Son Haberler

Noktalı Virgül Nerelerde Kullanılır?

-
Eylül 2, 2022
Noktalı Virgül Nerelerde Kullanılır?

Noktalı virgül, kullanımı virgül ile karıştırılan ve bu surattan da pek kullanımı tercih edilmeyen noktalama işaretimizdir. Sanırım bu surattan da sürekli yanlış kullanılır.

Noktalı virgülün anlamı nokta ile virgülün işlevini birleştirmektedir. Nokta, bir cümleyi diğer bir tümceden ayırırken virgül eş görevli kelimeleri ayırmakta kullanılır. Lakin fiilimsi olmadan yapılacak bu tümceler cümleyi basitleştirmektedir. Anlatımın daha güçlü olması için noktalı virgül, nokta ve virgül işlevinde kullanılır. Önemli bir bağa sahiptir.

Şimdi bu işlevler nedir yakından bakalım..

Noktalı Virgül Kullanım Alanları

1. Virgül nasıl ki tümce içindeki eş görevli kelimeleri ayırıyorsa noktalı virgül de bunun bir üst basamağı olarak virgülle bölmüş cins ve kelime ekiplerini birbirinden ayırır. Yani virgülde bahsedilen kelime iken noktalı virgülde bahsedilen kelime ekipleridir. Bu ayrıma özel ve genel ayrım diyebilirsiniz. 

Misal:

Köyde kocaman bir ahır yapmışlardı. Ahırda sağ tarafta koyun, keçi, kuzu, teke ; sol tarafta inek, öküz, buzağı ve camız vardı.

Örnekte görüldüğü gibi ahırın sağ ve sol yanı anlatılırken büyükbaş ve küçükbaş hayvan ayırımı yapılmış. Küçükbaş hayvanlar ayrı bir kelime ekibi, büyükbaş hayvanlar ayrı bir kelime ekibi oluşturmuş ve bu ekipler tümcede noktalı virgül sayesinde bölmüş. Virgül ise yalnızca ekiplerin içindeki eş görevli kelimeleri ayırmada kullanılmış.

Böyle bir tümcede noktalı virgül yerine alternatif bir noktalama üretemezsiniz. Yalnızca tümceleri noktalar ve yeni bir anlatım kurarsınız. Şöyle ki;

Köyde kocaman bir ahır yaptılar. Ahırın sağ tarafına teke, koyun, keçi ve kuzu yerleştirildi.  Ahırın sol tarafına inek, öküz, buzağı ve camız yerleştirildi.

Böyle bir kullanımda ancak nokta konur noktalı virgül yerine, bunun dışında özellikle iki nokta ya da yeniden virgül kullanılmaz, kullanılmamalıdır.

2. Kelime ekiplerinin ne kadar kalabalık olduğu kullanımı etkilemez. Önemli olan bir grup oluşturacak ortak bir noktaya sahip olmasıdır kelime takımının.

I.Dünya Savaşı’na katılan İtilaf Devletleri, Rusya İmparatorluğu, Britanya İmparatorluğu İngiltere , Avustralya, Kanada, Hindistan, Yeni Zelanda, Fransa, İtalya, Amerika Birleşik Devletleri, Romanya, Sırbistan, Yunanistan, Belçika, Portekiz, Karadağ ; İttifak Devletleri, Alman İmparatorluğu,Avusturya-Macaristan İmparatorluğu, Osmanlı İmparatorluğu, Bulgaristan Kraliyeti’dır.

Düzyazının doğurucusu us ve mana ; şiirin ise idrak etme alanları dışında gizlerin ve bilinmezlerin geceleri içine gömülmüş, yalnız aydınlık sularının ışıkları, zaman zaman dinleyişlerimizin ufuklarına yansıyan kutsal ve adsız kaynaktır. Ahmet Haşim; Şiir Hakkında Bazı Mülahazalar

3. Sıralı bağlı tümce türlerinde, tümceleri birbirinden ayırmak için noktalı virgül kullanılır. Biçim olarak ayrı ayrı iki tümce vardır ama anlamsal olarak birbirine bağlıdır bu tümceler. Noktalı virgülle bölmüş tümcelerin, unsurları arasına da virgül konmuştur. 

Misallersek;

Aşktan, sevdadan gözüm bir şeyi görmüyor ; ona sürekli bakmak, onu beğenmek, onu görmek isteğine mani olamıyorum.

4. Tümcede ikiden fazla aynı öge varsa – ki bunların arasına zorunlu olarak virgül konur –  bu eş ögeleri özneden ayırmak için noktalı virgül kullanılır. Türk Dil Kurumu’nın örneğini bu bağlamda inceleyelim:

Yeni usul şiirimiz; zevksiz, köksüz, acemice görünüyordu. Yahya Kemal Beyatlı

      Özne                      Zarf           Z.T       Z.T             Yüklem

                                  Tümleci

Eş vazifeden maksat, tümce ögesi olarak aynı misyonda kullanılmaktadır. “Zevksiz, köksüz, acemice” kelimeleri burada gidişat bildiren zarf tümlecidir. Görünme işini yapan da “Yeni usul şiirimiz” olur ve bu da onu öge olarak özne yapar. Bu tümcede özne ve zarf tümleci ögeleri noktalı virgül tarafından bölmüş oldu.

Yukarıda bahsedilen bu gidişat genelde belirlemelerde olur. Misallersek:

Edebiyat ; vaka, düşünce, duygu ve hayallerin dil aracılığıyla laflı veya yazılı olarak biçimlendirilmesi sanatı, yazın , gökçe yazın şeklinde Türk Dil Kurumu sözlüklerinde tanıtılmaktadır. Türk Dil Kurumu Türkçe Lügat, 2009

Anekdot:Noktalı virgülden sonra büyük harfle başlanmaz. Ayrıca noktalı virgül, iki nokta yerine kullanılamaz; yani tırnak işaretinden evvel noktalı virgül kullanmak yanlıştır.