Son Haberler

Muhtarların Görevleri Nelerdir?

-
Eylül 3, 2022
Muhtarların Görevleri Nelerdir?

Muhtar en kısa tanımı ile köy ya da mahalle tüzel şahsiyetinde, yönetin başı olan kimsedir. Arapçadan dilimize geçmiş bir kelime olan muhtar sözcüğü Arapçada “seçilmiş kimse”’ anlamına kazanç. isminden de anlaşılacağı üzere muhtarlar tercihle bu göreve ceddilirler. 

Peki, Muhtarlar Kimin Tarafından Seçilir?

Köylerin ve semtlerin başı olan muhtarlar buralarda ikamet eden millet tarafından oylanarak seçilirler. Muhtar tercihlerinde partilerin bir rolü yoktur ve partiler ile aday olunmaz. Muhtar köy tüzel karakterini temsil ederken 5 yıllık bir görev vaktine sahiptir. Fertsel olarak aday olan ve ulusun çoğunluğunun kararıyla göreve getirilen muhtarlar, kararlarını değişik dört abonenin oluşturduğu ihtiyar kurulu ile beraber alırlar. Bu kurulda yer alacak şahıslar ile alakalı özel tertip etmeler vardır. Misalin; anne, baba ya da büyükanne, büyükbaba, kardeş gibi birinci dereceden akrabaların mahalle muhtar ve ihtiyar kuruluda toplanmaları 4541. rakamlı kanunun 10. Maddesine göre yasaklanmıştır.

Köy ve semtlerin idareyicisi konumundaki temsilcileri olan muhtarların mesul oldukları bölge şu biçimde belirlenebilir: mahalle ya da mahalli yönetler lügatte belediyelerin hudutları içerisinde bulunan ve bu hudutlar içinde yaşayan vatandaşlarla alakalı birtakım işleri yerine getiren ufak yönetimsel birim biçiminde tanıtılmaktadır. İşte, muhtarlar bu birimin yönetinden sorumludur.

Muhtarlık Biriminin Tarihçesi

Günümüzde olan biçimi ile muhtarlık birimlerinin esasları ilk olarak 1829 yılında İstanbul’da atılmıştır. İkinci Mahmut’un Yeniçeri Ocağı’nı ortadan kaldırması neticeyi Yeniçerilerin yokluğunda riske alan vermemek ve ufak birimlerin güvenliğini gözetebilmek için muhtarlık teşkilatını kurmuştur. Bu birimlerin tertip edilmesi ise legal olarak ilk kere 1864 yılında asıllaşmıştır. Bu kanunun ismi “Teşkil-i Vilayet Nizamnamesi” olarak öğrenilmektedir. Bunu izleyen yasa ise 1876 yılında yapılan “Yönet-i Umumiye-i Vilayet Nizamnamesi” olmuştur. Bu ikinci tertip etme ile muhtarların görevleri daha detaylı ve net bir biçimde ortaya koyulmuştur.

Yerel idarelerin tertip edilmesi ve günümüze kadar gelmesi sürecini izleyen değişik bir yasa 1913 yılında yapılan “Yönet-i Umumiye-i Vilayet Kanun-u Muvakkatı” olmuştur. Ancak bu yasa ile muhtarlıklar ve mahalli idareler ile alakalı tam tertip etmeler yürürlükten kaldırılmış ve bunun sonucunda muhtarlık görevleri son bulmuştur. Bu büyümenin ardından muhtarların reelleştirmiş oldukları görevleri kimin asıllaştıracağı öğrenilmediği için legal olarak rastgele bir tertip edilmesi olmasa da muhtarlıklar görevlerini yapmaya devam etmişlerdir. Her ne kadar 1930 yılında “Belediyeler Kanunu”nun çıkarılması ile mahalli idare şekilleri ve biçimleri yine yasalar ile tertip edilmişse de 1933 yılında başka bir deyişle 3 yıl sonra yapılan yeni bir tertip etme ile  muhtarlık ve ihtiyar kurulu mevkileri yine kapatılmıştır. Günümüzde varlığını gözeten ve muhtarlık ve mahalle idaresini tertip eden yasa ise 05.04.2004 tarihinde Bakanlar Heyeti Kararı ile yine kabul edilmiştir.

Türkiye’de takribî 17 bin mahalle muhtarı ve 36 bin köy muhtarı olmak üzere toplamda takribî 53 bin adet muhtarın olduğu öğrenilmektedir. Türkiye’nin muhtarlarının oluşturduğu Muhtarlar Konfederasyonu internet sitesinden idare heyeti ve ülke geneli muhtarlıklarla alakalı bilgilere erişmek olasıdır.

Muhtarın Görevleri Nelerdir?

Bu çok kısa tanımından sonra Muhtarın yasalar ile tanımlanmış görev ve yetkilerine yakından bakmak doğru olacaktır. Tüzük’nın 5241. Rakamlı Kanunu ile açıklanmış olan Muhtar Görev ve Yetkileri Şehir ve Kasabalarda Mahalle Muhtar ve İhtiyar Kurulları Teşkilatına Dair Kanun10.04.1944 başlığı altında bir araya gelmiştir. Bu kanuna göre „Şehir ve kasabalarda heyeti bulunan ve Belediye Kanununun 8 inci maddesine göre kurulacak olan semtlerde bir muhtar ve muhtarın başkanlığında bir ihtiyar kurulu bulunur. Yapılacak işler bakımından bir kaç semtin bir muhtar ve ihtiyar kuruluya bağlanması veya bir semtte birden fazla muhtar ve ihtiyar kurulu bulunması belediye meclisinin kararına ve o mahallin en büyük mülkiye memurunun tasdikine bağlıdır“.

Bir muhtar ile dört aboneden oluşan ihtiyar kurulunun tanımlanmış görevleri şu biçimde sıralanabilir:

Popülasyon Kanunu kararlarına göre, lüzumlu vaziyetlerde yurttaşların popülasyon sicillerine kayıt olabilmeleri için arz edenlere ilmuhaber vermeleri, 1111 numaralı Askerlik Kanununa göre ise askerlik yoklama memurları tarafından istenilen bilgiyi vermek, Askerlik şubelerine davet pusulalarını imza karşılığında alarak sahiplerine bildiri etmek ve konuklarla birlikte muayyen günde askerlik meclisine gitmek ve davete icabet etmemiş olanlar hakkında bilgi vermek muhtarın görevleri arasındadır. Aynı zamanda askerlik çağında olan fertlerin 15 günden fazla müddet ile şubesinin bulunduğu bölgeden harice çıkmak isteyenleri muhtarlar kaydolup şubelerine bildirmek ile görevlidirler.

Muhtarlar Sose ve Köprüler Kanununa göre yol aidatı ile mükellef olan mükelleflerin hususi muhasebelerden verilecek cetvelleri doldurmak ile yükümlüdürler.

Muhtarlar aynı zamanda 1086 numaralı Hukuk Usulü Duruşmaları Kanunu’na göre Barış dominantları nezdinde görülecek davalara ait vekaletname imzalarını ya da İmza vazına muktedir olmayan ya da yazı yazmayı öğrenmeyen bireyin kullanacağı damgayı veya el ile yapacağı işareti tasdik etmektedirler.

Muhtarların tercih zamanı görevlerine baktığımızda bu yarıyıl içerisinde muhakkak başlı mükellefliklerinin bulunduğunu görürüz. Muhtarların tercih yarıyılında sandık tercih listelerinin askıya çıkarılması ve duyuru edilmesi, seçmen kağıtlarının dağıtılması operasyonlarını yürütmelidir. aynı zamanda sandık tercih heyetlerine bizzat katılmak ile görevlidir.

Muhtarlar, görevli oldukları köy ya da mahalle içerisindeki sokak. cadde, alan levhası gibi levhaların hakimiyetini yapar, değiştirilmesi ya da yenilenmesi gerekiyorsa belediyeye bildirir.

Muhtarların sosyal açıdan sahip oldukları ehemmiyetli bir değişik görevleri ise görev aldıkları bölgedeki kimsesiz, sakat, fakir ya da yaşlıların tespitini ve takviyelerini gerçekleştirmelidir.

Muhtarların alacakları harç ve ödemeler ise 4541 rakamlı kanunun 20., ve 21. maddelerinde şu biçimde açıklanmıştır:

Madde 20 – Mahalle muhtarları ve ihtiyar kurulları tarafından görülecek hizmetlere karşılık olarak iş sahiplerinden harç alınır ve alınan harç ölçüyü, belge ve vesikalar üzerinde gösterilir. Hangi işlerden ne ölçü harç alınacağı her mali yıl iptidasında vilayet yönet kurullarınca kararlaştırılır. Farklı: 29/8/1977-2108/8 md. Fukaralıkları mahalle muhtarı tarafından kabul edilenlerden ve üçüncü maddenin ikinci bendinde yazılı işlerden harç alınmaz.

Madde 21 – Harçlar münhasıran muhtarlara aittir. Muhtarlık işlerinin tedviri için gerekli kira, ısıtma, aydınlatma, hademe fiyatı gibi giderler bu harçlardan ödenir.

Görevlerini Asıllaştıramayan Muhtarlar için Vaziyet Nedir?

Görevini şuurlu olarak asıllaştırmayan ya da belli bir hata sonucunda görevini reelleştiremeyecek gidişatta olan muhtarlar bağlı oldukları kaza yönet kurulu kararı ile görevden uzaklaştırılırlar. Muhtarın almış olduğu yanlış, yanılgılı ya da köye ya da kasabaya hasar verici kalitedeki kararları valinin bozması olasıdır. Ancak bu kararların valiler tarafından yine alınması muhtemel değildir. Bu kararların yenilenebilmesi için yeni bir muhtar tercihi ve yeni muhtarın kararı lüzumludur.