Son Haberler

Halloween (Cadılar Bayramı) Nedir?

-
Eylül 18, 2022
Halloween (Cadılar Bayramı) Nedir?

Halloween Cadılar Bayramı Nedir?

Cadılar Bayramı, geçmişte kışın gelmesinin kutlandığı bir festivalken günümüzde tamamen ticarileşmiş kutlamaları kapsayan tatil günüdür.

Halloween veya Cadılar Bayramı, köklerinde Pagan ve Hıristiyanlık öğeleri bulunduran bir bayramdır. Dünyanın bir hayli ülkesinde 31 Ekim günü muhtelif cümbüşler ve faalliklerle kutlanıyor. Günümüzde çağa uygun seküler bir kutlama haline gelmiş vaziyette. Genellikle çocukların konut konut gezerek şekerleme ve para topladığı bir bayramdır. Bayram kapsamında perili olduğuna inanılan konutlar ziyaret edilir, maskeli balolar tertip edilir ve fobi filmleri izlenir. Amerika’dan Batılı ülkelere yayılan bir bayram olan Cadılar Bayramı, gösterişli kutlamalara sahne olur. Halloween hakkında bir hayli bilgiyi yazımızda bulabilirsiniz.

Tarihi

Halloween’in kökleri, 2 bin sene evvel Büyük Britanya, İrlanda ve Kuzey Fransa’da yaşayan Pagan ulusu Keltler’in “Samhain Festivali”ne dayanıyor. Kuzey İskoçya’daki Galler kültüründe bulunan Samhain, kışın gelmesi ve mevsimlerin değişmesinin kutlandığı bir gün olarak öğreniliyor. Bu festivalde güneşi temsilen ateşler ve mumlar yakılır ve can vermiş akrabalar anılırmış. Samhain’de, ölülerle bağ kurulduğuna inanılır; ölülerin ziyarete geleceği düşünülerek sofralar kurulur, muhtelif alkoller ikram edilirdi. Ölülerin ruhları ve perilerin bu biçimde mutlu edilmesiyle kış boyu sağlık, mutluluk ve iyi uğrun karar süreceğine inanılırdı. Bir başka inanışa göre de, ekim ayı sonlarında ölüler dünyayı ziyaret ediyor. Samhain’de, ölüler ismine kış başlangıcı ve hasat sonu kutlanıyor. Festivale katılanlar, festival alanında dolaştığına inandıkları ruhlara tanınmamak için muhtelif kostümler ve maskeler takıyor.

Samhain Festivali, zamanla cadılar, periler ve iblisler ile aynılaşmaya başlamış. Birinci asır sonrası Romalıların Kelt topraklarını işgal etmesinin ardından Samhain Festivali, Romalıların Ölüler Bayramı olan “Pomono” ve hasat bayramı “Feralia” ile birleşmiş. 7. asırda Hıristiyanların 1 Kasım gününü “Azizler Günü” duyuru etmesinin ardından arifesi olan 31 Ekim günü kutsal kabul edilmiş. “Holly evening” kutsal akşam ismi verilen 31 Ekim, zamanla “Halloween” ismiyle kutlanmaya başlamış.

Halloween ile alakalı bir başka iddiaya göre de, Hıristiyanlığın yaygınlaşmaya başladığı yarıyıllarda Samhain gibi Pagan bayramlarını değiştirmek isteyen Hıristiyanlar, şuurlu olarak Pagan kutlamalarında büyük farklılıklar yaptı. M.S. 601 senesinde Papa Gregory bir emir yayınlayarak, misyonerlerden yerel ananeleri ve inanışları “ikna yoluyla” değiştirmelerini istedi. Misalin, ağaca tapan insanları cezalandırmak için ağacı kesmek yerine onu Hz. İsa ismine kutsamaları istendi. Hıristiyanlığın bu “başkalaşım” ısrarı Samhain gibi Pagan ananelerini değiştirdi. İlk olarak Hıristiyanlık evvelsi yarıyıllarda İngiltere, İrlanda ve İskoçya’da kutlanmaya başlanan Samhain’i, Keltler, hasat bayramının bittiği gün olarak kutlamıştı. Asırlar sonra ise Hıristiyanlar, 31 Ekim’i azizleri ve din ismine hayatlarını kaybedenleri anmak için kutlamaya başladı. 12. asırda Hıristiyanlığın başkalaşım mücadeleleri sonucu 31 Ekim’de alanlara siyah giysilerle çıkan Hıristiyanlar, zil çalarak matemler yakıyordu. Öteki Hıristiyanları, can vermiş insanların ruhları için duaya çağırıyorlardı. Günümüzdeki kostümlü Cadılar Bayramı kutlamaları bu ritüele dayanıyor. Bu ritüeller kapsamında “ruh kekleri” dağıtılıyordu. Böylece Samhain, asırlar süren bir süreçte Cadılar Bayramı’na başka bir deyişle Halloween’e dönüştü. Halloween, tarih içinde bazı yarıyıllarda kutlanmasa da günümüzde yaygın bayramlardan ve tatil günlerinden biridir.

Halloween’e Özgü Ananeler

Halloween, her bayramda olduğu gibi bazı ritüeller ve ananeler kapsıyor.

Balkabağı: Balkabağı, Halloween’in ehemmiyetli sembollerinden biri. Bayramdan evvel muhtelif büyüklükte kabaklar oyularak ve şekillendirilerek konutların önlerinde sergilenir. Ayrıca balkabağı turtası, ekmeği ve tatlısı hazırlanarak ikram ediliyor. 
Kostümler: İnanışa göre etrafta dolaşan ruhlara tanınmamak emeliyle çocuklar başta olmak üzere erişkinler muhtelif kostümler giyerek, suratlarını boyar. Daha sonra kostümlerini göstermek emeliyle konutları ziyaret ederler. 
Gıdalar: Balkabağından yapılan gıdalar dışında Halloween’de en çok harcanan besinlerden biri de elma şekeridir. Konut imali elma şekerleri çocuklara ikram edilir. Yeniden konut imali çikolatalar ve şekerlemeler tüketilir.
Oyunlar: Amerikan filmlerine de mevzu olan ‘şaka mı, şeker mi’ oyunu, Halloween’in en çok öğrenilen reyin ananeyidir. Halloween’i kutlayanlar kapı kapı gezerek, konut sahibine bu soruyu yöneltiyor. ‘Şaka’ yanıtını verenler için cinsli muziplikler ve şakalar yapılır. ‘Şeker’ yanıtını verenlere ise muhtelif şekerlemeler ikram edilir.  

Ay Önündeki Süpürgeli Cadı Miti


Cadılar Bayramı’nda dolunay önünde süpürge ile uçan, sivri şapkalı cadı görselini herkes hatırlar. Peki, cadılar neden bu biçimde resmediliyor. İddiaya göre; süpürge, kadınların konuta ait olduklarını simgeliyor; ancak aynı zamanda utanmazlığı fallik simgeleyen bir obje olarak kabul ediliyor. Bu surattan kadının süpürgede yolculuk etmesi cinselliği ifade ediyor.

Bir başka iddiaya göre de, 1450’li senelerde çoğunluğu kadınlardan oluşan bir hayli insanın cadı oldukları gerekçesi ile “cadı avı”na maruz kalarak eziyet görmesi veya katledilmesi üzerine kadınlar süpürgeye binerek kaçıyordu. Hıristiyanlık evvelsi Pagan yarıyıllarında, kadınların doğurganlığının artması için yapılan ritüellerde muhtelif süpürgeler, direkler ve yabalar kullanılıyordu. Bu ritüellerde insanlar, bu objeleri bacaklarının arasına alarak en yükseğe zıplamaya çalışıyordu. Böylece hasadın yararının yükseleceğine inanılıyordu. Bu cins ritüeller ve “cadı” inanışları, zamanla “süpürgede uçan sivri şapkalı kadın” imajına dönüştü.

Cadılarla alakalı değişik bir mit de, “kazanda bir şeyler pişiren yaşlı bir kadın” imajıdır. İnanışa göre bu cadı kadınlar, insanları hasta eden, halüsinasyonlara yol açan hatta öldüren iksirler pişiriyordu. Bu iksirleri içmek istemeyen kadınlar, süpürgelerin üzerine sürerek sindirmeye çalışıyordu.

Cadı Avı Nedir?

Cadılardan söz açılmışken “cadı avı” mevzusuna da kısaca değinmekte fayda var. Halloween ile alakası olmasa da dünya tarihinde “cadı avı” diye bir asıl var. Batı dünyasında 1480-1750 seneleri arası “cadı avı” yaşanan yarıyıldır. Cadı avında, cadı olduğuna inanılan insanlar tutularak, eziyet görür, yakılır veya idam edilirdi. Üstelik bu insanların yargılanması da çok ehemmiyetli değildi. Avrupa’da cadı oldukları gerekçesi ile suçlanarak cezalandırılanların dörtte üçü kadınlardı. Cadı avı senelerinde takribî 60 bin şahsın idam edildiği, yakıldığı veya eziyet ile linç edildiği varsayım ediliyor. “Cadılık” ilk olarak 1736 senesinde İngiltere’de suç olmaktan çıkarıldı. Daha sonra da öteki Avrupa ülkeleri “cadılık” suçunu kaldırdı. Günümüzde bazı Afrika cemiyetlerinde, Hindistan ve Papua Yeni Gine’de “cadı avı” uygulamalarına rastlanıyor. Çağdaş cemiyetlerde ise, “cadı avı” ifadesi, düşüncelerinden dolayı tehdit olarak görülenlere karşı tertip edilen kampanyaları ifade etmek için kullanılıyor.

Günümüzde Halloween

19. asrın sonlarında Cadılar Bayramı’na dönüşen festivaller, Katolik karşıtı gösteriler olarak kutlanıyordu. 20. asrın başında Noel gibi oldukça ticari bir hale geldi. Evvelden yapılmış kostümler, süslemeler ve özel şekerlemeler yaygınlaştı ve tatil vesilesi oldu. 1970’li ve 80’li senelerde fobi filmlerinin yükselişi -Satanistler ve Wiccanlar’ın iddialarında olduğu gibi- Cadılar Bayramı’nın makûs namına katkıda bulundu. 1990’lı senelerin sonlarında bir hayli Katolik anne ve baba, Halloween’i sorgulamaya başladı. 2009 senesinde Papa Benedict’in Katolikleri Cadılar Bayramı kutlamalarına karşı uyardığı iddiaları, Katoliklerin kaygıları arkasıydı. Bunun üzerine seçenek kutlamalar popüler hale geldi ve günümüzdeki bir hayli değişik Halloween kutlaması ortaya çıktı.

Halloween’a, kutlandığı ülkeler arasında en çok Meksika’da önemseniyor. 31 Ekim’den başlayarak 3 gün süresince kutlanan bayram, Meksika’da “Ölüler Bayramı” olarak öğreniliyor. Meksika’nın en ehemmiyetli bayramlardan biri olan Ölüler Bayramı inanışına göre, melek oldukları kabul edilen bebek ve çocuk ölülerin ruhları konutları ziyaret eder. İkinci günü erişkin ölülerin konutları ziyaret ettiği düşünülür ve onlar için zengin sofralar hazırlanır. Üçüncü günde ise bu ruhların konutları yavaş yavaş terk edip ait oldukları yerlere gittikleri kabul edilir.

Günümüzde Halloween, kostümlü partilere ve maskeli balolara dönüşmüş vaziyette. Hasadın bitmesi veya kışın gelmesinin kutlanması, geçmişte kalmış bir inanış olarak görülüyor. Erişkin insanlar birbirinden gülünç ve eksantrik elbiseler giyerek partiler arasında tur atarken, çocuklar da çizgi film şahsiyetleri ve süper kahramanların kostümleri ile şeker ve para topluyor. Başka Bir Deyişle günümüzde neredeyse tamamen cümbüş vasıtayı olarak kutlanan bir bayrama dönüşmüş vaziyette. Zati Cadılar Bayramı’nda gerçekten cadıların dünyaya geldiğine inanılsa tam insanlar “cadı avı”na çıkardı.

Halloween Hakkında Kısa Bilgiler

Cadılar Bayramı, İngiltere ve etraf ülkeler başta olmak üzere Batılı başlıca ülkelerde “Halloween” ismiyle kutlanır. Bu ad; “All Hallow’s Konuta” başka bir deyişle “Azizler Günü’nün arifesi” veya “Kutsalların Akşamı” anlamlarındaki sözcükten türetilmiştir. 
Halloween’in kutlandığı ilk yarıyıllarda kapıya gelen yoksullara ölüler için yaptığı dualar karşılığında “Ruh Keki” ismi verilen bir besin ikram edilirmiş. Ruh Keki, bir ölüyü temsil ettiğine ve keki yiyenin o ruhu serbest vazgeçtiğine inanılırmış. 
Halloween’in bir parçası olan “Trick-or-Treat for UNICEF”, yoksul çocuklar için destek programıdır. Amerika Pensilvanya’da 1950 senesinde yerel seviyede başlayan program kapsamında günümüzde bir hayli ülkede milyonlarca dolar destek bir araya geliyor. Programın bütçesi 200 milyon dolar etrafında… 
2016 senesinde 170 milyon Amerikalı Halloween’i kutladı ve bu tatil süresince takribî 9 milyar dolar tüketme yapıldı. 
Halloween kutlayanların takribî yüzde 20’si evcil hayvanlarına gülünç kostümler giydiriyor. 
Halloween’i kutlayan erişkinlerin çoğu; cadı, korsan, vampir ve Batman kostümlerinin yanında siyasi kostümler seçim ediyor. 
Balkabağı oymacılığı, Halloween dışında değişik festival ve kutlamaların da ritüelidir.