Son Haberler

Kayyum Nedir, Görevleri ve Yetkileri Nelerdir?

-
Eylül 2, 2022
Kayyum Nedir, Görevleri ve Yetkileri Nelerdir?

Kayyum, devletin el koyduğu şirketlerin veya müesseselerin idaresine soyulan şahsa denir. Duruşmalarca verilen vazifeleri yerine getirmekle yükümlüdürler.

Kayyum Nedir, Görevleri ve Yetkileri Nelerdir?

Devletin rastgele bir biçimde el koyduğu mülk, müessese, firma ve işletmelerin idarenmesi veya iflas eden şirketlerin iflas sürecinin bitirilmesi gibi işler için kayyum atanır. Son günlerde çok sık dinlediğimiz kayyumluk müessesi hakkında merak edilen sualler var. Kimler kayyum olabilir, hangi gidişatlarda kayyum atanır, kayyumların misyon ve mesullükleri nelerdir, ücretlerini kimler verir, bir kayyum kaç işletmeyi idareyebilir, hukuk sistemindeki yerleri nedir gibi suallerin yanıtlarını bu yazıda bulabilirsiniz. Ayrıca ‘kayyum mu, kayyım mı’ müzakeresinin mazeretlerini de okuyabilirsiniz.

Kayyumum Kelime Anlamı Nedir?

 “Kayyum” ifadesinin tanımı ile başlayalım. Genel olarak başkasına ait bir mülkü idareyen, başkasının işini yapması için devletin görevlendirdiği bireylere ‘kayyum’ denir. Arapça orijinli bir kelimedir. ‘Kama’ başka bir deyişle durmak anlamındaki Arapça sözcüğün kökünden kazanç. ‘Kıyam’ başka bir deyişle yerine geçmek, yürütmek anlamındaki sözcükten türetilmiştir. Bilirkişi olarak da anılan kayyumun ‘cami hademesi’ gibi anlamı da vardır. Bazı Arap ülkelerinde hitap sözcüğüdür. Emin bir mülkü idaremesi için görevlendirilen bireylere de ‘kayyum’ denir. Kayyum, yüksek mülk müdürü olarak da öğrenilir. Tehlikesiz idareyici anlamına gelen ‘mütevelli’ sözcüğü, kayyum tanımı için de kullanılabilir. ‘Vesayet uzvu’ ifadesi de kayyumu belirlemek için kullanılmıştır. Allah’ın 99 adından biri de olan Kayyum, ‘her şeyin yok olmamasının nedeni, baki, hâkim olan, ezeli’ anlamlarındadır. İngilizce karşılığı ise ‘curator’ veya ‘trustee’ biçimindedir.

Kayyum mu, Kayyım mı Münakaşası

Bu noktada hemen bir münakaşayı gündeme getirmemiz gerekli. ‘Kayyum’ ifadesini yanılgılı bulan bazı dilbilimciler ve gazeteciler, hakikatinde ‘kayyım’ sözcüğünün kullanılması gerektiğini söylüyor. ‘Kayyum’ sözcüğünün yanlış olduğunu kabul edip, artık galat-ı meşhur başka bir deyişle herkes böyle kullandığı için kayyum ifadesini kullanan gazeteler ve gazeteciler var. Dilbilimciler de, gazetelerin yanlış kullanımı neticeyi ‘kayyum’ ifadesinin galat-ı meşhur olduğunu ve yanılgıda ısrar ettiklerini vurguluyor.

Bir Hayli dilbilimci ve gazetecinin üzerinde ittifak ettiği bir reel var. ‘Kayyum’ Allah’ın bir sıfatıdır ve 99 Esma’ül Hüsna’dan biridir. ‘Kayyım’ ise meşru bir terimdir. Firmalara ve müesseselere soyulan bireylere hukuk literatüründe ‘kayyım’ sınıyor. Ancak Türk Dil Müesseseyi lügatlerinde bu iki ifade aynı başlık altında kullanılıyor. Dil Derneği de iki ifadenin anlamının aynı olduğu görüşünde. Türk Medeni Hukuku’nda ve Türk Ticaret Hukuku’nda da firmalara devletin idareyici olarak cettiği şahıslar ‘kayyım’ olarak belirlenmiş. Bir Hayli hukukçunun yapıtında ‘kayyım’ ifadesi seçim edilmiş.

Ancak öğrenilen bir reel var ki bu iki sözcüğün anlamları üzerinde ortak bir görüş yok. O zaman biz de galat-ı meşhur olarak kabul edilen ‘kayyum’ sözcüğü ile devam edelim.

Kimler Kayyum Olabilir?

Kayyumlar, duruşmalar tarafını ceddilir. Kişi veya kurul olarak kayyum soyulabilir. Bir veya birden çok firmaya bir kayyum veya kayyum kurulu soyulabilir. Bir kayyumun kaç işletmeyi idareyebileceğine duruşma karar verir. Kendilerine verilen vazifeleri yerine getirmek ve yetkileri kullanmakla mükelleftirler. Kayyumluk için bir imtihan, emin bir yaş veya mektep koşulu aranmıyor. Çok net kaideler de yok kayyum olabilmek için. Ancak yargı kurulunda adları bulunan şahıslar kayyum olarak atanabiliyor. Tabi egemen, bu mevzuda inisiyatif kullanabiliyor. Başka Bir Deyişle resmen atama yapabilir. Hâkim, yetkililerin veya firmanın arz ettiği adlar dışında uygun adı da kayyum yapabilir. Tabi bir kayyumun idaremesi için vazgeçilen işletmeyi veya mülkü idareyebilecek minimum hünerde ve yeterlilikte olması koşulu aranır. Kayyumların rastgele bir mahkûmiyetinin veya sabıkasının bulunmaması da gerekiyor.

Kayyumun Misyon ve Yetkileri Nelerdir?

Kayyumun misyon ve yetkileri de duruşmalar tarafından tanımlanır. Kayyum soyulurken misyonunun ne kadar süreceği, hudutları ve sorumlukları, ne kadar ücret alacağı bildirilir. Çizilen hudutları aşamaz. Kayyumlar, vasi gibi verilen işin vesayetini almış sayılır. Geçici olarak misyon yapan bireylerdir.

Vazifeleri genel hatları ile şunlardır: Kayyumlar, ceddildiği müessesenin tam yetkilerini alır. Her türlü kararı alabilir, yeni yönetimi tanımlayabilir. Kabahat unsuru faaliyet varsa bunları da sonlandırmakla mükelleftir.

Kayyumlar, kanunsuzluk yapılan firma veya özel müesseselere veya şirketlerin arzı üzerine atanabiliyor. Ceddildiği firmanın faaliyetlerini sürdürmeye devam etmesi asli misyonudur. İdare heyetini toplama, firmanın mesullüklerini devralarak mali gidişatını idareme, mülk varlığını koruma, varsa kanunsuzlukları sona erdirme gibi vazifeleri bulunuyor.

Kayyumların ücretleri de duruşmaların tanımladığı ölçü kadardır ve ceddildiği firma tarafından ödenir. Mesela bir holdinge soyulan kayyum, holding bünyesindeki tam şirketlerin idaresine görevlendirildiyse her bir firma için ayrı ücret alabilir. Kayyumların idare vazifeleri müddetinde yapacakları tam giderler de ceddildiği firma veya müessese tarafından karşılanır.

Vazifelerini yerine getirmeyen, firmanın idaresini sürdüremeyen veya legal çerçeveleri aşarak hudutların dışına çıkan kayyumlar firma yönetimi tarafından kayyum müdürlüklerine, mülk müdürlüklerine veya defterdarlıklara şikâyet edilebilir. Veya alakalı duruşma yetkinliğinde kuşku gördüğü kayyumları misyondan alabilir. Kayyum istemeyen firmaların da 7 gün içinde itiraz etme hakkı bulunuyor.

Hangi Gidişatlarda Kayyum Atanır?

Bir firma, şirket, müessese veya mülkün işleyişinde bir aksaklık, yasasızlık, kanunsuzluk, bilinmeyenlik, bozukluk varsa bu gidişatları düzenlemesi için kayyum görevlendirilir. Devlet; istediği firmaya rıza korumadan el koyduktan sonra kayyum ceddebilir. Tabi kanunlarda belirtilen bazı hususlar var.

Kayyumlar 3 biçimde soyulabilir.

İstek Üzerine Kayyumluk: Firma sahibi veya idaresinin arzı üzerine atanır.
Temsil Kayyumu: Vesayet makamında bulunan şahıs veya şahıslar, yasada belirtilen gidişatlarda veya bir alakalının isteği üzerine atanır.
İdare Kayyumu: Günümüzde en çok yapılan kayyum atama çeşididir. Şirketlerin veya müesseselerin idarenmesi için atanır.

Kaçakçılık, zimmete para geçirme, kara para aklama, kumar, uyuşturucu ticareti, terör faaliyetlerine destek verme, muhacir firariciliği, fuhuş, kalpazanlık, silah firariciliği, silahlı teşkilata abone olma, ajanlık gibi kanunlarda belirtilen kabahatleri işlediği sabit olan firmalara kayyum soyulabilir. İflas erteleme isteyen şirketlerin mülk varlıklarının ve paydaşlarının korunması, alacaklarının çıkarı gibi gidişatlarda da firma idaresinin arzı üzerine kayyum atanır. Firma sahibinin gaipliği, servet ve servetçilerin gaipliği gibi gidişatlarda da kayyum cetmesi yapılır. İşletmeyi idaremekte eksik kalan, yaşlılık veya hastalık gibi gidişatlara maruz kalan firma idareyicisi de kayyum arz edebilir. Mülk veya firma sahibinin can vermesi vaziyetinde de kayyum soyulabilirken, servetçiler arasındaki ihtilaflarda da kayyum görevlendirilebilir.

Özetleyecek olursak; vefat, gaiplik, servetçilerin bilinmeyenliği, firmalardaki eksiklikler, idare heyetinin bir araya gelememesi, genel heyetlerin yapılamaması, yeni idare seçilememesi, emin bir iş için bir araya gelen dayanakları tüketme şartlarının tespiti, şirketlerin kanunlardaki kabahatlere işlediğine dair kuşkular gibi gidişatlarda kayyum cetmesi yapılır.

Kayyum soyulan firmalar iflas etmiş sayılır ve ihalelere katılamaz. Tasfiye halinde bir firma olarak belirlenir. Yurtdışı uyuşmalar yapamaz veya yaptığı uyuşmalar onaylanmaz. Geçmiş ve gelecek tam haklarına devlet el koyar.

Kayyum, ceddildiği firmanın veya özel müessesenin kanunlarda tanımlanan kanunsuzlukları yaptığına dair kabahat duruşma tarafından sabit oluncaya kadar misyon yapar. Firmanın masum olduğu kanıtlanırsa veya verilen vazifeler bitirilirse kayyumun vazifeyi de sona erer. Kayyum, şirketlerin mevcut gidişattan daha iyi bir konuma gelmesi, iflas süreçlerinin bitirilmesi, mali vaziyetinin düzelmesi, kanunsuzlukların giderilmesi gibi gidişatlarda da vazifesini bitirmiş olur ve daha önceki vazifesine döner.