Son Haberler

Garip Akımı Öncesi

-
Eylül 19, 2022
Garip Akımı Öncesi

İlginç akımı özellikle Türkoloji dünyasında Yeni Edebiyatçılar tarafından görmezden gelinen bir mevzudur ki bir hayli üniversite Cumhuriyet Sonrası Türk Edebiyatı dersi dolayısıyla İlginç akımı es geçilir. Bunun sebebi ise bu devrin henüz devam etmiş olmasıdır, oysaki her geçtiğimiz gün artık bir tarihtir ve edebiyatçılar edebiyat tarihini araştırmak zorundadır.

İlginç akımı edebiyat dünyasının devrimidir. Üstelik tasarlanmış ve galibiyete erişmesi neredeyse garantiye alınmış bir akımdır ki zati Türk edebiyatının ilk akımı sayılmaktadır.

Bu akımı üç kafadar başlatmıştır:

Oktay Rıfat
Orhan Veli
Melih Cevdet

“Ben Orhan Veli. 1914’te doğdum. 1 yaşında kurbağadan korktum. 2 yaşında gurbete çıktım. 7 yaşında okula başladım. 9 yaşında okumaya, 10 yaşında yazmaya merak sardım. 13’te Oktay Rıfat’ı, 16’da Melih Cevdet’i tanıdım. 17 yaşında bara gittim. 18’de rakıya başladım ve şarkı söylemesini çok hoşlandım. 19 yaşından sonra da aylaklık devrim başlar. 20 yaşından sonra da para kazanmasını ve sefalet çekmesini bildim. 25’te başımdan bir araba kazası geçti. Çok âşık oldum. Hiç evlenmedim. Ben Orhan Veli” diye başlar kendini tanıtmaya soyadı yasayı ile Kanık soyadını alan şairimiz. Bahsettiği gibi Oktay Rıfat’ı ve Melih Cevdet’i çocukluktan bu yana tanır.

Oktay Rıfat ortaokuldan, Melih Cevdet ise liseden bu yana dostudur Orhan Veli’nin ve hatta lisede SES isminde bir de mektep gazeteleri vardır. Orada da şiirler yazan üç dostun o dönemki şiirleri gerçekten kayda geçecek kadar hoş ve edebî bedeli yüksektir. Hamurlarını o zamandan muhakkak etmişlerdir başka bir deyişle…

Sene 1921. İlginç evveli diye alınır bir hayli kaynakta. Bu yarıyılda Saf şiir akımı vardır ve bu akımı başlatan Dergâh mecmuasıdır. Dergâh mecmuası ise Yahya Kemal önderliğinden kurulmuştur. 

Yahya Kemal denilence akla direk Suskun Gemi şiir kazanç.

“Artık demir almak günü gelmişse bu limandan” diye başlar ve devam eder:

Bilinmeyene giden bir gemi kalkar bu limandan

Hiç yolcusu yokmuş gibi suskunca alır yol

*

Rıhtımda kalanlar bu seyahatten üzüntülü, 

Günlerce siyah ufka bakar gözleri nemli. 

*

Biçare gönüller. Ne giden son gemidir bu. 

Hicranlı yaşamın ne de son ağıdıdır bu. 

*

Dünyada beğenilmiş ve seven nafile bekler; 

Öğrenmez ki, giden sevgililer dönmeyecekler. 

*

Bir Hayli gidenin her biri memnun ki yerinden. 

Bir Hayli yıllar geçti; dönen yok seferinden

*

Bir Hayli giden memnun ki yerinden

Çok yıllar geçti dönen yok seferinden”

Mükemmeliyetçidir Yahya Kemal ve azıcık da daha önceki kafadır. Aruz veznini kullanır ama şuan dahi pek çok şahıs bunun farkına varmaz dahi zira çok dâhice kullanılmıştır. Tek bir harf tek bir kelime tek bir dize dahi afaki değildir Yahya Kemal’in şiirlerinde. Bu bakımdan Yahya Kemal şiiri herkes tarafından anlaşılamaz, meşakkatlidir yazılması gibi kavraması da.

O zamanın hâkim olan kavrayışı bütün olarak buydu. Yahya Kemal mükemmeliyeti, Ahmet Haşim musikisi ve Ahmet Hamdi Tanpınar felsefesi. Şiir; bir dörtlük, musiki ve düşünme şekliydi saf şiir hareketinde İlginç akımından evvel. 

Hatta ince bir ayrıntıdır, Orhan Veli de Oktay Rıfat da Melih Cevdet de bu stilde şiirler yazmışlardır. Bunun sebebi son derece zekice ve bir o kadar da yalındır: kendilerini kabul ettirmek.

Aslında vaka bütün olarak şudur:

İlginç evvelinde iki büyük mecmua vardı 

Dergâh
Varlık

Dergâh mecmuasına Orhan Veli ve dostları hiç müracaat etmediler. Varlık mecmuasının o zamanki idareyicisi olan Yaşar Nabi Nayır’a müracaat ettiler. Yaşar Nabi bu üç dosta Varlık mecmuasında bir sayfa verdi ve bu dört şair bu mecmuada yazmaya başladılar. Dört diyorum zira gerçekten de 4 şahıs yazıyordu o yarıyıl Varlık mecmuasında:

Oktay Rıfat
Melih Cevdet 
Orhan veli
Mehmet Ali Su Baskın

Mehmet Ali Su Baskın, Orhan Veli’nin takma ismidir. Başka Bir Deyişle mecmua kalabalık görünsün diye Orhan Veli, Mehmet Ali Su Baskın ismi ile de şiirler yazıyordu. İşin acayip yanı ise Mehmet Ali Su Baskın’e gelen hayran mektupları, başka bir deyişle ciddi bir “fan kulübü”’nün olmasıydı.

Orhan Veli ve dostları bir seneye yakın bir zaman Varlık mecmuasında saf şiir kavrayışında şiirler yazdılar. Burada saf şiir akımı ile şiir yazılmasının sebebi ise, bu üç dostun kendilerini edebiyat dünyasına kabul ettirmek istemeleridir. Bu çok natürel bir istektir zira İlginç vezin ve uyağı ayaklar altına alan bir kavrayıştır. Şayet bu üç şair dost direk bu akımı başlatsalardı “cehalet” yaftası yemekten başka bir hareket olmayacaktır.

İlginç akımı da ilk filizini Varlık mecmuasındaki bu bir sayfada vermiştir zati.