkarıldığına bakacak adını da verdiği Erzurum’un Oltu ilçesinde zengin oltu taşı yatakları olduğunu görebiliriz. Başlıca maden yataklarının bulunduğu köyler ise şu biçimde sıralanabilir: Dutlu, Güllüce, Yeşilbaşlar, Taşlıköy, Sülünkaya, Alatarla, Hankaskışla ve Çataksu…

Tesbih kullananların yakından tanıdığı oltu taşı, yeniden bu özelliği ile günlük yaşamda büyük ehemmiyet taşır. Erzurum şehrimizin en ehemmiyetli gelim kaynaklarından bir tanesi olan oltu taşının bu kıymetli ve çok seçim edilen yapısı ile taklitlerinin üretiliyor olması da kaçınılmaz bir neticedir. Yazımızın ilerleyen kısımlarında orijinal bir oltu taşını taklitlerinden nasıl ayıracağımıza bakacağız.

Oltu taşı maden yatakları genellikle yüksek ve kayalıklı tepelerde bulunduğundan ve bu maden ocaklarına erişmenin en uygun yolu yaya olarak olduğu için, bu taşı çıkarmada kullanılan taşıt, vasıta ve gereçler genellikle taşınabildiği kadarı ile hudutludur. Taşınabilen bu aletlere kazma, kürek gibi kolay el işi aletleri misal olarak verilebilir. Oltu taşının bu kadar emek isteyerek çıkarılabiliyor olması bu taşın bedelini ve parasal olarak kıymetini arttırmaktadır.

Oltu taşı madeni çıkarımı 200 yıllık bir tarihe sahiptir ve Cumhuriyet yarıyılı ile beraber kıymetini ülkemizde daha da çoğaldırmıştır. Oltu taşı çıkarılıcığı seneler içerisinde babadan oğula geçen bir iş biçiminde varlığını sürdürmüştür ve bu zaman içerisinde oltu taşı çıkarıcıları kendilerini bu mevzuda geliştirmişlerdir. Günümüzde artık oltu taşına ait daha kapsamlı bilgiler bulunduğu için bu taşın madenden çıkarılması ve işlenmesi de daha profesyonelce yapılmaya başlanmıştır.

Oltu Taşının Özellikleri

Oltu taşının en öğrenilen özellikleri bu taşın madenden çıkarılacağı zaman hakikatinde çok yumuşak bir taş olması ve çıkarıldıktan sonra hava ile temasının bu taşı sertleştiriyor olmasıdır. Çıkarılan oltu taşları genellikle siyah renktedir. Kısmen kahverengi rengine dönük oltu taşları da elde edilmektedir. Aynı zamanda işlenen oltu taşı da zaman içinde giderek sertleşecektir. Bu bakımdan işlenmesi değişik sert taşlara göre daha kolaydır. İşlenen ve kullanılmaya başlanan oltu taşı parlaklığını arttırır.

Oltu taşı üzerine çok acele elektrik yükü sürükleyen bir taştır ve sürtünme ile elektriklendiğinde ufak cisimleri bir mıknatıs gibi kendisine sürükleme özelliği vardır. Aynı zamanda çok acele yanan bir maddedir ve çok az bir ateş ile çıra gibi alevli yanabilir.

Oltu taşından üretilen malzemelere misal verecek olursak şu biçimde sıralanabilir: tespih, kolye, gerdanlık, fincan ekibi çok ender bulunur, yüzük kaşı, sigara ağızlığı, pipo, kol düğmesi, küpe, rozet, kravat iğnesi, yaka iğneleri…

Oltu Taşı Sahtelerinden Nasıl Ufalar?

Gelelim mevzumuzun da başlığı olan orijinal bir oltu taşını sahtelerinden kolayca nasıl ayırılabileceğimiz sualinin cevabına.

Oltu taşının öğrenilen özellikleri hakkında artık azıcık olsun bilgi sahibi olduk. Öncelikle bu özelliklere dikkat ederek elimizdeki oltu taşının asıl olup olmadığını kavramaya çalışabiliriz. Ancak günümüzde taklitlerinin çok galibiyetli bir biçimde üretildiği oltu taşlarını, bu sahtelerinden ayırmak da efor bir hale gelmiştir. Yeniden de orijinal bir oltu taşını sahtesinden ayırabilmek için kullanabileceğimiz birkaç ehemmiyetli ve kolay adım mevcuttur. 

Öncelikle sınayabileceğimiz yöntemlerden bir tanesi daha evvel de bahsetttiğimiz gibi elimizdeki taşın sürtünme yöntemi ile elektriklenip elektriklenmediğini hakimiyet edilmesidir. Başka bir cisme sürterek elektriklenmesini sağladığımız taşın çevresindeki ufak cisimleri bir mıknatıs gibi kendine sürüklüyor olması elimizdeki taşın orijinal bir oltu taşı olduğuna işarettir. Ancak yüzde surat emin olmak isteyenlerin uygulayabileceği birkaç başka adım daha vardır.

Oltu taşı ılık havaya temas ettiğinde buğulaşan bir cisimdir. Bu demek oluyor ki, elimize aldığımız oltu taşını soluğumuz ile ısıtmaya kalktığımızda bu taşın buğuyu sürükleyerek ıslıyor olması gerekir. Bu gidişata uyan taşlar orijinal oltu taşlarıdır.

Aynı zamanda misal vermek gerekirse elimizdeki oltu taşından yapılmış tespihin ağırlığı da ehemmiyetlidir. Oltu taşları genellikle kendilerine özel bir ağırlığa sahiptirler ve aynı zamanda da yapıları haysiyeti ile kendilerine özel tok bir ses çıkarırlar. Çok ağır olmayan oltu taşları bu özelliği ile tesbih olarak kullanmaya çok ergonomiktirler. Elimizdeki oltu taşını bir yere vurduğumuzda çıkan sesin tokluğuna göre bu taşın orijinal olup olmadığını da ayır edebiliyor olmamız muhtemel olduğu gibi ağırlığı haysiyeti ile çok ağır olan tesbihlerin oltu taşlarından yapılmadığına yeniden aynı biçimde emin olabiliriz.

Bir değişik nokta, işlenen oltu taşları kullanıldıkça parlarlar. Bu özelliği ile de sahtelerinden kolayca ufalayan oltu taşı aynı zamanda bir bıçak dayanağı ile hafifçe kazındığında kahverengi bir toz çıkartır.

Taklitlerini orijinallerinden ayırt edebilmenin bir değişik pratik yöntemi ise ısıtılan bir toplu iğne ucunun azıcık baskı uygulayarak oltu taşına daldırılmasıdır. Orijinal oltu taşlarında bu gidişatta ısıtılmış toplu iğne ucu, oltu taşının içerisinde eriyerek girmeyecektir ve oltu taşı şekline gözetecektir. Ancak sahtelerinde bu gidişat değişiktir. Kısacası ısıtılmış toplu iğne üçünün ısıtılarak taşa daldırılması gidişatında taşın eriyerek toplu iğnenin içeriye girmesine izin vermesi gidişatında bu taşın sahte olduğundan emin olabiliriz. Ancak oltu taşına ateş tutarak orijinal olup olmadığını kavramanız oltu taşının yanmasına neden olabileceği için bu yöntem pek önerilmez. Daha evvel de söylediğimiz gibi oltu taşı çok kolay, çıra gibi yanan bir maddedir.

Dikkat etmemiz gereken bir değişik gidişat ise oltu taşından yapılan boncukların ipten geçirilen yerlerinde her zaman küçük bir millete olmasıdır. Sahte taşlardan yapılmış boncuklarda bu halkayı göremezsiniz. Habbe delikleri de denilen bu delikler alana getirilirken tornada çevrilerek son biçimini aldığı için  bu uçlar çok düzgün bir biçimde oluşturulmuş sivri veya düz biçimlere sahiptirler. Sahte taşlardan yapılmış boncuklarda bu halkayı göremezsiniz. El emeği ile yapılan bu boncukları çok dikkat ederek fabrikasyon imallerinden ayırmamız da muhtemel olacaktır.

Oltu taşlarının üzerinde bulunan kirlere bakarak bu taşın orijinal olup olmadığını kavramak muhtemel değildir. Çünkü kirli orijinal oltu taşları da bulunmaktadır. Şayet oltu taşınızı kirsiz istiyorsanız satıcınızla konuşarak oltu taşının kirsiz yerlerinden üretilmiş bir ürün elde faktörüz de olasıdır.  Başka Bir Deyişle, oltu taşının kirli olup olmaması onun orijinal olup olmamasının kavramak ismine bir ölçüt teşkil etmez.

Bu biçimde sıralanabilecek yöntemler ile orijinal oltu taşlarını polyesterlerden yapılmış kopyalarından ayırmak bizler için daha kolay olacaktır.