Son Haberler

Mehmet Fuat Köprülü’nün Edebi Kişiliği

-
Eylül 18, 2022
Mehmet Fuat Köprülü’nün Edebi Kişiliği

Mehmet Fuat Köprülü’nün Edebi Kişiliği

Mehmet Fuad Köprülü’nün Hayatı

Mehmet Fuad, edebiyatın kendisi ile değil daha çok tarihi ile uğraşmış çok değerli analist, Türk Edebiyatı Tarihi alanında profesör,  tarihçi ve siyasetle bir süre uğraşmış ve Dış İşleri Bakanımız olmuş bir aydındır. Soyu, Sadrazam Köprülü’ye sabreder. Babası, duruşma başkâtiplerinden İsmail Faiz Beydir ve babasının kökleri IV. Mehmet’in sadrazamı, Köprülü Mehmet Paşa’ya kadar sabreder. Annesi ise İslimiye eşrafından ve ulemadan Arif Hikmet Efendi’nin kızı Hatice Hanım’dır.

İsminin Mehmet Fuat olması tesadüf değildir. Ataları, 17. Asrın ortasında Sultan Mahmud idaresindeki Osmanlı İmparatorluğu’nu büyük bir imhadan kurtaran Köprülü Mehmed Paşa olduğu için aile de bu yeni neslin ikbali, atası gibi olsun diye ona Mehmet Fuad ismini vermiştir. Soyadı yasasıyla da atalarının ismini srey isim olarak almış ve Mehmed Fuad Köprülü olmuştur.

Mehmed Fuad Köprülü Orijinal ismi bu şekildedir, ünsüz değişimleri ile “d” sesi “t” olmuştur, biz yazıda her ikisini de kullanacağız. Ayasofya Merkeez Rüşdîyesi’ni yüksek bir derece ile bitirince 1907 -1910 seneleri arasında Mekteb-i Hukuk’a devam etmiş ve bu esnada Fransızca öğrenmiştir. Hukuk Fakültesinde üç sene kalmış ama oradaki eğitimi pek beğenmemiştir. Kendi hatıralarında öğretmenlerinden daha iyi Fransızca bildiğini, İslam profesörleri bir yana, Avrupa hukuku dersi veren öğretmenlerinin asıllarını bilmediklerini çevirilerden ders işlediğini dile getirmiştir. Kendisi ilk 3 sene sınavlardan gayet iyi anekdotlar aldığını ama emelinin diploma almak değil, kendini iyi yetiştirmek olduğunu bildiği için bu mektebi vazgeçtiğini ifade etmektedir. Yine kendi hatıralarında “.. Sonra benim ihtisâsını yapmak istediğim ilim sahâsının mektebi yoktu ki ben oradan mezûn olabileyim.. O zamanki okullar, ilmî müsesseât yapılan ilim binaları çok geride idi. Bunun için kendimi yetiştirmeye karar verdim” der. Gerçekten de daha sonra hem kendini hem de öğrencilerini çok iyi yetiştirecekti.

Mehmed Fuad Köprülü daha 13 yaşında iken şiir yazarak basın hayatına atıldı. Henüz hukuk okuduğu senelerde, 1908 – 1910 senelerinde Mehasîn ve Servet-i Fünun dergilerinde, Tanin isimli gazetede şiirleri ama aynı zamanda sanat, sosyoloji, eleştiri alanlarındaki yazılari yayınlanmaya başladı.

Çevirileri de bulunan âlimimizin, Dr. Gustave’den Le Bon adındaki eseri Hayât-i Fikriye ismiyle yayımlandığı bilinmektedir. Ayrıca Henri Becque’den çevirdiği Paris Bayanları isimli komedi oyunu, daha sonra bu oyunu kitap haline getirmiştir.

Fuat Köprülü, henüz 20 yaşındayken Kabataş ve Mercan lisesinde Türkçe dersleri veriyordu. Ayrıca İstanbul Lisesinde Türkçe ve Edebiyat, Galatasaray Lisesinde edebiyat hocai olarak dersler verdi.

Halit Ziya Uşaklıgil’den boşalan Darülfünun Türk Edebiyatı Tarihi müderresliğine 1913 senesinde atanan Fuad Köprülü, üniversite reformundan sonra da aynı mektepte dekanlık yapmıştır.

Bunun dışında, İlahiyat Fakültesinde, İstanbul Mülkiyesi’nde ve onun Ankara’daki süreğinde kolu Siyasal Bilgilerde, Hoş Sanatlarda, Ankara Dil – Tarih – Coğrafya Fakültesi’nde tarih alanlarında ders verdi.  Bu geniş yelpazenin nedeni, onun Türk Edebiyatı Tarihi alanında çalışması ve  bu sayede birçok ilmi sahada şube şansı olmasıdır.

Ordinaryüs ünvanını hakkıyla taşıyan Köprülü, 1935 senesinde Kars’tan milletvekili seçildi ama yine de profesörlüğü terk etmedi. Tüm bu gelişmeler olurken henüz yaşı 45 idi.

1943 senesinde 53 yaşında profesörlükten emekliye dağıldı ve tamamen politika ile uğraşmaya karar verdi. Demokrat Parti’nin kurucuları arasında yer alan aydınımız, 1950 senesinde DP iktidara gelince Dış İşleri Bakanı oldu. 1956 senesinde ise devlet bakanlığı yaptı.  Parti yönetimi ile ihtilafa düşen Köprülü, partiden parçalayıp 27 Mayıs’tan sonra Yeni Demokrat Partisini kurdu ama maalesef bu parti pek ses getirmedi. Bu vakadan sonra 1961 senelerinde inzivaya çekildi. 1966 senesinde İstanbul’da hayata gözlerini kapattı. Kabri Çemberlitaş’taki Köprülü Camiisinin bitişiğindeki aile kabirliğindedir.

Mehmet Fuat Köprülü’nün Edebi Hayatı

Köprülü evvelleri  Fecr-i Ati topluluğuna meyyaldi. Mehasin ve Servet-i Fünun dergilerinde yayımlanan şiirleri ve edebiyat , tarih , sosyoloji alanında yazılari vardır.

Asıl şöhretini ise Darülfünun’da vazifeye başladıktan sonra yazdığı Türk edebiyatı ile ilgili yazıları ile sağladı. Şuan dahi ana kaynak  olarak kullanılan, yaşadığı dönemdeki ünlü kişilerin hayatlarını bilimsel usullerle, dokümanlarla kaleme aldığı yazıları mevcuttur. Edebiyattan ulus bilimine, ulus biliminden müziğe, müzikten sosyolojiye din ve toplumsal müesseselere kadar Türk kültür tarihini tüm titizliğiyle incelemiştir. Yazdığı yazılar hala kullanılan, önemsenen bir profesördür. Yazı sayıları bini aşan bir aydındır Köprülü.

Mehmet Fuat Köprülü Türkiye’yi temsil için yurt dışı konferans, seminer ve buluşmalara katılmıştır. Bu etkinliklerde bildirimler sundu. Ona, Heidelberg Almanya, Atina Yunanistan ve Sorbonne Fransa Üniversitelerinden onursal hekimlik ünvanı verilmiştir.  Batı bilim kuruluşlarında onur ya da muhabir üyeliği vardı.

Onun bu ülkeye verdiği en hoş bedellerden birisi 1924 senesinde kurduğu Türkiyat Enstitüsü oldu.

Yayıncılık hayatının da olduğu bilinen Fuat Köprülü, Milli Tetebbular Mecmuası 1915, Türkiyat Mecmuası 1924, Türk Hukuk ve İktisat Tarihi Mecmuası 1931 – 39, Ülkü 1936 – 41 dergilerini yönetti.

İslam Ansiklopedisi’ni açtığınızda 70 küsur maddenin onun elinden çıktığını görürsnamız.

Yazı ve yazıları o kadar kapsamlıdır ki hepsi bir kitap oluşturacak maiyettedir der Atilla Özkırımlı ve kitaplaşmamış en önemli eselerini sayar :

Anadolu’da İslamiyet Edebiyat Fakültesi Mec. c.II/1922
Bektaşiliğin Menşeleri Türk Yurdu c.2 s.8 /1925
Bizans Müesseselerinin Osmanlı Müesseslerine Tesiri Hakkında Bazı Mülahazalar Türk Hukuk ve İktisat Tarihi Mec. 1, 1931
Anadolu’da Türk Dili  ve Edebiyatının Tekamülüne Umumi Bir Bakış Yeni Türk , s. 4- 5 -6 – 7, 1933
Anadolu Selçukluları Tarihinin Yerli Kaynakları Türk Tarih Kurumu Belleteni c.VII s.27, 1943
Osmanlı İmparatorluğunun Etnik Menşei Meseleleri Türk Tarih Kurumu Belleten, c.VIII s. 28, 1943
Türk Toplum Edebiyatı Ansiklopedisi sadece bir fasikül yayımlandı

Diğer Eserleri

Ali Şir Nevayi 1941
Anadolu’da Türk Dili ve Edebiyatı’nın Tekamülüne Bir Bakış 1934
Azeri Edebiyatına Ait Tetkikler 1926
Bizans Müesseselerinin Osmanlı Müesseselerine Tesri 1981, vefatından sonra
Bugünkü Edebiyat 1924 Yazı
Demokrasi Yolunda 1964
Divan Edebiyatı Antolojisi
Edebiyat Araştırmaları 1966
Edebiyat Araştırmaları Külliyatı 1966
Erzurumlu Emrah 1929
Fuzuli Hayatı ve Eserleri 1924
Hayat-ı Fikriye Yazı 1909
İslam ve Türk Hukuk Tarihi Araştırmaları ve Vakıf Müessesesi 1983, vefatından sonra
Les Origines de L’Empire Ottoman Paris, 1935
Bilgi-i Edebiyye 1915
Okul Şiirleri 3 Cilt
Milli Edebiyat Akımının İlk Mübeşşirleri ve Divan-ı Türk-i Basit 1928
Nasrettin Öğretmen 1918-1981
Osmanlı Devleti’nin Kuruluşu 1959
Türk Dili ve Edebiyatı Hakkında Araştırmalar 1934
Türk Dilinin Sarf ve Nahvi 1917
Türk Edebiyatı Tarihi 1920
Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar 1919-1966
Türk Saz Şairleri Antolojisi 1930-1940, üç cilt
Türk Tarih-i Dinisi 1925
Türk Tarihinin Ana Hatları 1931
Türkiye Tarihi 1923
Yeni Osmanlı Tarih-i Edebiyatı 1916
Türk Saz Sâirleri Antolojisi
Türk Edebiyatı Târihi I-II
Tevfik Fikret ve Terbiyeyi Kanı Matbaası, 1918
Milli Kıraat Ders kitabı-Kanı Kütüphanesi sahibi İlyas, 1915

Bu yazı hazırlanırken, Atilla Özkırımlı Türk Edebiyatı Ansiklopedisi c.3 s.169- 770-771 ve Türk Tarih Kurumu Fuad Köprülü kaynaklarından faydalanılmıştır.