Son Haberler

Mendelevyum Nedir? (Özellikleri, İzotopları)

-
Eylül 12, 2022
Mendelevyum Nedir? (Özellikleri, İzotopları)

Mendelevyum, Periyodik Kanun’u bulan Dimitri Mendeleyev’in gururuna adlandırılan aktinit bir elementtir. Tabiatta bulunmaz, suni olarak elde edilebilir.

Mendelevyum Nedir? Özellikleri, İzotopları

Mendelevyum, tabiatta bulunmayan radyoaktif ender toprak elementidir. Aktinit serisinin bir abonesidir. Bir Hayli özelliği tanımlanamamıştır. Transuranyum uranyum ötesi elementlerin dokuzuncusu, transfermiyum fermiyum ötesi elementlerin ilkidir. Özelliklerinin bir hayliyi bilinmiyor. İsmini periyodik tabloyu keşfeden ünlü Rus kimyager Dimitri Mendeleyev’den alıyor. Amerikalı bilim adamlarının keşfettiği bir elemente Soğuk Savaş yarıyılında Rus bir bilim adamının isminin verilmesi “cesur bir jest” olarak değerlendirilmiştir. Bilimsel araştırmalar dışında herhangi bir ticari kullanımı bulunmuyor. İsmini belki de hiç dinlemediğiniz mendelevyumu azıcık tanıyalım.

Mendelevyumu birleşim çalışmaları… – 1955

Tarihçesi

Mendelevyum, 19 Şubat 1955 tarihinde suni olarak elde edilmiştir. Berkeley Kaliforniya Üniversitesi bilim adamlarından Albert Ghiorso, Glenn T. Seaborg, Bernard G. Harvey, Gregory R. Choppin ve Stanley G. Thompson tarafından Lawrence Berkeley Milli Laboratuvarı’nda birleşimlenmiştir.

Seaborg ve Ghiorso başkanlığındaki takım, Aynştaynyum-253 izotopunu alfa parçacıkları helyum iyonları ile bombardımana tutarak Mendelevyum-256 izotopunu elde etti. “Siklotron” ismi verilen parçacık süratlendiricide birleşimlenen ilk mendelevyum misali 17 atom kapsıyordu. Berkeley takımı, birleşimin spontan fisyon vakaları deneyleri sırasında mendelevyum elementinin varlığını tespit etti. Bu keşif, 1952 senesinde başlayan plütonyumun nötronlarla ışınlanması yönteminin bir parçasıydı. Bu yöntem, fermiyumun öğrenilen beta bozunma izotoplarının noksanlığı sebebiyle kullanılamayan nötron tutma yönteminin yerine transuranyum elementlerin birleşimi için gerekli bir yöntemdi.

“Mendelevyum” sözcüğü, “periyodik element tablosunun babası” olarak öğrenilen ünlü Rus kimyager Dimitri Mendeleyev’in gururuna soyadından türetilen bir kelimedir. Soğuk Savaş’ın bütün ortasında Amerikalı bilim adamları tarafından keşfedilen bir element için Rus bir bilim adamının ismini kullanmak bazı münazaralara yol açtı. Ayrıca bu element, ikinci surat elementin ilk sırasında 101 yer alıyordu. Gleen T. Seaborg, “Ruslara yapılacak bu jest için” Amerika Birleşik Devletleri hükümetinden izin aldı. Önerilen ad “mendelevium” ve simgesi “Mv” biçimindeydi. Ad teklifi Beynelmilel Temel ve Uygulamalı Kimya Birliği IUPAC tarafından 1955 senesinde kabul edildi. IUPAC, 1957 senesinde 101 numaralı elementin simgesini “Md” olarak değiştirdi.

Mendeleyev ve ilk periyodik tablo…

Dimitri İvanoviç Mendeleyev Kimdir?

8 Şubat 1834 tarihinde Sibirya’nın Tobolsk kentinde dünyaya gelen Rus kimyager ve mucit Mendeleyev, elementleri sıralamak için Periyodik Kanun’u bulmuştur. O zamana kadar keşfedilen elementleri periyodik bir tabloda sıralayan Mendeleyev, henüz keşfedilmemiş 8 elementin özelliklerini de varsayım etmiştir. Periyodik masanın mucidi Mendeleyev, kimyevi elementler arasına atom ağırlıklarına dayalı temel bir iletişim bulunduğunu keşfetti. 1869 senesinde periyodik tabloyu yayınladı.

Çağdaş kimyanın belkemiği olan elementleri periyodik olarak bir terminolojide sıralayarak aynı kimyevi ve fiziksel özellikteki elementlerin abone oldukları aileleri belirlemeye destekçi oldu. Aileler arasındaki boşluklara “muhtemel elementlerin” geleceğini öngördü. Bunun için daha gelişmiş vasıta ve donanımların kullanılması gerektiğini zannederek, gelecekteki kimyagerlerin bu boşlukları doldurabileceğine inandı. Gerçekten de Mendeleyev’in varsayım ettiği boşluklardaki tam elementler keşfedildi. Mendeleyev’in bir rüya üzerine periyodik tablodaki terminolojiyi geliştirdiği iddia edilir. Mendeleyev, rüya iddiası ile ilgili sualler üzerine “20 sene periyodik tablo üzerinde çalıştığını, yalnızca uykudayken rüya görmediğini” vurgulamıştır. Periyodik tablo, “Mendeleyev’in yorumculuğu ve kâşifliğinin bir mahsulü” olarak nitelendirilir.

Kimyager olarak öğrenilen Mendeleyev, gerçeğinde başka alanlarda da uğraştı. Gemi üretimi üzerinde de çalışan Mendeleyev, dünyanın ilk buzkıranının üretiminde görev aldı. Hava tazyiki ile çalışan hava vasıtaları ve balonlar üzerinde de çalışmaları öğreniliyor. Mendeleyev, üç değişik mevzuda Nobel Mükâfatı’ne aday gösterildiği halde mükâfata layık görülmedi. Bunun nedeni olarak Nobel kardeşler ile Mendeleyev arasındaki bir ihtilaf gösteriliyor. Mendeleyev, 2 Şubat 1907 tarihinde St. Petersburg’da Leningard can verdi.

Fiziksel ve Kimyevi Özellikleri

Mendelevyumun kimyevi simgeyi “Md”dir. Atom numarası 101, atom ağırlığı 258 grcm3’cins. Erime noktası hipotezi olarak 827 derecedir. Kaynama noktası bilinmiyor. Oda sıcaklığındaki hipotezi yoğunluğu 10,3 grcm3’cins. Enerji seviyesi başına elektronları “2, 8, 18, 32, 31, 8, 2” biçimindedir. Oda sıcaklığında sert bir metal olması bekleniyor. Kristal yapısı tanımlanamasa da yüzey merkezli kübik olarak öngörülmüştür.

Mendelevyum, periyodik tabloda 7. Periyot, F-Blok elementlerinden biridir. Aktinit element serisinde yer alır. Başka Bir Deyişle, radyoaktif ender toprak elementidir. Aktinit serisinde keşfedilen dokuzuncu uranyum ötesi transuranyum aktinittir. Görünümü ve rengi bilinmiyor; ancak metalik gümüş görünümünde olacağı öngörülüyor. +3 ve +2 bedellikli iyonlar oluşturur. Bu oksidasyon halleri sulu çözeltide deneysel bilgilerle ispatlanmıştır. +1 vaziyeti de bildirilmiş; ancak henüz doğrulanamamıştır. Kimyevi tepkinlerde öbür radyoaktif geçiş metallerine ve bazen de bazı alkali toprak metallerine eş biçimde davranır. Alkali metal klorürlerde mendelevyumun kristalleşmesi ve termodinamiği üzerine yapılan araştırmalarda iki bedellikli elementlerle karmaşık kristaller oluşturabileceği ve böylece beraber kristalleşebileceği neticesine varıldı.

Mendelevyum, tabiatta bulunmayan, sentetik olarak elde edilebilen elementlerden biridir. Bu nedenle çok minik ölçülerde elde edilebilmiştir. Deneysel bilgilerle özelliklerinin tamamı tanımlanamamıştır. Tanımlanan özellikleri de varsayımıdır; periyodik tablodaki homolog elementlerin etkinlikleri ve özelliklerine sabretmektedir. Bedelleri tanımlanamayan özelliklerinden kimileri şunlardır; kaynama noktası, ergime ısısı, buğulaşma ısısı, kristal yapısı, atom yarıçapı, kovalent yarıçapı, elektrik mukavemeti, ısı geçirgenliği, ses sürati, mohs sertliği…

İzotopları 

Mendelevyum, tabiatta bulunmayan suni elementlerdendir. Atom kütle numaraları 245 ila 260 arasında değişen 16 izotopu ve 5 nükleer izomeri karakterize edilmiştir. Hepsi radyoaktif ve tereddüttür. En kararlı izotopu Md-258, 51,5 gşan yarılanma ömrüne sahiptir. En ehemmiyetli izotoplarından Md-256, 78,1 dakikalık yarılanma ömrünün yüzde 90’ında elektron tutma yoluyla, kalan yüzde 10’luk zamanda alfa bozunumu ile bozunur. Kalan izotoplarından üçü hariç ötekilerinin bir buçuk saatin altında yarılanma ömrü vardır. Çoğunun da yarılanma ömrü 5 dakikadan daha azdır. Mendelevyum izotoplarının yarılanma ömürleri çoğunlukla Md-245 izotopundan itibaren kumpaslı çoğalmakta ve Md-258 izotopunda maksimuma erişmektedir. Bu nedenle keşfedilmemiş daha uzun yarılanma ömürlü izotopları veya keşfedilmiş izotoplarının yarılanma ömürlerinin çoğalması öngörülmemektedir.

Mendelevyum; bizmut maksatlarını argon iyonlarıyla, plütonyum veya amerikyum maksatlarını karbon veya azot iyonlarıyla, aynştaynyum atomlarını helyum iyonlarıyla alfa parçacıkları bombardımana tutarak elde edilebilir. Hafif elementlerin nötron bombardımanı ile makroskopik ölçülerde üretilmesi olası değildir.

Mendelevyumun bazı izotopları ve yarılanma ömürleri şöyledir; Md-245 0,90 milisaniye, Md-247 1,2 saniye, Md-248 13 saniye, Md-249 21,7 saniye, Md-250 25 saniye, Md-253 6 dakika, Md-254 28 dakika, Md-255 27 dakika, Md-256 77 dakika, Md-259 96 dakika, Md-260 31,8 gşan.

Mendelevyumun bulguyu ile ilgili bir haber kupürü…

Bunları Öğreniyor Musunuz?

Mendelevyum, mikrogram ölçülerdeki aynştaynyum misallerinden femtogram ölçülerde üretilebilir. 1 gram, 1 katrilyon femtogramdır
Mendelevyumun ilk birleşimi olan Md-256 izotopunun 17 atomu, her 3 saatte bir ya da üç atom olmak üzere bir gecede, bir deneyde üretildi. Her nükleer tepkinde Md-256 izotopu ve 1 nötron elde edildi.
Mendelevyum, tabiatta bulunmadığı için nükleer tepkinlerden çok minik ölçülerde üretilebilir. Bu nedenle herhangi bir uygulaması, kullanımı, verimi ve hasarı bulunmuyor.
Mendelevyum, yalnızca hudutlu bilim araştırmalarda kullanılabilir. Elementin özelliklerini tanımlamak ve öbür daha ağır elementlerin atom çekirdeklerinin birleşimi için bilimsel deneylerde faydalanılır.
Mendelevyumun insanlar, hayvanlar ve nebatlar için öğrenilen bir biyolojik rolü bulunmuyor. Radyoaktivitesi nedeniyle toksik veya kanserojen olabileceği öngörülüyor. Etraf için de tehdit unsurları kapsadığı değerlendiriliyor.