Son Haberler

Franz Kafka Kimdir? (Hayatı, Kitapları ve Milena)

-
Eylül 16, 2022
Franz Kafka Kimdir? (Hayatı, Kitapları ve Milena)

Dünya edebiyatının en ehemmiyetli adlarından Kafka, modernist, bağımsız ve bir o kadar yalnız bir yazardır. Âşklarını mektuplarda yaşayan kötümser bir âşık…

Franz Kafka Kimdir? Hayatı, Kitapları ve Milena

Franz Kafka, kötümser, ikonik ve özgün bir yazar. 41 senelik hayatında yaşadıklarını, ailesi ile ilişkilerini ve aşklarını kitaplarına kendine özgü bir stilde yansıtan Alman edebiyatının ehemmiyetli bir adı… Orta Avrupa’da dünyaya gelen ve 1. Dünya Savaşı’nın negatif tesirlerini iliklerine kadar sezerek yapıtlarında savaşın çirkin suratını ahlakı bir dille tasvir eden yalnız adam. Can Vermeden evvel aramadığı ve bulamadığı şanı can verdikten sonra bulmuş içine kapanık âşık… Hikayeleri, romanları ve sevgililerine yazdığı mektupları ile kişisine münhasır bir yazar olan Kafka’yı anlatmak için kelimeler eksik olabilir. İsmine kitaplar yazılan ve filmler çekilen bu ender yazarın dünyasına konuk olalım!


Kafka Kimdir?

Kafka, 3 Temmuz 1883 senesinde Prag’da dünyaya geldi. Bugünkü Çek Cumhuriyeti’nin başşehri olan Prag, Kafka doğduğunda Avusturya-Macaristan İmparatorluğu’nun bir parçası olan Bohemya Kraliyeti’ndaki Çeklerin yaşadığı bir şehirdi. 1. Dünya Savaşı’ndan sonra Çekoslovakya’nın bir parçası olan Prag’da Yahudi bir ailenin ilk çocuğu olarak dünyaya geldi. Annesi Julie Kafka, Alman Yahudilerinden zengin bir ailenin abonesi… Babası da zengin bir tüccar olan Hermann Kafka’dır. Toplam 6 kardeştiler. Ancak kendisinden sonra doğan George ve Heinrich isimli iki erkek kardeşi bebekken hayatlarını kaybetti. Daha sonra Elli, Valli ve Ottla adında üç kız kardeşi dünyaya geldi. Kız kardeşleri de Hitler’in Nazi Almanya’sında Yahudi soykırımında hayatlarını kaybettiler. Kafka ailesinin ana dili Almancaydı; ancak Çek dilini de görüşebiliyorlardı. Almanca konuştuklarında Çeklerin, Çekçe konuştuklarında ise Almanların tepkisine sürüklerlerdi.

Kafka, Alman mekteplerinde eğitim hayatına başladı. Fransa’ya merakı nedeniyle Fransızca hocasından çok etkilendi. Sekiz yaşında Avusturya lisesinden mezun oldu. Mezuniyet armağanı olarak ailesi Norderney ve Helgoland seyahatine çıktı. Ardından babasının baskısı neticeyi Karl-Ferdinand Üniversitesi’nde hukuk eğitimi aldı. Üniversite eğitimi sırasında hukuk dışında Alman edebiyatı ve sanat tarihi derslerine de alaka gösterdi. Bu yarıyılda ilk yapıtı olan “Bir Savaş Betimlemesi” isimli kitabını 1904 senesinde kaleme aldı. 1906 senesinde üniversite eğitimini bitirerek ceza hukukçusu Albert Weber’in yanında staj yaptı. Bir sene sonra ünlü sigorta firmayı Assicurazioni Generali işletmesinde çalışmaya başladı. Bir yandan da edebiyatla ilgilenen Kafka, işe başladıktan birkaç sene sonra siyaset ve cemiyetsel hadiselere ilgi duymaya başladı.

Üniversitede tanıştığı Max Bord ile çalıştığı yarıyılda çok yakın dostluklar kurdu. Bord’un aracılığı ile Rowohlt isimli bir yayınevi ile uyuşarak 1912 senesinde “Gözlem” isimli ilk kitabını bastırdı.

Gündüz sigorta işletmesinde, gece de kitap yazarak kendisi için “sıradan” bir hayat yaşamaya başladı. Gece yazmasını “derin bir uyku” olarak tanımlardı. 1. Dünya Savaşı’na giden süreçte Avrupa ülkelerinin içleri burkan karanlığını yapıtlarındaki satır aralarında bulmak olası. Şato, Amerika ve Dava gibi hikayeleri, insanlar için beslediği umudu yitirmenin acısı ile hep bir arayış içinde yazdı. Bitmeyen romanları da bu arayışın sona ermediğini ortaya koyuyor. Kitapları genellikle özgürlük, yabancılaşma ve kabahat gibi temalar kapsar. Dostları arasında sevinçli ve sosyal biri olarak tanınan Kafka, iç dünyasında yapyalnızdı.

Soldan sağa: Franz Kafka, babası Hermann Kafka , annesi Julie Kafka, kızkardeşleri Valli, Elli, Ottla Kafka…

Babası ve Böcek Samsa 

Babası Hermann Kafka, moda eşyaları dükkânı işletirdi. Franz Kafka’nın babası ile ilişkileri hiç iyi olmadı. Babasının diktatör ve despot davranışları hayatını çok etkiledi. Onunla hiç uyuşamadı ve nefret ediyordu. Bu nedenle diktatörlük ve otoriteden nefret ederdi. Kitaplarında da babasından bahsederken her zaman nefret dolu ifadeler kullanmıştır. Babasının baskısına boyun eğen annesi ise Kafka’ya zorunlu şefkati göstermemiş, o da oğlu gibi içine kapanmış. Aile fertleri arasında en iyi uyuştuğu en ufak kardeşi Ottlie’dir.

Kitaplarında da sıkça bahsettiği babası için Kafka “bir böcek”ti. Ehemmiyetli kitaplarından olan ve şaheser sayılan Metamorfoz’de bahsettiği “hamamböceği”, gerçeğinde kendini anlattığı bir tasvirdi. Yalnız ve pis bir hayatı olan ‘Böcek Samsa’ gibi kitaplarındaki bir hayli hayvan tasvirinde komplekslerini, fobilerini görmek olası. Babasının davranışları nedeniyle kesintisiz içine kapanık yaşadı. Babasının diktatörlüğü yanında heybetli ve devasa gövdesi de Kafka’nın hep fobi ve eziklik yaşamasına neden oldu, özgüven meselelerine yol açtı.

Kendisini “hiçbir şey”, “bir odun parçası” gibi sezmesine neden olan babasının otoritesi, Kafka ve kız kardeşleri üzerinde hayatları boyu peşlerini vazgeçmeyen izler vazgeçti. Kötümserlik, altlık kompleksi, vücudundan memnunsuzluk gibi bir hayli karışık ve içinden çıkılması efor duygunun pençesinde yaşadı. Babasındaki negatif tesirler Kafka’da o kadar çok iz vazgeçti ki, yapıtlarını dahi bir hiç olarak görüyordu ve can verdikten sonra yakılmasını vasiyet etmişti.

Bayağı deyimle kendisini “sıfırlamış” bir yazardı; hatta yapıtlarını dahi… En güvendiği ve en yakın dostu Max Brod’dan can verdikten sonra kitaplarını yakmasını istedi. Ancak Brod, bu kıymetli kitaplara kıyamadı. 1939 senesinden Alman orduları Prag’ı işgal etmeden kitapları ülke dışına çıkaran Brod, dünya edebiyatında ehemmiyetli yapıtların yer almasını sağlamıştır.

Franz Kafka, 2. Dünya Savaşı’ndan sonra dünya çapında tanınan bir yazar oldu. 1950’lerde Almanya’da tam yapıtları yayınlandı. Memleketi Çek Cumhuriyeti’nde Çekoslovakya ise daha sonraki senelerde basılabildi. Savaşın yol açtığı tahrip, umutsuzluk, kötümserlik ve fobi Kafka’nın yapıtlarında da bol bol bulunuyordu. Belki de bu nedenle Kafka’nın kitaplarında insanlar kendilerini buluyordu. Yaşadığı yarıyılda tanınmayan yazar can verdikten sonra bedeli öğrenilen ve ünlenen yazarlar sayfasına ismini yazdırdı.


Kafka ve Milena’ya Mektuplar 

Babasından uzaklaşarak “kendine özgü” bir hayat kurmak, âşık olmak, evlenmek istedi. Ancak kötümserliği, içine kapanıklığı ve komplekslerini içinden sökmeden bu imkânsızdı. Ama Kafka bunları aşmak yerine kadınlara mektup yazmayı seçim etti. Kendisinden 4 yaş ufak Felice Bauer, ilk aşkıydı. 1912 senesinde tanıştığı Bauer ile iki kere nişanlandı ve mektuplaşarak başlayan aşkları “mektuplaşmadan” öteye geçemedi. Yakın arkadaşı Max Brod, Kafka’nın ufaladığı gün Felice’yi Berlin trenine bindirerek uğurladığını ve ofisine gelerek dakikalarca hıçkırıklarla ağladığını anlatır.

Mektuplaştığı dört kadın vardı. Bu kadınlardan biri olan Milena Jesenska’ya âşık oldu. Ancak bir mesele vardı; Milena konutluydu. 1920 senesinde tanıştığı Milena, gazeteci, tercüman, köşe yazarı ve aktivist bir kadındı. Onunla 3 sene mektuplaştılar, birkaç kere görüştüler. Değişik bir şehirde yaşayan konutlu bir kadına âşık olmanın verdiği içinden çıkılmaz vaziyet, babasının diktatörlüğünün izlerini üzerinden atamayan Kafka’yı çok daha derin acılara çekti. Milena’ya olan aşkı Kafka’nın ahlakı bakış açısını değiştirdi ve nadide yapıtlardan biri olan “Milena’ya Mektuplar” kitabını yazdı. “Şato” isimli romanındaki baş oyuncunun da Milena olduğu istikametinde iddialar var. Kavuşamadığı aşkı Milena, Almanya’daki toplama kampında 1944 senesinde hayatını kaybetmeden 5 sene evvel mektupları yayınlaması için yakın dostu Willy Hass’a verdi. Kafka, hayatının son yarıyıllarında Polonyalı Dora Diamant isimli bir çocuk bakıcısı kadına âşık oldu.


Hastalıkların Pençesinde Yedi Sene

Ruhundaki derin acılardan kurtulamayan Kafka, hayatının son 7 senesini tüberküloz başta olmak üzere bazı hastalıklarının acıları ile yaşamak zorunda kaldı. 1917 seneyi yaz aylarında kanlı öksürüklerle başlayan hastalığının tüberküloz olduğunu kavramak uzun sürmedi. 1918 seneyi sonlarında İspanyol gribi ile çaba etti. 1923 senesinde Berlin’de bulundu. Bu senelerde gırtlak kanserini tutuldu. Kanser, boğazını sardı ve yemek yiyemeyecek gidişata geldi, konuşamadı. 3 Haziran 1924 tarihinde Klosterneuburg’daki bir sanatoryumda 41 yaşında hayata gözlerini yumdu. Bazı hekimler vefat nedeninin kalp yetmezliği olduğunu iddia etti.


Kafka’nın Kitapları

Kafka’nın dikkat toplayan kitaplarından azıcık bahsedelim. Kitaplarında insanlardaki saklı fobiler, burjuva hayatı yaşayan zengin ailelerin sahte aile ve arkadaş ilişkileri, çileden çıkaran bürokrasi gibi mevzulara dikkat çekti. Ruh halini de çok iyi yansıtan kitaplarında olanaksız aşklarını da bulmak olası.

Kafka’nın vefatından evvel ve sonra yayımlanan tüm yapıtları şunlardır;

En çok öğrenilen yapıtları:

Roman; Dava 1925, Şato 1926, Kayıp Amerika 1927

Hikâye; Metamorfoz 1915, Bir Savaşın Tasviri, Taşrada Düğün Hazırlıkları, Şarkıcı Josefine ya da Fare Ulusu, Ceza Kolonisi 1919, Çin Seddi, Bir Yüksekokula Rapor

Mektuplar; Milena’ya Mektuplar, Babaya Mektup

Günlükler; Günlük 1-2, Aforizmalar

Kafka’nın yaşadığı yarıyılda yayımlanan tüm yapıtları:

1909 – Ein Damenbrevier

1909 – Gespräch mit dem Beter Dua Eden Adamla Sohbet

1909 – Gespräch mit dem Betrunkenen Ayyaşlarla Sohbet

1909 – Die Aeroplane in Brescia Brescia’daki Uçaklar

1912 – Großer Lärm Büyük Hengame

1913 – Betrachtung Gözlem

1913 – Das Urteil Yargı

1913 – Der Heizer Ateşçi Amerika olarak öğrenilen romanın ilk kısmı

1915 – Die Verwandlung Mutasyon

1915 – Vor dem Gesetz Kanunun Önünde Dava isimli romanın bir kısmı

1918 – Der Mord Cinayet; Kardeş Katili hikayesinin ilk hali 1919

1918 – Ein Landarzt Bir Köy Doktoru 13 hikayeden oluşan bir kitap; aralarında On Bir Oğul ve Bir Yüksekokula Rapor hikayeleri de bulunmaktadır

1919 – In der Strafkolonie Ceza Kolonisi

1921 – Der Kübelreiter

1924 – Ein Hungerkünstler Açlık Sanatçısı

Kafka’nın vefatından sonra yayımlanan tüm yapıtları:

1904-1905 – Beschreibung eines Kampfes Bir Savaşın Tasfiri

1907-1908 – Hochzeitsvorbereitungen auf dem Lande Taşrada Düğün Hazırlıkları

1914 – Erinnerungen an die Kaldabahn Kaldabahn Anıları

1914-1915 – Der Dorfschullehrer Köy Hocayı

1915 – Blumfeld, ein älterer Junggeselle

1916-1917 – Der Gruftwächter

1916-1917 – Die Brücke Köprü Brod’un Başlığı

1917 – Eine Kreuzung

1917 – Der Schlag ans Hoftor Çiftlik Kapısına Vuruş Brod’un Başlığı

1917 – Der Jäger Gracchus Avcı Gracchus Brod’un Başlığı

1917 – Beim Bau der Chinesischen Mauer Çin Seddi’nin İnşaasında

1917 – Eine alltägliche Verwirrung Brod’un Başlığı

1917 – Der Nachbar Komşu Brod’un Başlığı

1919 – Brief an den Vater Babaya Mektup

1920 – Heimkehr Brod’un Başlığı

1920 – Die Abweisung Geri Çevrilme

1920 – Zur Frage der Gesetze Yasalar Meseleyi Üzerine

1920 – Das Stadtwappen Kent Simgesi Brod’un Başlığı

1920 – Kleine Fabel Ufak Fabl Brod’un Başlığı

1920 – Die Truppenaushebung

1922 – Forschungen eines Hundes Bir Köpeğin Araştırmaları Brod’un Başlığı

1922 – Das Ehepaar

1922 – Der Aufbruch Gezinti

1922 – Gibs auf Brod’un Başlığı

1923-1924 – Der Bau Brod’un Başlığı

1925 – Der Prozess Dava

1926 – Das Schloss Şato

1927 – Der Verschollene Amerika İlk olarak 1912 senesinde Kayıp olarak planlandı, fakat Brod tarafından Amerika olarak yayımlandı.


Kafka’nın Kitaplarından Alıntılar

“Yanımda yürüyordun Milena. Düşünsene, yanımda yürümüştün…”
“Ah Milena! Denize düşmüşüz sanki, elimizde olmadan oradan oraya çekiliyoruz. Boğulmuyorsak, bu da makûsluk olsun diyedir.”
“Koca deniz, dibindeki minicik taşı nasıl sararsa, benim de sevgim öylesine yığılıyor senin üstüne…”
“Bir takviye olmaktan çıkınca özgürleşir ruh ancak…”
“Yalnızca bilgi ağacının yemişlerini yediğimiz için değil, hayat ağacının yemişlerinden hala yemediğimiz için günahkârız.”
“Her insan kendi içinde bir oda taşır.”
“İnsanların tüm hataları sabırsızlık, yaptıkları işte usule müddetinden evvel son veriş ve güya bir meseleyi güya bir çit içine almaktır.”
“Bastığın yerin iki ayağının kapladığından daha büyük olamayacağını kavramak ne büyük bir mutluluktur.”
“Vefatı arzulamaya başlamanız, bazı şeyleri kavradığınızın ilk işaretidir.”
“Düşünceleri arasında sıkışıp kalmış bir eylemci o durağanlıktan çıkmadan asla mutlu olamaz.”

Kafka’yla Alakalı Çalışmalar

Kafka’nın hayatını anlatan, kitaplarından uyarlanan bazı film ve evraksallar var. Yaşam Öykü görsellerinden kısa filmlere kadar baş oyuncunun Kafka olduğu bir hayli çalışmadan en ehemmiyetlileri şunlar;

Şato; rejisör Haneke’nin Kafka’nın ‘Şato’ isimli romanından birebir uyarladığı film.

Kafka; rejisör Steven Soderbergh’in Şato romanından da uyarladığı yaşam öykü filmi. Kafka’yı canlandıran oyuncu Jeremy İrons.

Dava The Trail; rejisör Orson Welles’in estetik ve Kafka uyarlaması.

Kafka: A Country Doctor; Koji Yamamura’nın rejisörlüğünü yaptığı 2007 imali kısa film.

Kentler ve Gölgeler – Prag: Kafka’nın da anlatıldığı ehemmiyetli bir dokümansal.