Son Haberler

Nobelyum Nedir? (Özellikleri, İzotopları)

-
Eylül 17, 2022
Nobelyum Nedir? (Özellikleri, İzotopları)

Nobel Mükâfatlarının fikir babası Alfred Nobel şerefine adlandırılan nobelyum, üç farklı ülkede bağımsız olarak keşfedilen münakaşalı bir aktinit elementtir.

Nobelyum Nedir? Özellikleri, İzotopları

Nobelyum, tabiatta bulunmayan sentetik bir elementtir. Bilimsel araştırmalar dışında rastgele bir kullanımı bulunmuyor. Bir yararı ve hasarı da öğrenilmiyor. Radyoaktifliği nedeniyle sağlık ve etraf için riskli olabileceği öngörülüyor. Sentetik, radyoaktif ve aktinit bir elementtir. Daha hafif elementlerin parçacık süratlendiricilerde yüklü parçacıklarla boğulması neticeyi elde edilebilir. Nobel mükâfatlarını kuran, dinamiti keşfeden Alfred Nobel onurunu adlandırılmıştır. Nobelyumun bulguyu, çok karışık ve münakaşalı bir süreçte üç farklı ülkeden 3 farklı takım tarafından bağımsız olarak reelleşmiştir. İsveç, Amerika ve Rus bilim adamlarının keşif çalışmalarında başarıyı Rus takımı kazanmıştır. Ancak İsveç takımının ad teklifi kabul edilmiştir. Nobelyum bulguyu ile alakalı ihtilaf bilgi kaynaklarında da kendini gösteriyor. Bazı kaynaklarda İsveç, kimilerinde Berkeley, çoğunda da Dubna takımı keşifçi olarak gösterilmiş. Belki de bu ihtilafın en pratik çözümü nobelyumun bulguyu için uğraşan takımlara ortak bir Nobel Mükâfatı vermek olabilir! Ne dersiniz?

Tarihçesi

Nobelyum, 1957, 1958 ve 1966 senelerinde sırasıyla; İsveç’te bulunan Nobel Fizik Enstitüsü, Amerika Birleşik Devletleri’deki Berkeley Lawrence Laboratuvarı ve Rusya Dubna’daki Ortak Nükleer Araştırmalar Enstitüsü tarafından bağımsız olarak keşfedilmiştir. Resmi olarak Dubna takımının bulguyu tanınıyor. Adlandırma için de İsveç takımının teklifi kabul edildi. Keşif iddiaları ile alakalı hala ihtilaflar devam ediyor. “Nobelyum” sözcüğü, İsveçli kimyacı Alfred Nobel şerefine soyadından esinlenilerek üretilen bir kelimedir.

İsveçli takım, Küriyum-244 atomlarını Karbon-13 iyonlarıyla siklotron isimli süratlendiricide bombardımana yakaladı. Bu usulle elde ettikleri yeni element 10 dakikalık yarılanma ömrü içinde gözlemlenebildi. İsveç takımı, 102 numaralı elementin 253 numaralı izotopunu keşfettiklerini bildiren bir rapor yayınladı. Yeni elementin ismini de “nobelium” olarak tanımladı.

Daha sonra Nisan 1958 tarihinde Amerika Birleşik Devletleri’deki Berkeley Kaliforniya Üniversitesi bünyesindeki Lawrence Işınım Laboratuvarı’nda Yeni ismi Lawrence Berkeley Milli Laboratuvarı misyonlu bilim adamları Albert Ghiorso, Gleen Seaborg ve çalışma dostları, Küriyum-246 izotopunu Karbon-12 iyonlarıyla bombardımana tutarak 3 saniye yarılanma ömrü olan Nobelyum-254 izotopunu elde ettiklerini bildirdi. Berkeley takımı, 102 numaralı elementin keşfedildiğini ileri sürdü; ancak Nobel Fizik Enstitüsü’nün çalışmalarını doğrulayamadı.

Sovyetler Birliği Rusya Dubna’daki Ortak Nükleer Araştırmalar Enstitüsü’nden Geordy Flerov liderliğindeki bir grup bilim adamı da, ilk olarak 1956 senesinde plütonyumu oksijenle boğarak 102 numaralı elementin 252 numaralı izotopunun atomlarını birleşimledi; ancak bu çalışmalarını bildirmediler. Dubna takımı, 1962 ve 1963 seneleri arasında yaptıkları birleşim çalışmalarında ise, İsveç takımının çalışmalarını doğrulayamadı; ancak Berkeley takımının çalışmalarını doğruladı. Yarılanma ömrü 3 saniyeden daha uzun olan Nobelyum-254 izotopunu birleşimlediklerini 1966 senesinde yayınladıkları bir raporla bildirdiler. Rusya takımı, beynelmilel bilim dünyasında kabul gören yeni element ispatlarını sunabilen ilk takım oldu ve birleşimledikleri elemente Fransız kadın kimyacı Irene Joliot-Curie Ünlü nükleer fizikçiler Pierre ve Marie Curie’nin kızları şerefine “joliotium” ismini ve “Jo” sembolünü önerdiler.

Daha sonra nobelyum üzerinde yapılan kimyevi ve fiziksel değerlendirmeler üzerine İsveç takımının raporundan bazı paradokslar tespit edildi ve İsveç takımı keşif raporunu geri çekti.

1992 senesinde Beynelmilel Temel ve Uygulamalı Kimya Birliği IUPAC keşif iddialarını yine değerlendirdi. Yalnızca Dubna takımının 1966’da 102 numaralı elementin atomunu doğru olarak tespit ettiğini kararlaştırdı. 1957 senesinde aynı elementi Berkeley takımı keşfetmiş olmasına karşın doğru delilleri sunan Dubna takımı “nobelyum keşifçileri” olarak kayıtlara geçti. 1997 senesinde IUPAC tarafından İsveç takımının teklifi olan “nobelium” adı ve “No” simgeyi onaylandı. Zira bir müddettir 102 numaralı element “nobelium” olarak anılıyordu ve Alfred Nobel şerefine bir elementin adlandırılması uygun bulundu.

Alfred Nobel’in mirasından her sene takribî 14,5 milyon lira insanlığa hizmet edenlere dağıtılmaktadır.

Alfred Bernard Nobel Kimdir?

İsveçli kimyacı ve mühendis olan Alfred Nobel, İsveç’in başşehri Stockholm’de 21 Ekim 1833 tarihinde dünyaya geldi. Dinamitin mucididir. Nitrogliserin üzerinde yaptığı çalışmalar sırasında alana gelen patlamada Emil isimli kardeşi ve 4 şahıs daha yaşamını kaybetti. Bunun üzerine Nobel’in çalışmaları Stockholm’de menedildi.

Çalışmalarını Malaran Gölü yakınlarında devam ettiren Nobel, nitrogliserinin patlayıcı madde olarak kullanılmasını yollarını inceledi. Çalışmalarının neticesinde 1864 senesinde dinamit barutunu buldu. Bu buluşuyla hakimiyet edilemeyen ve bir hayli insanın yaşamına mülk olan nitrogliserin, hakimiyet edilebilir bir patlayıcı olarak tüm dünyaya dağıldı. 1879 senesinde “dumansız barut” denilen itici barutu keşfetti ve bu baruta “balistit” ismini verdi. Bu buluşu ile madencilikte dinamit kullanılmaya başlandı ve madencilik alanında büyük bir büyüme yaşandı.

Dinamit sayesinde Nobel ailesi Kafkaslar’da petrol yatakları buldu ve büyük bir zenginlik elde etti. 1888 senesinde kardeşi yaşamını kaybetti; ancak Fransız gazeteleri Alfred Nobel can verdi varsayarak, “İnsanları süratlice öldürmenin yolunu bularak zengin olan Alfred Nobel can verdi” biçiminde haberler yaptı. Bu haberler üzerine buluşunun insanların öldürülmesi için kullanıldığı görüşü ile büyük yeis yaşadı.

Hiç evlenmeyen Nobel, can verdikten sonra “vefat taciri” olarak anılmamak için mirasının insanlığa hizmet edenlere sunulmasını istedi. 27 Kasım 1895 tarihli vasiyeti üzerine Nobel mükâfatlarının sanayileşmesini, her sene mirasından 33 milyon 200 bin kronun takribî 14,5 milyon lira insanlığa hizmette bulunanlara dağıtılmasını istedi. Nobel’in mirası, Nobel Vakfı aracılığı ile her sene vefat tarihi olan 10 Aralık’ta, fizik, kimya, tıp, edebiyat ve barış alanlarında “Nobel Mükâfatı” olarak dağıtılıyor. Alfred Nobel, 10 Aralık 1896 tarihinde İtalya’da yaşamını kaybetti.

Fiziksel ve Kimyevi Özellikleri

Nobelyumun kimyevi simgeyi “No”dur. Atom numarası 102, atom ağırlığı 259’cins. Yoğunluğu varsayımı olarak 9,9 grcm3’cins. Erime noktası varsayımı olarak 827 derecedir. Kaynama noktası tanımlanamamıştır. Enerji seviyesi başına elektronları “2, 8, 18, 32, 32, 8, 2” biçimindedir. 102 proton ve 157 nötron kapsar. Görünümü bütün olarak öğrenilmiyor, gümüşî beyaz veya gri bir metal olacağı varsayım ediliyor. Kristal yapısı yüzey merkezli kübik olarak öngörülüyor. Sulu çözeltide +3 ve +2 oksidasyon vaziyeti sergiler. +2 vaziyetinin +3 gidişatından daha kararlı olduğu kollanmıştır.

Nobelyum, periyodik tabloda 7. Periyot, F-Blok elementlerinden biridir. Aktinit element serisinde, başka bir deyişle ağır radyoaktif ender toprak elementleri arasında yer alır. Aktinit serisinin sondan bir evvelki azasıdır. Transuranyum uranyum ötesi elementlerin onuncusu, transfermiyum fermiyum ötesi elementlerin ikincisidir. Kimyevi özellikleri bakımından alkali toprak elementleri kalsiyum, stronsiyum ve baryumla eşlik gösterir. Nobelyum metali henüz elde edilemedi; ancak alkali toprak metalleri ve evropiyum metaline eş olacağı öngörülüyor.

Nobelyum, günümüze kadar çok minik ölçüde elde edilebildi. Bu nedenle özelliklerinin bir hayliyi deneysel bilgilerle doğrulanamadı. Kıymetleri tanımlanamayan bazı özellikleri şunlardır, erime ve kaynama noktaları, yoğunluğu, görünümü, kristal yapısı, yükseltgenme seviyeleri, atom yarıçapı, kovalent yarıçapı, elektrik mukavemeti, ısı geçirgenliği, ses sürati, sertlik kıymetleri…

İzotopları

Nobelyumun atom kütle numaraları 248 ila 260 arasında değişen 12 izotopu karakterize edilmiştir. İzotoplarının 5’inin yarılanma ömrü 5 saniyeden uzundur. En kararlı izotopu No-259’un yarılanma ömrü 58 dakikadır. Bu izotop, Fermiyum-255 izotopunun alfa bozunması veya Mendelevyum-259 izotopunun elektron tutma veya spontan parçalanma yoluyla elde edilir. Değişik izotoplarından kimileri de, Kaliforniyum-249 amacının Karbon-12 iyonlarıyla ışınlanmasıyla üretilebilir.

Nobelyumun bazı izotopları ve yarılanma ömürleri şöyledir; No-248 2 mikrosaniye, No-250 4,2 mikrosaniye, No-251 0,80 saniye, No-252 2,47 saniye, No-254 51 saniye, No-255 3,52 dakika, No-257 25 saniye, No-259 58 dakika, No-260 106 milisaniye.


Bunları Öğreniyor Musunuz?

Birleşimlenen en yeni nobelyum izotopu, 2006 senesinde üretilen No-250 izotopudur.
Nobelyuma ismi verilen Alfred Nobel, dinamit bulgusundan dolayı kazandığı mirası nedeniyle “İnsanları öldürerek zengin olan adam” olarak görülmüştür. Buna üzülen Nobel, mirasının her sene bilim ve barış için katkı sunan insanlara dağıtılmasını vasiyet etmiştir.
Her sene Nobel’in mirasından takribî 14,5 milyon lira Nobel Mükâfatı taşıtıyla dağıtılmaktadır.
Nobelyumun insanlar, hayvanlar ve nebatlar üzerinde rastgele bir biyolojik rolü henüz öğrenilmiyor. Radyoaktivitesi nedeniyle canlılar ve etraf için riskli olabileceği öngörülüyor.
Nobelyumun bilimsel araştırmalar dışında ticari kullanımı bulunmuyor.
Nobelyumun özelliklerinin çoğu öğrenilmiyor, bilinenler de varsayımdan ibarettir.