Son Haberler

Mangan (Manganez) Nedir? (Özellikleri, Faydaları)

-
Eylül 12, 2022
Mangan (Manganez) Nedir? (Özellikleri, Faydaları)

Mangan, insan sıhhatine birçok faydası bulunan elementler arasında yer alır. Sanayide de demir-çelik alaşımlarının bırakılmaz maddesidir.

Mangan Manganez Nedir? Özellikleri, Faydaları

Mangan, öbür ismiyle manganez; metal ve mineral olarak hem sanayide hem de insan sıhhatinde ehemmiyetli katkıları olan bir elementtir. Bilinen bütün canlı organizmaların bırakılmaz bir unsurudur. Birçok enzim mangan kapsar. Bitkilerin fotosentezinin orijininde bulunan bir elementtir. Başka Bir Deyişle mangan olmasa fotosentez olmaz ve dolayısıyla oksijen olmazdı. İnsan bedenindeki serbest radikallerle savaşır. Çeliği kuvvetlendirerek sertlik kazandırır. Ve daha birçok faydasını saymak olası. Manganla alakalı merak ettiklerinizi yazımızda bulabilirsiniz.

Tarihçesi

Mangan, 243 sene evvel keşfedilmiş olsa da kullanımı 30 bin sene evvele dayanan bir element. Fransa’nın Lascaux bölgesindeki tarih evveli bir mağaradaki fotoğraflarda siyah mangan madeni olan pirolüsite tesadüfülmüştür. Eski Mısır’da natürel sırçanın yeşilimsi soluk rengini yok etmek için kullanılmış. 1770’li senelerde birçok kimyacı, pirolüsit içindeki metal bileşenlerini izole etmek için çalışmalar yaptı ancak başarılı olamadı. 1740 senesinde Alman kimyacı Johann Heinrich Pott, manganı kimyevi anlamda inceleyen ilk şahıstır. Ancak araştırmalarında yalnızca güçlü oksitleyici olan potasyum permanganat elde edebildi. Bilimsel olarak manganın bulguyu 1774 senesinde hakikatleşti. İsviçreli kimyacı ve mineralog Johan Gottlieb Gahn, pirolüsit mineralinden manganı izole etmeyi başardı. 1856 senesinde Sir Henry Bessemer, çelik-mangan alaşımı elde ederek mangana ticari ehemmiyet kazandırdı.


Kimyevi Özellikleri

Kimyevi sembolü “Mn”dir. Atom numarası 25, atom ağırlığı 54,93’cins. Geçiş metalleri arasında yer alır, metalik görünüşlüdür. Erime noktası 1246 derece, kaynama noktası 2061 derecedir. Periyodik tablonun 7-B grubunda yer alan bir metaldir. Grimsi metal bir rengi vardır. Kristal yapısı, hacim merkezli kübik kafeslidir. Toz haline getirilebilir. Sert, gevrek ve kırılgandır. Elektrik ve ısıyı iletebilir.

Yerkabuğunda en bol bulunan elementler arasında beşinci sıradadır. Geçiş elementleri arasında ise demirden sonra en bol bulunan ikinci elementtir. Tabiatta demir başta olmak üzere birçok elementle bağlı olarak bulunmaktadır. Natürel olarak karbonat, oksit, sülfür, spat ve silikat halinde ufalamış olarak bulunur. Tabiatta en yaygın bulunduğu mineraller; psilomelan, pirolüsit, rodoksit, manganit, braunit ve hausmanittir. Tabiatta 300’şan üzerinde mangan kapsayan mineral bulunmaktadır.

Kimyevi özellikleri bakımından demirle benzerlikler gösterir. Demir gibi nemli etraflarda paslanır. Yüksek sıcaklıklarda oksijen ve hava ile yanar. Isısına göre suyu ayrıştırabilmektedir. Isısı çoğaldıkça ayrıştırma sürati de çoğalır. Seyreltik mineral asitlerinde kolayca çözünür ve hidrojen sarihe çıkar. Halojenler, ametaller, kükürt, karbon, oksijen ve azot gibi birçok elementle tepkimeye girer ve birleşir.

Hangi Alanlarda Kullanılır?

Mangan, sanayide genellikle metalürji uygulamalarında metal alaşımlarında kullanılır. Metalürjide ağırlıklı olarak ferromangan, silikomangan ve metalik mangan gibi alaşımları kullanılır. En yaygın kullanımı demir ve çelik alaşımları ve imalidir. Üretilen manganın yüzde 95’i manganlı demir alaşımları, demirsiz mangan alaşımları ve metalik mangan imalinde kullanılır. Demir alaşımları içinde en ehemmiyetlisi ferromangandır. Demir-çelik imalinde kullanılan manganın yüzde 90’ı ferromangan haldedir. Karbondan sonra demirin en ehemmiyetli alaşımı mangandır. Demir ve karbonla alaşımları çok dayanıklı bir malzemedir. Çağdaş tarımda kullanılan birçok gübrenin içeriğinde mangan vardır.

Paslanmaz çelikler için zorunlu bir elementtir. Çeliğin paslanmasını ve eskimesini önler. Mangan alaşımı çeliğin dayanıklılığını artırır. Bu alaşımdaki karbon ölçüsüne göre manganın dayanıklılığı artırıcı özelliği de değişir. Yüksek karbonlu çeliklerde manganın sertlik ve dayanıklılık tesiri daha fazladır. Mangan, oksitlenmesine göre değişik renkler alabilir. Bu sebeple bazı uygulamalarda renklendirici olarak kullanılabilmektedir. Demir ve çelik alaşımlarında sürükleme mukavemetini artırır. Bu sebeple ağır ve yük taşıyan vasıtalarda bu alaşımların kullanımı yaygındır.

Mangan ve alaşımlarının kullanıldığı bazı mahsuller şunlardır; alkali ve çinko-karbon bataryalar, gemi pervaneleri, bataryalar, yapay gübre, sırça, seramik, oto boyaları, petrokimya mahsulleri, refrakter, çimento, ilaçlar, resimcilik, elektronik aygıtlar, raylar, fobilikler ve parmaklıklar, meşrubat kolileri…


Sıhhate Tesirleri, Faydaları, Hasarları

Mangan, toprakta ve suda parçacıklar halinde bulunur. Havada da toz parçacıkları mangan kapsar. İnsan bedeninde az ölçüde bulunan mineraller arasında yer alır. Bedende; böbrekler, pankreas, karaciğer ve kemikler başta olmak üzere toplam 10-20 miligram etrafında mangan bulunur. Günde 2-3 miligram mangan alınması sağlık için yeterlidir.

Kemik yaradılışı, hormon işlevleri, kan şekeri kumpası, bağışıklık sistemleri işlevleri gibi bedendeki birçok operasyonda rol oynar. Yaraların iyileşmesine, kemik yaradılışına, besinlerin emilimine destekçi olur. Manganez iyonları, çok muhtelif enzimlerde ve fotosentetik bitkilerde bulunur. Bitkiler için hayati ehemmiyette bir elementtir, fotosentezin bir parçasıdır. Hayvanların karbonhidrat, protein ve yağ metabolizmaları için kullanılan 36 enzimin bırakılmaz bileşeni mangandır.

Manganın en çok bilinen faydaları şunlardır;

Proteinlerin birleşimlenmesinde ehemmiyetli bir elementtir.
Metabolik süreçleri kolaylaştıran koenzim olarak çalışır.
Sindirim sisteminde ve besinlerin enerji üretmesinde görev alan minerallerde mangan bulunur.
Yağ ve karbonhidrat metabolizmasının yaradılışına katkı sağlar.
Antioksidan özelliği sebebiyle serbest radikallerle savaşır, kanser gibi hücrelere hasar verici hastalıklara tutulma oranını düşürür.
Hormon birleşiminin ve troid bezinin düzgün çalışmasını sağlar.
Kilo kaybını önler, uzuvların yararlı çalışmasına destekçi olur.
Magnezyum, B ve E vitaminleri gibi minerallerin emilimine katkı sağlar.

Mangan yetersizliğinin de bazı negatif tesirleri vardır. Demir ve kalsiyum mangan emilimini yasaklayarak mangan yetersizliğine yol açabilir. Mangan yetersizliği neticeyi devamlı bitkinlik, halsizlik, hafıza problemleri, asaplılık, unutkanlık, kilo kaydı, kısırlık gibi tesirleri görülebilir. Göz ve duyma problemleri, obezite, saç rengi farklılıkları, hipertansiyon, adale meseleleri, kalp rahatsızlıkları gibi meselelere sebep olabilir. Bebeklerde ve çocuklarda ise büyüme ve büyüme problemlerine yol açar.

Manganın yüksek ölçüde alınması ise memeli canlılarda zehirlenme toksik tesiri yapar. Zehirleme özelliği olan üç elementten bkocamandır. Bunun yanında spazmlar, titreme ve ruhsal bozukluklar gibi vaziyetlere de yol açabilir. Son senelerde yapılan araştırmalara göre içme suyundaki mangan oranı çoğaldıkça çocukların belleklerinde ve bilişsel hünerlerinde gerileme olduğu tespit edildi. Başka bir araştırmada da, hamile bayanların fazla mangan alması neticeyi doğan çocuklarda tutumsal bozukluklar yaşandığı belirlendi.

Mangan, insan bedenine besinler aracılığı ile absorbe edilir. Mangan kapsayan besinlerin başında meyve ve sebzeler kazanç. Bu besinlerden bazıları şunlardır; portakal, bezelye, kuşkonmaz, böğürtlen, ıspanak, ay çekirdeği, kabak çekirdeği, yeşil fasulye, ananas, avokado, deniz algı, istiridye, brokoli, kuru üzüm, yumurta, hububatlar, pancar, frambuaz, pekmez, karanfil, çilek, zerdeçal, pırasa, muz, kivi, incir, havuç, badem, fındık, hindistancevizi…

Bunları Biliyor Musunuz?

Dünyanın en büyük mangan rezervi Büyük Okyanus’un dibindeki yataklarda yer alır. Bu rezervin 110 milyar ton etrafında olduğu varsayım edilmektedir.
Dünyadaki okyanusların tabanında toplam 3 trilyon ton mangan bulunduğu varsayım ediliyor.
En nitelikli mangan, yerkabuğu yüzeyine yakın yataklardaki filizlerden elde edilir.
Çeliklerin sertliğini ve dayanıklılığını artırmak için vasati 1 ton çelikte 7 kg mangan kullanılır.
Dünyadaki insanların takribî yüzde 40’ının mangan yetersizliği sebebiyle ortaya çıkan hastalıklara maruz kaldığı varsayım edilmektedir.
Latince “mıknatıs” anlamındaki “magnes” sözcüğünden ismini almıştır; ancak mangan manyetik değildir.
İsmini Yunanistan’ın Magnezya kentinde bulunan mangan madenlerinden aldığı da belirtilir.
Ametist taşı mor rengini mangandan alır.
Mangan rezervi en çok bulunan ülkeler; Çin, Güney Afrika, Hindistan, Meksika, Brezilya, Rusya, Avustralya ve Gabon’dur.
Türkiye’deki mangan rezervleri şu şehirlerde bulunur; Adana, Artvin, Denizli, Erzincan, Gaziantep, Muğla, Rize, Trabzon, Zonguldak.