Son Haberler

Gemi İpoteği

-
Eylül 3, 2022
Gemi İpoteği

Bu yazımızda gemi üzerinde kanuni ipotek çeşitleri, akdi ipotek çeşitleri ve ipotek dereceleri gibi hususlardan bahsedeceğiz.

Gemi İpoteği

Gemi ipoteği kanuni ve akdi ipotek olmak üzere ikiye dağılır.

Kanuni İpotek

Tersane Sahibinin İpotek Hakkı

Tersane sahibi, geminin imali ve onarımından doğan alacakları için, o yapı ve gemi üzerinde bir ipoteğinin patentini isteme hakkına sahiptir. Bu haktan evvelden feragat etmek muhtemel değildir. Patentle doğan bir ipotek hakkıdır. Yalnızca tersanecinin bunu sarihçe arz etmesi gerekir. Tersaneci otomatik olarak bu hakka sahip olmaz, arz hakkına sahiptir. Tersanecinin alacağı olduğu için kanundan doğan bir ipotek hakkı mevzubahisi olamaz. İpoteği arz etme hakkı vardır. Dolayısı ile tersanecinin ipotek talebinde bulunması gerekir. Bu arz yapı siciline ipotek kaydının düşürülmesi biçiminde yapılmalıdır.

Gemi alacaklısı tarafından değerlendirecek olursak öncelikle madde 1320’ ye bakılmalıdır. Madde 1320 altı alacak tipini göstermektedir. Bu alacak tipleri doğdukları anda kanun laf edilen alacaklara ipotek hakkı verir. Bu hak arz ve patente gerek olmadığını göstermektedir.

Tersaneci ipoteği ile gemi alacaklısı vaziyetinin arasındaki temel fark hak arz ve patenttir.

Gemi Alacaklısı Hakkı Veren Alacaklar

Geminin malikine, kiracısına, idareyicisine veya işletenine karşı dolmuş olan alttaki alacaklar, sahiplerine ‘gemi alacaklısı hakkı’ verir:

Ülkelerine getirilme giderleri ve onlar ismine ödenmesi gereken sosyal sigorta katılma hisseleri de içinde olmak üzere, gemi adamlarına, gemide çalıştırılmakta olmaları dolayısıyla ödenecek fiyatlara ve öbür meblağlara ait istem hakları.
Geminin işletilmesi ile doğrudan doğruya alakalı olarak karada veya suda alana gelen can kaybı veya öbür bedensel hasarlardan doğan alacaklar.
Kurtarma ücreti
Kanal, liman, öbür su yolları, karantina ve rehberlik için ödenecek resimler.
Gemide taşınan eşya, konteynerler ve yolcuların eşyalarına gelecek olan zıya veya zarar dışında geminin işletilmesinin sebep olduğu parasal zıya veya zarardan doğan ve haksız fiile sabreden alacaklar.
Ortak avarya garame hisseyi alacakları

Ortak avarya fantastik bir vaziyette gemiyi batmaktan kurtarmak emeliyle içindeki yüklerin denize atılmasıdır. Ortak avarya yük sahiplerini hasara uğratır. Bu hasarın karşılanması için ortaya çıkan alacağa ortak avarya alacağı denir.

Akdi İpotek

Gemi Siciline Patentli Gemiler Bakımından Akdi İpotek

Gemi siciline patentli gemiler ve gemi hisseleri Türk Ticaret Kanunu kararları uygulanır. Gemi siciline patenti olmayan gemiler için Türk Medeni Kanununun taşınır rehinine ait kararlar uygulanır. Türk Ticaret Kanununda bu vaziyet hakkında tertip etmeler madde 1014’deri 1053’ e kadardır.

Bağlama kütüğünde ipoteğe dair karar yoktur. Bağlama kütüğü sicil değildir. Bundan dolayı ipotek hakkının doğması mevzubahisi değildir. Bağlama kütüğüne her türlü vasıta kaydolunur. Menkul rehini dahil edilebilir fakat karine oluşması vaziyetiyle alakalı kesin konuşulamaz.

İpoteğin Kurulması İçin Gerekenler

Uyuşma Noterde veya Sicil Müdürlüğünde,
Sicile patenti,

Uyuşma için biçim koşulu aranmamaktadır. Kanun da bunu yardımlar istikamettedir. Sicile patent edilebilmesi için bir doküman varlığı yeterlidir.

İltizami Borçlandırıcı Muamele/Vaat Harekâtı

Bu başlığımıza taraflar arasındaki uyuşmanın yazılı olma koşulundan bahsederek başlayacağız.

Kontrat yazılı olma koşulu aranır,
Sicile patent ettirilmelidir.

Bu vaziyette patent talebini kimin oluşturacağı başka bir deyişle rehin hakkının kurulabilmesi için gemi siciline patent talebi malikten gelmelidir. Bu kontrat malike ipoteğin patentini zorlama hakkını verir.

Malik bu haktan sakınırsa;

Noterde yapılmış bir yazılı kontratın ipoteği patent ettirmek için yeterliliği vardır.
Malik tarafından gemi sicil nizamnamesi uyarınca alacaklıya kayda onay verdiği bildirilmişse, bu belge muvafakat belgesi ya da yetki belgesidir
Sicil müdürlüğüne kayıt arzuhali verilmiş olduğu takdirde alakalılar patentten kaçınamazlar.

Yukardaki üç halde de malikin ayrıca ya da başka cinsli ipoteği patent etmesine gerek yoktur.

Gemi İpoteğinin İyi Hedefle İktisabı

Gemi sicilindeki ipotek kaydına iyi hedefle güvenen kimsenin hakkı korunur. İpotek üzerindeki intifada ve hak sahipliği bellidir. Fakat zilyetlikten dolayı mülkiyet hakkı değişebilir. Gemi sicilindeki ipoteğe ait kayıtlar karine olarak kabul edilmiştir.

İpoteğin Derecesi

Gemi ipoteğinde sabit dereceler sistemi vardır taşınmaz ipoteğindeki gibi. Bu sistemin özelliği boşalan dereceye öbür ipotekler istediği gibi ilerleyemez.

İpotekler yer değiştirmek isterlerse;

Kendi aralarında uyuşmaya,
Malikin onayına gerek vardır.
Tarihin ehemmiyeti yoktur.

Boş dereceye dışardan birisi getirilirse veya dolu olan bir dereceyi başkası lehine değiştirmek isterse, malik aleyhine olacak bireyin rızasına gereksinim dinlenir. Karine vaziyetinden dolayı aksi kararlaştırılabilir. Bu da serbest ilerleme sistemini doğurur.

Gizeme tarih sırasına göre belirlenir,
Bir yer boşalırsa gizeme yolu ile değişir.

Akdi Gemi İpoteği Oluşturan Gemiler

Ulusal gemi siciline,
Türk Beynelmilel gemi siciline kayıtlı gemilerdir.

Akdi Gemi İpoteği Oluşturmayan Gemiler

Ulusal gemi siciline patent edilemeyecek olan,
Donanmaya ait,
Devlete ait olup da tamamen kamu hizmetine bırakılmış gemilerdir.

Bu vaziyetin sebebi gemi siciline patent edilebilen gemiler ve gemi hisseleri üzerinde bu harekât yapılabilir.

Ödün: İnşa halindeki bir gemi üzerine ipotek kuruluş edilebilir. Koşulları;

Geminin yapı siciline patent edilmesi,
Yapı siciline patent edilecek olan geminin inşası bittiği zaman 18 grostonun üzerinde olmasına gereksinim vardır.

Donanmaya ait gemiler üzerinde yapı halinde ipotek patent edilmesi muhtemel değildir. Bir gemi yapı halindeyken kime ait olacağı belli değilse veya devlete ait fakat kamu hizmetine mahsus değil ise ayrım ortaya çıkmadığı sürece net vaziyet mevzubahisi olamaz. Böyle bir vaziyette geminin büyüklüğüne bakılır. Geminin emel unsuru belli değilse geminin büyüklüğüne bakılmalıdır.

Misalin;

A ve B bireyi geminin;

18 groston ve üzerinde patenti muhtemel olan gemiler bakımından yazılı uyuşma yapılır,
İmzalar noterde tasdik edilir,
Yapı siciline ipotek patent ettirilir,
Yapı hali sona erdikten sonra ipotek hakkı resen gemi siciline ya da Türk Beynelmilel gemi siciline taşınır. Arz kime aittir suali karşımıza çıkacaktır.

Türk Ticaret Kanunu Madde 33 bu gidişata sarihlik getirmiştir. Sicil memuru 33. maddeyi uygulamalı ve sicile davet etmelidir. İtiraz mevzubahisi değil ise bir para cezası uygulanır. Alakalının duruşmaya başvurma hakkı doğar. İpotekli alacaklı sicil memuruna bildiri yapması zorunludur.

Derecelerin Değiştirilmesi

Derecelerin değiştirilmesi, ipotek derecelerinin karşılıklı değiştirilmesi demektir. İki biçimde olur;

Mevcut iki ipoteğin derecelerinin sonradan değiştirilmesi,
Patent edilmiş bir gemi ipoteğinin derecesinin yeni bir gemi ipoteği patent olunurken bu ipotek lehine değiştirilmesidir. Başkalaşım için;

Gemi maliki ile derecesi değiştirilecek olan ipoteğin alacaklısının uyuşmaları ve uyuşmalarındaki imzalarının noter tarafından tasdik edilmesi gerekir. Bu uyuşma gemi siciline patent edilir.

Gemi ipoteğinin sonradan değiştirilmesi;

Derecesi geri çekilen ipotek sahibi ile derecesi ilerleyecek olan ipotek sahibinin arasında bir uyuşma yapılır.
Gemi maliki uyuşmaya onay verir.
Uyuşma geçerliliği için noter tasdiki alınır.
Yeni meşru vaziyetin gemi siciline patenti sağlanır.

Buna ek olarak derecesi düşen ipoteğin üzerinde hak sahibi olanların da muvafakatinin alınması gerekir. Bu muvafakat beyanının gemi sicil memuriyetine hitaben yapılması gerekir. Ancak bu beyandaki imzanın da gemi sicil müdürlüğü veya noter tarafından tasdiki koşuldur.

Gemi İpoteğinin Kapsamı

Geminin üzerinde ipotek kuruluşu caiz olmalıdır.
Gemi bir Türk gemi siciline kayıtlı olmalıdır.
Gemi Türk bayrağı sürükleme hakkına sahip olmalıdır.