Son Haberler

Nihilizm Nedir?

-
Eylül 4, 2022
Nihilizm Nedir?

Nihilizm Nedir?

Nihilizm; varlığı, değerleri ve ahlâkı yalanlayan bir akımdır. Antik Yunan’dan günümüze kadar feylesofların görüşleri ile gelişmiş bir öğretidir.

Nihilizm, diğer isimleriyle hiççilik veya yokçuluk felsefi bir akımdır. Tam değerleri, ahlâkı, dini inançları, kumpası ve otoriteyi yalanlayan görüş ve fikirlerin genel ismidir. ‘Rus akımı’ olarak öğrenilir. 19. asır ortalarında Rusya’daki entelektüel gençler arasında başlayan bu felsefi yaklaşım, “her şeyin anlamdan veya değerden yoksun olduğu” inanışı üzerine bina edilmiştir. Bilgi, değer ve varlık felsefesi ile iletişimli bir öğretidir. Varlığı ve değerleri kuşkucu bir yaklaşımla irdeler ve yok sayar. Bazı nihilist bakışa göre devlet, insanların ahlâkını bozan bir olgudur ve ortadan kaldırılmalıdır.

Nihilizmle alakalı günümüze kadar bir hayli görüş ortaya konuldu. Her görüş yeni kavgalara yol açtı. Değişik görüşlerin çatıştığı bir odak haline gelen nihilist akım, çok rakamda tanım ortaya çıkardı. Tenkitler nihilizm çeşitlerini, her çeşit nihilizm de kendi içinde değişik tenkitleri doğurdu. Özellikle inanç ve ahlaki değerlerin yok sayılması, nihilizmi tenkitlerin odağına oturttu.

“Nihilizm” sözcüğü, Latince “nihil” başka bir deyişle “hiç” anlamındaki sözcükten türetilen bir kelimedir. Bir Hayli alt dalı ve çeşidi vardır. Felsefe, siyaset ve sosyal alanlarda kabul gören nihilizm; politik kararsızlıklar ve savaşların yol açtığı umutsuzlukta kısa müddette dağılmış ve taraftar bulmuştur.

Nihilizm Nasıl Ortaya Çıktı?

Nihilist akım, hakikatinde Antik Yunan’daki ‘inkârcılık’ felsefisine direnen felsefi bir görüştür. M.Ö. 483-374 seneleri arasında yaşayan Yunan feylesof ve sofist Gorgias, şüpheci ve nihilist düşüncenin ‘fikir babası’ olarak görülür. Kendisini görecelikle sınırlamayan Gorgias, hakikat bir hiççiliğin ve kuşkuculuğun korunucu olmuştur. Hiçbir değerin var olmadığını, bilginin muhtemel olamayacağını ileri süren Gorgias, insanlar bilgisiz olduğu için ikna yolu ile her şeyin kabul ettirilebileceğini korunmuştur.

“Nihilizm” terimini ilk olarak Alman feylesof Friedrich Heinrich Jacobi kullanmıştır. Danimarkalı feylesof Seren Kierkogr ise, nihilist düşünce ile alakalı daha geniş araştırmalar yapmış ve fikirler ortaya atmıştır. Rusya’da ise ilk defa edebiyat eleştirmeni Nikolay Nadezhdin tarafından “Nihilist Buluşması” isimli bir yazıda ele alınmıştır. Rus yazar İvan Sergeyeviç Turgenev ise, “Babalar ve Oğullar” isimli kitabında nihilist bir kişiliğe Bazarov yer vermiştir.

Nihilist akım veya hareket, Gorgias’ın iddialarına eş iddialarla ilk olarak 19. asır ortalarında Rusya’da ortaya çıkmıştır. 1860’lı senelerde özellikle Rus entelektüel gençler tam otoriteyi ve her şeyi yalanlamıştır. İlk yarıyıllarda ahlaki, kültürel ve ilahi değerlerin hiçliği üzerine kurulmuştur. Gençler arasında moda haline gelen nihilizm akımı, daha sonra devlet tarafından hakimiyet altında yakalanmak istenen bir yaklaşım olmuştur. Rusya’da ‘politik bir akım’ olarak evrim geçiren nihilist düşünce akımı, politik kavgalara yol açtı. Devlet tarafından baskı gördü ve yasaklanmaya çalışıldı. Bazı politik cinayetlerde de nihilizm propagandası izleri ortaya konuldu.

İlk ortaya çıktığı yarıyılda ilahi ve ahlaki değerlerin yalanlanması ile başlayan nihilizm, 1800’lü senelerde politik ve felsefi bir akım haline geldi. Hiççilik akımı, zamanla yeni ve ünlü simalar kazandı. Yarıyılın ünlü feylesofları ve düşünürleri Neyzen Tevfik, Friedrich Nietzsche, Henry Thomas Buckle, Arthur Schopenhauer, Max Stirner, Ludwig Andreas Feuerbach, Albert Cumus, Jean Paul Sartre ve Herbert Spencer tarafından kabul gördü ve desteklendi.

Nihilizmin ehemmiyetli korunucularından ve temsilcilerinden biri olan Alman feylesof Nietzsche, hiçbir değeri tanımayan ve var olan değerlere, kumpasa karşı çıkan bir ad. Nietzsche’ye göre daha önceki değerler tamamen atılmalı, yok sayılmalı ve tam değerler yine kurulmalı veya belirlenmeli. Aynı zamanda yeni değerler ortaya çıkarabilen insan, üstündür ve özgürdür. Çağdaş insanın özümsediği değerlerin ananesel takviyelerinin çöktüğünü ileri süren Nietzsche, dünyada “yaradan” kavramının yadırgandığını ve yok edildiğini de iddia etmiştir.

Nihilistler Neye İnanır?

Nihilistler, varlığı inkâr ettikleri için dolaylı olarak dini inanç ve değerleri de yok sayan bir görüştür. Varlığı inkâr ederken dolayısıyla Allah’ın varlığını da inkâr etmiş olurlar. İstemin özgürlüğünü ve ahlâk gibi kavramları da yok sayan nihilistler; hakikatleri, değerleri ve inançları yalanlarlar. Nihilizm öğretisi, bilgi felsefesinde her türlü bilginin bir aldanma olduğunu ve bilginin mevcut olmadığını korunur. Nezaket felsefesinde ise, insanların eylemlerini tertip eden değerlerin olmadığı öne sürülür. Varlık felsefesinde, hiçbir şeyin mevcut olmadığı iddia edilir.

Hayatın anlamlı istikametlerinin “inancın olmadığını gösterdiğine” inanan nihilist akım; ahlâki efor ve güçleri yok sayar. Mevcut eforları ve değerleri inkâr eder. Kumpasa ve kumpası ayakta yakalayan olgulara karşıdır. Hiçbir otoriteye ve efora boyun eğmez. Bazı nihilist görüşlere göre bilimsel bilgiler dışında tam ihtimaller yok sayılmalıdır. Bazılarına göre de, bilimsel bilgiler biler “bir hiçtir”.

Nihilizm, felsefe esasında ateizm ile aynı düzlemde değerlendirilebiliyor. Zira Allah’ı, inançları, değerleri ve ahlâkı yalanlayan ateist görüşler, varlığı inkâr eden metafizikî nihilizm ile eşlik gösteriyor. Ancak ateizm; doğaüstü eforlara sahip, âleme hükmeden bir eforu elinde bulunduran bir Allah inancını yalanlıyor. Nihilizm ise, yalnızca Allah’ın değil hiçbir şeyin varlığına inanmıyor. Bu bilgiler ışığında nihilizm; “dinsel bir ret” esasında taraftar bulmaya çalışan ateizmin çok üzerinde “küresel bir ret akımıdır” diyebiliriz. Başka Bir Deyişle ateizm dinle alakalı nihilizm ise felsefe ile alakalı kavramlar…

Nihilizm Çeşitleri

Ortaya çıkmasından bu yana nihilizmin muhtelif cinsleri ortaya çıktı. Her cins, hiççilik akımına yeni ve münakaşalı görüşler ilave etti. Her görüş tenkitleri, her eleştiri de yeni görüşleri ortaya çıkardı. Zamanla nihilizm, fikir karmaşasına dönüştü. Nihilizmin felsefisi, genel olarak hiçbir şeyin var olmadığını, hiçbir neticeye erişilemeyeceğini korunan bir düşünce stilidir. Var olmanın nesnel mahiyetini, sebepleri, hakikatliği ve değerleri inkâr eder. Bu esasta ortaya çıkan nihilizm çeşitlerine göz atalım.

Ahlâki Nihilizm: “Etik nihilizm” olarak da adlandırılır. Ahlâkın objektif asla özgü bir şey olarak var olmadığını iddia eden görüştür. Tüm ahlâki inanç ve iddiaların doğru olmadığına inanır.

Mereolojik Anlamsal Nihilizm: Ayrı ayrı kısımlardan oluşan cisimlerin varlığını inkâr eder. “Kompozisyonel nihilizm” ismi de verilir. Bu görüşe göre, görünen cisimler yanlış bir algının mahsulüdür.

Epistekolojik Bilgi Felsefesi Nihilizm: Bilgiyi yalanlar. Hiçbir bilginin var olmadığı esası üzerinde oluşturulan bir felsefi düşüncedir. Bilgilerin reelde doğrulanamayacağı üzerinde kuşkucu bir yaklaşımla inşa edilmiştir.

Metafiziki Manevi Nihilizm: Genel olarak hiçbir şeyin kendiliğindene var olamayacağına inanır. Soyut nesnelerin fiziksel olarak dünyada bulunmadığını iddia eder. Somut nesneler dünyada olsa dahi soyut nesneler kapsayan felsefi bir kuramdır. Tüm varlığı inkâr eden kuşkucu bir yaklaşımdır.

Varoluşsal Nihilizm: Varoluşçuluk temelini direnir. Hayatın hiçbir değer ve anlamının olmadığı inancı hâkimdir. Evren, hayat ve insanlar varoluşun bütünlüğünde anlamsızdır.

Politik Nihilizm: Rusya’da ortaya çıkan nihilizm akımı, politik bir akımdır. Nihilizmin ispatlanmamış ve hakikatçi olmayan iddialarını yalanlar. Hükümet, aile, hukuk, sosyal ve siyasi yapılar lüzumludur. Yeni bir cemiyet kumpası kurma esasında ortaya çıkan nihilist hareket, daha sonra tam kumpası, devleti, otoriteyi, sosyal müesseseleri ve hükümetleri yalanlayan bir akım haline dönüşmüştür.

Nihilizmle Alakalı Alıntılar

Nihilizm, bir hayli feylesof ve düşünürün günümüze kadar irdelediği, geliştirdiği veya tenkit ettiği bir akımdır. Ünlü yazar ve feylesofların “nihilist” bakış açısını ortaya koymak emeliyle bazı fikirlerine yer verelim:

Albert Cumus: Çöküş romanı “Allahsız bir dünyanın tasavvuru absürttür.”

Yunan feylesof ve sofist Gorgias: “Herkesin üzerinde birleşerek ‘var’ diyebileceği bir varlık yoktur.”

Nietzsche: “Biz tabiattaki tüm ahlâkı ret etmiyoruz, ahlâkın evrensu baskın olduğu kavrayışını yalanlıyoruz ve bir ahlâk kaidesini ret veya kabul ederken onun büyümeye destek olması ve yasaklaması tanımlanmalıdır.”

Jean Baudrillard: “Postmodern çağ, nihilist bir çağdır.”