Son Haberler

Kurtuluş Savaşına Öncülük Eden Gazeteler

-
Eylül 9, 2022
Kurtuluş Savaşına Öncülük Eden Gazeteler

A Hukuk-u Beşer Gazetesi: Osmanlı Barış ve Selamet Toplumunun sözcülüğünü yapan Hukuk-u Beşer gazetesinin başyazarı olan Osman Nevresin takma ismi Hasan Tahsin 1919 Mayısında İzmir kordon boyunda karaya çıkan Yunan askerlerine ilk mermiyi atmasıyla, Anadolu basınının düşmana karşı ilk direnişi başlamıştır.[1]

Gazeteci Osman Nevres , Selanik’te doğmuş, Fevziye Lisesini bitirmiş, Pariste Siyasal Bşehirgiler Mektebinden diploma almıştır. İstanbula döndükten sonraları, Osmanlı devleti aleyhine Balkanları karıştıran İngiliz Burstan kardeşlerin görünmeyen faaliyetlerini önlemekle görevlendirilmiştir. Bu kardeşlere Bükreşte yapılan suikast sebebiyle devletinin bağlaşıkları tarafından alınması üzerine İstanbula dönmüştür. Nevres ateşkes gnamlarında İzmirde gazetecilik yapmıştır. Hukuk-u Beşer gazetesinin başyazarı bi biçimde yazdığı yazılarda, düşmana karşı toptan direnişi savunan Osman Nevres, attığı mermilerle İzmire çıkan Yunan Birliğinin ilk askerini öldürmüş, yalnız hadise yerinde sşangülenerek şehit edilmiştir. Bu hadisenin basın tarihi açısından kritik yanı, işgal güçlerine ilk merminin bir gazeteci tarafından atılmış olmasıdır.[2]

b İrade-i Ulusala: Anadoluda ulusal gayretin ilk gazetesi, Mustafa Kemalin, Erzurumdan Sivas gelerek, 4 Eylül 1919’da Sivas kongresini topladığı sırada, Kuvayi Ulusala sözcülüğünü yapmak ve düşüncelerini yaymak emeliyle 14 Eylül 1919’da yayınlanan İrade-i Ulusala dir. Kurul-i Temsiliye ismine Mustafa kemal tarafında kurulmuş, yalnız gazete çıkarmak istisnayı Sivaslı Sefahattin Ulusalerk ismine alınmıştır. yazı işleri müdürü Mashar Müfit Kansudur.

İki sütun üzerine dizilen, haftada iki kere yayınlanan, şehir basımevinde basılan gazete 100 paraya satılıyordu. Sivas kongresi zabıtları ve Mustafa Kemalin bildirileri bu gazetede yayınlanıyordu. Başlangıçta haftada bir gşan yayınlanan gazete, 1 aralık haftada 2 gşan yayınlanmış, daha sonra gnamlık hale getirilmiştir. 1922 seneyi sonuna kadar 3 sene yayın yaşamını sürdürmüştür. Anadolunun bütün tarafına gönderilen bu gazetedeki yazıların Mustafa Kemalin dikte edildiği sav edilmektedir.[3]

c Hakimiyet-i Ulusala: 1919 seneyi Aralık ayının son gnamlarında Kurul-i Temsiliye reisi sıfatıyla Ankaraya gelen Mustafa Kemal Paşa, Anadoluda kurulan Müdafaa-i Hukuk Toplumu nin kararlarını ulusa duyuracak bir gazeteye şiddetle gereksinim dinlendiğini görmüş ne Konyadan getirtilen baskı aygıtlarıyla meclis bahçesindeki binada bir basımevi kurulmasını sağlamıştır. her hazırlıklar 2 hafta içinde bitirilmiş ve gazeteye Hakimiyet-i Ulusala ismi bizzat Mustafa Kemal tarafından verilmiştir. [4]

Gazetenin yazı işleri müdürlüğüne Nizamettin Nazif getirilmiş, ilk sayısı Atatürkün başarısı birlikte 10 Ocak 1920’de yayınlanmıştır. Haftada iki gşan yayınlanan gazetenin mesul müdürü Recep Zühtüdr. gazetenin başlığı altında mesleği, halkın iradesine egemen kılmaktır cümlesi yazılıydı. 18 Temmuz 1920’de haftada üç gşan basılmaya başlamıştır. 6 Şubat 1921’de gnamlık hale getirilen gazetenin yazı işleri müdürlüğüne arkasından sırasıyla Hüseyin Ragıp Baydır, Nafi Atuf Kansu ve Ziya Gevher Etili atanmışlardır. Bu günlerde Ankarada bulunan aydınlar ve gazeteciler Hakimiyet-i Milliyeye yazı verdiklerinden, gazetede zengin bir yazı kadrosu oluşmuştur. Ağaoğlu Ahmet, Hüseyin Tevfik, Ruşen Eşref, Dr. Adnan Adıvar, Mahmut Esort, İzzet Ulvi, Dr. Tevfik Rüştü Aras, Yusuf Akçura bunlar arasındadır.[5]

Daha sonra, Hakimiyet-i Ulusala, giderek Atatürkün kurduğu Cumhuriyet Millet Fırkasının CHF yayın organı haline dönüşmüş, Özellikle Falik Rıfkı Soyun başyazarlığında, Ankara rejiminin görüşlerini yansıtan bir parti üstelik devlet sözcüsü görünümünü almıştır. Hakimiyet-i Ulusala 1934-1971 seneleri arasında ulus ismiyle yayımlanmış, arkasından tertemiz ulus, Ulusçu ulus, ulusçu ve sulh isimleriyle yayınlarını sürdürmüşlerdir. [6]

d Öğüt: iki Ocak 1918’de Abdülgani Ahmet Bey tarafından Afyonda kurulan, Yunanlıların İzmiri işgal etmeleri üzerine Konyaya taşınan, Konyada İtalyanların baskılarıyla yayın yapamaz hale gelen Öğüt Gazetesi, 1921 Temmuz’unda Ankarada Akşam Gazetesi bi biçimde yayınlanmaya başlamıştır. Gazetenin yazı işleri müdürlüğünü Sadri Ertem yapmakta, yazar kadrosu Münir Müeyyet Bekman, Lütfü Arif Keramettin, Raif Nezihi, Celal Davut ve Enver Behnandan oluşmaktadır. ulusal gayretin üçüncü kritik gazetesi olan Öğüt 1923 senesine kadar yayınlarının sürdürmüştür. [7]

[1] İNUĞUR, A.G.E.,s.352
[2] GIRGIN,Atilla, a.g.e.,s.106
[3] İNUĞUR, Nuri, a.g.e.,ss.352-353
[4] İNUĞUR, Nuri,a.g.e.,s.353
[5] İNUĞUR,Nuri,a.g.e.,s.353
[6] GEVGİLİ,Ali Türkiye Basını ss.202-228,Aktaran, GİRGİN, a. g .e,s.25
[7] İNUĞUR,Nuri, a.g.e.s.353