Son Haberler

Neon Nedir? (Özellikleri, Kullanımı)

-
Eylül 13, 2022
Neon Nedir? (Özellikleri, Kullanımı)

Neon, altı soy gazdan biridir. Özellikle reklam aydınlatmalarında kullanılır. Keşfedildiğinde sanki çığır açmıştır. Gelecek taahhüt eden gazlardandır.

Neon Nedir? Özellikleri, Kullanımı

Neon, tesirsiz bir soy gaz olmasına karşın aydınlatma sistemlerinde çok büyük tesirleri olan ehemmiyetli bir gazdır. Reklam tabelaları ve ışıklandırmalarında çok sık tesadüfülen neon tüpleri, takribî 100 senelik bir geçmişe sahip. Las Vegas’ın ünlü ışıklı sokaklarını aydınlatan neon tüplerin yerini günümüzde LED ışıklar almaya başladı. Sırlı bir gaz olan neonun özellikleri de dikkat çekici…

Tarihçesi

Neon, asal gazların kâşifi İskoç kimyacı Sir William Ramsay ve talebesi İngiliz kimyacı Morris M. Travers tarafından 1898 senesinde keşfedilen bir gazdır. Akışkanlaştırılmış hava üzerindeki çalışmalar sırasında kriptondan kısa bir müddet sonra keşfedilmiştir. Akışkan havanın fraksiyonlu damıtımı ile izole edilmiştir. Ramsay ve Travers, akışkan havada argon gazını dondurdu. Ardından yavaş yavaş indirgenmiş tazyik altında argon buğulaştırıldı. Bu sırada çıkan gaz bir yerde toplandı. Travers, gazın spektrumunu elde etmek için bir vakum tüpüne koyduğu gaza yüksek elektrik akımı verdi. Bu sırada sarihe çıkan ışık, Ramsay ve Travers’i hayrete düşürdü. Parıldayan bir gazı ilk kere görüyorlardı.

Ramsay, yeni keşfettiği bu gaza Yunanca “neos” başka bir deyişle “yeni” anlamındaki kelimeden türettiği “neon” ismini verdi. Reelinde Latince “yeni” anlamındaki “novum” sözcüğünü kullanmak istedi. Ancak daha sonra Yunancayı seçim etti. Ramsay, çalışmaları sırasında neon dışında argon, helyum ve ksenon isimli soy gazları da keşfetmiştir. Asal gazları bulgusundan dolayı 1904 senesinde Nobel Kimya Mükâfatı’ne layık görülmüştür.

Neonlu sırça tüpleri ilk olarak 1910 senesinde Fransız mühendis Georges Claude üretti. Daha sonra bu sırça tüpleri eğerek reklam ışığı olarak kullanılmasını sağladı. Claude, bu tüplerde argonu kullanarak mavi, neonu kullanarak kırmızı-turuncu ışık elde etti. Claude, 1915 senesinde buluşunun tescilini aldı. 1923 senesinde ABD’de neon tüplü reklam ışıklarının tanıtımını yaptı.

Kimyasal Özellikleri

Kimyasal simgeyi “Ne” olan neonun atom numarası 10, atom ağırlığı 20,17, yoğunluğu 0,7, erime noktası -248,59 derece, kaynama noktası -246,08 derecedir. Periyodik tablonun 8-A grubunda yer alır. Oda sıcaklığında gaz formunda bulunan, tek atomlu, toksik olmayan, ametal, renksiz, kokusuz bir soy gazdır. Asal gazlar arasında helyumdan sonra en hafif ikinci gazdır.

Oldukça inert bir gaz olan neon, hiçbir madde ile tepkine girmez, bileşik oluşturmaz, başka bir deyişle kimyasal olarak faal değildir. Periyodik tablonun en sağında bulunan eylemsiz 6 gazdan biridir. Bu açıdan bedelliliği ve oksidasyonu sıfırdır. Soygazlar, çok gönülsüz tepki verir. Bunun sebebi, çekirdeği çevreleyen elektronların en dış kabuğunun dolu olmasıdır. Bu gazların elektronları bu nedenle öbür elementlerle farklılığı teşvik etmez. Neonun yalnızca flor ile egzotik bir bileşik oluşturabildiği güzergahında bazı bilgiler mevcut. Natürel olarak bazı bileşiklerde olabileceği de değerlendirilmektedir. Tereddüt bir hidrat oluşturabilir. Bayağı gerilim ve akımlara maruz kaldığında şiddetli ışık yayar. Bu bakımdan öbür soy gazlar arasında en parlak ışık veren gazdır.

Neon, kâinatta en bol bulunan elementler arasında beşinci sırada yer alır. Dünya atmosferindeki oranı yüzde 0,0018’dir. Kâinatta yüzde 0,13, güneşte yüzde 0,1, meteoritlerde yüzde 0,1 oranında neon bulunduğu varsayım edilmektedir. Atmosfer dışında yeraltındaki doğalgazların bileşiminde de bulunabilir. Akışkan havanın ayrıştırılması ile elde edilir. En dış yörüngesi sekiz elektron kapsar. Bu nedenle çok kararlı bir yapısı vardır. Natürel neon, 3 adet kararlı izotopun karışımıdır. Bu izotoplar Neon-20 % 90,5, Neon-21 % 0,27, Neon-22 % 9,2 biçimindedir. Ayrıca yarılanma ömürleri öğrenilen 16 ila 29 kütle numaralı 14 izotopu daha bulunur. Neon atomu 10 proton, 10 nötron ve 10 elektron kapsar.

Hangi Alanlarda Kullanılır?

Neon, genellikle ışık taşıtlarında aydınlatma emeliyle kullanılan kimyasal bir elementtir. Reklam tabela ve panolarında kullanılan ışıklandırmaların kaynağı neondur. En çok kullanıldığı alanlar da bu cins ışıklandırmalardır. Neon gazı bulunan bir tüpün içinde düşük tazyik altında elektrik dolaşımı oluşturulduğunda parlak kırmızı-turuncu bir ışığın salınmasına yol açar. Bu nedenle argon, ksenon ve kripton gibi soy gazlarla beraber aydınlatma emeliyle kullanılan tüplerde neondan yararlanılır. Sanayide öbür soy gazlarla karışımları da yaygın olarak kullanılmaktadır. Helyum gibi bazı gazlarla beraber yüksek gerilim göstergelerindeki lazerde kullanılır. Çok düşük sıcaklıklarda yapılan imal ve operasyonlarda kriyojeni, soğutucu olarak akışkan neon kullanılır. Helyumdan daha ucuz bir soğutucudur.

Neonun kullanıldığı bazı mahsuller şunlardır; lambalar, televizyon tüpleri, yüksek voltaj indikatörleri, reklam tabelaları, flouresans ampulleri, gece lambaları, elektrikli aletler, aydınlatma tüpleri, lazerler, yıldırımsavarlar, dalgıç tüpleri, peyzaj uygulamaları, disk okuyucular…

Neon Lambası Nedir?

Neon lambası veya neon tüpü, neon gazı doldurulan bir tüpe elektrik akımı verilmesiyle oluşan bir mahsuldür. Uzun bir boru veya tüpün içerisine doldurulmuş düşük tazyikli neon gazına iki uçtan yüksek akım verildiğinde neon atomları uyarılarak kırmızı ve turuncu karışımı bir ışık verir. Bu lamba, özellikle ışıklı panolarda yaygın olarak kullanılır. Çok parlak değildir. Yaydığı ışığın mavi dalgası yoktur, bu nedenle fazla derecede kırmızı ağırlıklı ışık verir. Azot tüplerinden daha yararlıdır. Tungsten telli ampullerden daha az enerji sarf eder.

Neon tüplerinde argon ve neon gazları beraber kullanılabilir. Tüplerin her iki ucuna seçenek akım verilir. Her bir elektrottaki yük, elli saniyede bir pozitif ve olumsuz arasında değişir. Sızdırmaz tüpteki özgür elektronlar olumsuz yüklere sahiptir. Bu sebeple pozitif yüklü elektroda çekilirler. Bu süreçte elektronlar neon ve argonun moleküllerine çarparak daha fazla elektron alırlar. Elektronların kaybı, gaz moleküllerini pozitif yüklü vazgeçer. Moleküller nötr vaziyete geri döndüklerinde elektronları yakarlar ve ışık sarihe çıkarırlar. Bu ışık, neon gazının ışımasıdır.

Neonun Sıhhate Tesirleri

Neon, inhilasyon başka bir deyişle solunma usulü ile bedene absorbe edilebilir. Tesirsiz bir gaz olmasına karşın solunması halinde boğucu tesirleri vardır. Fazla derecede solunması baş dönmesi, mide bulantısı, kusmaya yol açabilir. Bazı gidişatlarda şuur kaybı ve vefata da neden olabilmektedir. Akışkan neon, cilde ve göze temas ettiğinde dondurucu tesir yapar. İnert bir gaz olduğu için rastgele bir kimyasal bileşik oluşturmadığından etrafa öğrenilen bir negatif tesiri bulunmuyor.

Bunları Öğreniyor Musunuz?

Solunan havanın yüzde 75’ini kapsayan neon, boğucu tesir yaparak öldürebilir.
Akışkan neonun soğutma kapasitesinin akışkan helyumdan 40 kat, akışkan hidrojenden de 3 kat fazla olduğu varsayım ediliyor. Bu nedenle gelecekte cesetlerin dondurulması gibi tıbbi uygulamalarda kullanılması öngörülüyor.
ABD’deki tam konutlarda bulunan neon gazı bir araya getirilebilse 10 litre neon gazı elde edilmiş olur.
Las Vegas’taki dev ışıklı tabelaların kaynağını neon oluşturur. Bu nedenle “Las Vegas’ı parlatan gaz” olarak anılır. 1930’lardan kalma neon tabelalar hala müzelerde sergilenmektedir.
İlk neon lambası 11 Aralık 1910 senesinde yandı. İlk neon tabelası 1912 senesinde Paris’te bir berbere satıldı.
İlk neon tüpleri “akışkan ateş” olarak adlandırılıyordu.
İyi işlenmiş bir neon tüpü, rastgele bir mesele çıkarmadan 20 sene süresince ışık verebilir.
Saf neon bulunan tüpler kırmızı ışık verir. Değişik renkler elde etmek için öbür soy gazlar kullanılır.
NASA’da güneşten gelen fotonları ışık parçacıkları tespit etmek için neon kullanılır.
Günümüzde LED ışıklar, neon tüplerine seçenek olmuştur.