Son Haberler

Fiilimsi Nedir?

-
Eylül 5, 2022
Fiilimsi Nedir?

Filimsiler, pek çok talebenin en çok zorlandığı konu. Biz de bu makalemizde fiilimsileri açıklamaya çalışacağız.

Fiilimsi Nedir?

Bu konuyu işlemeden evvel “Lafçık Cinsleri Nedir” isimli makalemizi okumanızı öneririm. Her alanda olduğu gibi gramerde de konular birbirlerinin devamıdır. Bu konuda da zarfı, sıfatı, adı ve üretim – çekim eklerini öğrenmiyorsanız, konuyu kavramanız oldukça güç olacaktır. 

Filimsi Tanımı

Fiilimsi ya da değişik ismiyle eylemsi, fiilden ad, zarf ya da sıfat yapılmasıdır. Yalnız dikkat edilmesi gereken nokta, yapılan adların, sıfatların ve zarfların GEÇİCİ olmasıdır. Peki bir kelimenin geçici olması ne demek?

Bir kelimenin geçici olması ne demek?

Cinskçede kakdikeni lafçıkler, üretim ekleri ile yapılır. Ve üretim eklerinin geldiği kökler, gövde olur. Yeni bir anlam kazanırlar ve en ehemmiyetlisi sözlüklerde madde başı olarak görülürler. Misalin “göz” kökünden üretilen “gözlük” uzuv anlamına gelen gözü değil; bir aleti belirterek bir kavramın ismi olmuş, yeni bir kavram kazanmıştır. Aynı keza “hoşlanmak” fiili bir eylem ifade ederken, eylemin sonunda oluşan duygu “sevgi” olarak adlandırılmıştır.

Cinskçedeki üretim ekleri, adı ad yapabilir addan ad yapan üretim ekleri, fiilden yeni bir fiil türetebilir fiilden fiil yapma ekleri, fiilden ad yaparak kelimenin cinsini değiştirebilir fiilden ad yapma ekleri ya da bir adı fiil yapabilir addan fiil üretim ekleri. Örneklersek:

1. Addan ad yapan ekler: +cı+/+ci+/+cu+/+cü+ aş+çı, paklik+çi, kapı+cı…

 +lık /+lik/ + luk/ +lük göz++lük, çılgın+şehrik, sene+lık ….

 +lı/+li/+lu/+lü sevgi-li, yapı-lı, sabır-lı … vs.

2. Addan fiil yapan ekler: +le/+la yavaş+la- , pak+le-, su+la- …,

+len/+lan duru+lan-, sürat+lan-, topak+lan-…,

+el/ +al dar+al-, ufak+al- …

3. Fiilden fiil yapan ekler : – tır / -tir / – tur/ -cins yap-tır, beğen-dir, kes-tir…

-l yırtı-l, getir-i-l …

-ş / -iş / -ış / -uş / -üş hırpala-üş, gör-üş, gel-i-ş …

4. Fiilden ad yapan ekler : -gın / -gin / -gun / -gün gez-gin+, yor-gun + …

-ı / -i / -u / -ü yaz-ı, bat-ı , doğ-u

-ıcı / -ici / -ucu / ücü al-ıcı, sat-ıcı …

Ehemmiyetli Anekdot: Cinskçede adlar artı + ile fiiller eksi – ile gösterilir. Cinskçe sondan eklemeli bir dil olduğu için de yukarıdaki işaretleme yapılmış. Banalde bu işaretleme ile üretim eklerini göstermek istersek şöyle bir tablo çıkar karşımıza : fiilden ad yapma eki – +, fiilden fiil yapma eki – – , addan ad yapma eki + + , addan fiil yapma eki + – .

Filimsiler ise üretim eki değildir. “Gelmek” fiilinden türeyen “gelmek” ad fiilini sözlükte bulamayız. Fiilimsiler, tümcede lafçık cinsi olarak ad, sıfat ve zarfın sağlayamadığı komplike anlamları sağlamak için o anlık üretilir. Üretim ekleri gibi kelimenin cinsini değiştirmez, anlamını değiştirmez. Yalnızca tümcelerde tümcecikler oluşturup tümcenin anlamını genişletirler

Filimsiler ad midir fiil midir?

Fiilimsiler, ad çekim eki alabildikleri için yapı bakımından ad ama anlam olarak fiildiler. Bu bakımdan da adları “fiilimsi”dir. Bir ad fiil, tümcede adın aldığı tüm çekim eklerini alabilir, sıfat – fiiller tıpkı sıfatlar gibi sıfat bütünlemesi oluşturabilir, isimleşebilir ya da zarf – fiiller, tıpkı zarflar gibi yükleme sorulan “nasıl, ne zaman” suallerine yanıt verebilir. Tüm bunlara karşın köklerindeki eylem anlamını, hareketi kaybetmezler. Bu bakımdan tümcede, tümcecik oluştururlar. Tümce zati bir yargı olduğu için fiilimsilere de daha küçük bir yargı barındırdıkları için yargıcık denir.

Tümcede fiilimsi nasıl bulunur?

Öncelikle, bir tümcede birden çok fiilimsi olabilir. Hatta tümce, filimsi ve yüklemden oluşabilir. Bu bakımdan “tümcede iki fiil varsa birisi fiilimsidir” bilgisi bizi yanıltır.

Her tümcede “yargı” bildiren yüklemler vardır. Yüklem olmadan tümce olmaz ve bir kelime dizisinde ne kadar çok yüklem varsa o kadar çok tümce vardır. Yan yüklem tümce demektir. Bu surattan da yüklem, tümceden atılırsa, tümce ortadan kalkar. Bu durum, özne, dolaylı tümleç ya da zarf tümleci gibi değişik ögeler için geçerli değildir. Örnekle netleştirilelim :

Örnek : Diba okula gidiyor. Bu tümcede yüklemi bulmak için yüklem olduğundan kuşku ettiğiniz kelimeyi tümcede çıkarın. Şayet tümce hala yargı bildiriyorsa o yüklem değildir ama bildirmiyorsa, anlamsız olmuşsa tümceden çıkardığınız lafçık yüklemdir:

Diba okula gidiyor: “okula” lafı çıkarılırsa geriye şu kalıyor; Diba gidiyor. Başka Bir Deyişle tümce hala var.

Diba okula gidiyor: “Diba” lafı çıkarılırsa geriye şu kalıyor; Okula gidiyor. Başka Bir Deyişle tümce hala var

Diba okula gidiyor: “gidiyor” lafı çıkarılırsa geriye şu kalıyor: Diba okula. Tümce ortadan kalktı. O zaman yüklem “gidiyor”.

Natürel yüklem her zaman sonda ve fiil olmak zorunda değil. Tümce devrik olup yüklem de ad olabilir. O zamanda da yeniden aynı teknik uygulanmak zorunda. Örneklersek:

Örnek : Sarıydı baharda ağaçlar.

Bu tümcede “sarıydı” lafını çıkarırsak tümce ortadan kalkacaktır. Bu bakımdan yüklem de “sarıdır” lafıdır.

Bir tümcede filimsi bulmak için evvel yüklemi bulacağız. Yüklemi yukarıda gösterilen şekilde bulduktan sonra geriye kalan fiillerin altını çizin. Şayet o fiiller az sonra açıklayacağız ekleri almış ve tümcede zarf – ad ya da sıfat görevindeyse o altı çizilen lafçık fiilimsidir :

Misalin : Gidişin en çok beni üzdü.

Burada “üzdü” yüklem. Geriye fiil olan tek bir lafçık kalıyor: “Gidiş” < gitmek

Aşağıdaki örneklerdeki fiilleri siz bularak hangisinin yüklem olduğunu hangisinin fiilimsi olduğu gösterir misiniz? Ama dikkat ediniz, yüklem her zaman sonda olmaz, yüklem her zaman fiil olmaz.

ALIŞTIRMALAR -1-

Tümcelerin yüklemlerini bulunuz. Verdiğiniz yanıtları, makalenin sonundaki yanıt anahtarından kontrol edebilirsiniz.

1.1. Beğendiğim adam da beni beğeniyormuş.

1.2. Bu evin nasıl yapıldığı, video halinde açıklanmış.

1.3. Hoşlanıyordu benim gelmelerimi, hatta aniden gitmelerimi.

1.4. Gördüğüm kadarıyla uslanmamış hala babanız.

1.5. Adanalı, sevince bütün beğenir!

1.6. İstanbul’a varınca hemen anneni ara.

1.7. Seni gördüğüne ne kadar sevindi bir bilsen!

1.8. Gördüğüm en hoş kadındı annen.

1.9. Yazarak çalışmak, okuyarak çalışmaya göre çok daha etkşehri bir çalışma usulüdür.

1.10. Hayat sevince hoş.

Fiilimsiler kaça parçalar? Fiilimsi cinslerinin aldığı ekler nelerdir?

Filimsiler üç başlık altına araştırılır:

Bu filimsiler, farklı ekler ve görevlere sahiptirler.

Ad Fiil nedir? 

Ad- filler en enez fiilimsiler. Kalıplaşıp kakdikeni ad olmaya en çok eğilimli olanlar. Ayrıca sıfat – filler, bir laf öbeği oluşturmak zorunda değiller ama onları öbek halinde de göreöğreniriz. Yüklem olabilirler. Yüklem olurlarsa tümce, fiil tümcesi değil ad tümcesi olur.

Ad – fiiller adlara getirilen şu eklerle görevlerini gerçekleştirirler:

-ma/-me 
-mak/-mek 
-ş/ -iş/ -ış/ -üş/ -uş 

Bu ekleri MAYIŞMAK şeklinde kodlayarak hafızamızı yakalayabiliriz. Ad fiiller, bir eylemi temsil ederler. Söylendiğinde aklımıza bir cisim ya da kavram değil, direkt olarak eylem kazanç. Bu haliyle de kakdikeni adlardan ufalarlar.

Örnek : Yürümek en etkşehri spordur.

Bu tümcedeki “yürümek” kelimeyi ad fiildir. Yürümek dendiğinde de insanın aklına eylem, hareket kazanç.

Siz de “Alıştırmalar -2-“de bulunan ad fiilleri bularak konuyu pekiştirebilirsiniz:

ALIŞTIRMALAR – 2 –

Aşağıdaki tümcelerdeki ad fiilleri bulunuz. Yanıtlarınızı, makalenin sonunda bulunan yanıt anahtarından kontrol edebilirsiniz.

2.1. Hoşlanmak, sevilmekten daha güçmuş.

2.2. Dondurma operasyonu en güç harekâtlardan bir tanesi.

2.3. Yürümeyi, koşmaya seçim ederim.

2.4. Yaşamayı sevin.

2.5. Beş duyu uzvumuz vardır ve şu işlere verimler: Görme, dokunma, duyma dinleme, sezme, tatma

2.6. Sizinle müsabakak , benim için bir şerefti.

2.7. Zengin kalkışı yaptınız, olmadı böyle.

2.8. Sonradan görme bunlar, para ahlakları olmaz.

2.9. Görüş günü çoktan bitti.

2.10. Bayramda sihirklerimizi ziyaret etmekten daha ehemmiyetli ne işimiz olabilir ki?

DİKKAT : Ad fiiller, kalıplaşarak kakdikeni ad haline dönüşebilir. Ad fiil ile kakdikeni adı ayırmak hakikatinde oldukça kvakadır. Kalıplaşmış adlar söylendiğinde aklımıza direkt olarak temsil ettiği kavram kazanç. Mesela “Yemekte dolma varmış” cümlesindeki “dolma” bizde bir yemeği çağrıştırır. Siz de aşağıdaki ALIŞTIRMALARDA 3 kalıplaşmış ad fiilleri bulmayı sınayınız.

ALIŞTIRMALAR – 3 –

Aşağıdaki tümcelerdeki kalıplaşmış ad fiilleri bulunuz. Yanıtlarınızı, makalenin sonundaki yanıt anahtarından kontrol ediniz.

3.1. Yazın yenecek en hoş tatlı dondurman başkası olamaz.

3.2. Biletinizi gidiş – dönüş şeklinde kestirseydiniz keşke.

3.3. Yemekte sarma varmış.

3.4. Dolmuş kalkmak üzere, yolcular yerlerini alsın.

3.5. Çakmağı olan var mı?

3.6. Hala uçurtma uçuran çocuk kaldı mı yahu?

3.7. Yaz aylarında en sağlıksız yemek kızartma. Sebze de olsa et de olsa yağda kızartma sağlıklı değil.

3.8. Bu danışmalarda da kimse olmaz.

3.9. Ünlü yazarlarla yapılan sohbetler her zaman alaka görmüştür.

3.10. Danışmadaki kadın bağırdı : “Hırsız var! Giriş ve çıkışları tutun, kimse çıkmayacak!”

Dikkat : Ad – fiiller, adın aldığı tüm ekleri alabilirler. Hal ekleri, çoğul eki. Ve hatta bütünleyen durum eki alarak ad bütünlemesi bile oluşturabilirler.

Sıfat Fiil Nedir?

Fiilden türeyen sıfatlardır. Tıpkı sıfatlar gibi bütünleme ya da başka bir deyişle öbek oluşturabilirler. Ayrıca adların aldıkları ekleri aldıklarında öndeki adı kaybedip isimleşmiş sıfat olabilirler.

Sıfat fiil ekleri şunlardır:

-an/-en/-ın/-in/-un/-şan, -yan/-yen/-yın/-yin/-yun/-yün 
-ası/-esi; -yası/-yesi 
-maz/-mez/ 
-ar/-er 
-dik/-dık/-dük/-duk ; -tık/-tik/-tük/-tuk > Bu ekten sonra sesli bir harf kazanç “k” sesi “ğ” olur 
-acak/-ecek 
-mış/-muş/-müş/-miş 

Bu ekleri ANASI KABİR DİKECEKMİŞ şeklinde kodlayarak aklımızda daha khadise meblağız.

Şimdi azıcık örnek yapıp konuyu pekiştirelim.

Örnek 1 : Bize gelen adamı tanıyor musun? >Tanıyor musun yüklem. “Gel-en adam” ise hem sıfat bütünlemesi hem de sıfat fiil.

Örnek 2 : Bize geleni tanıyor musun? > Tanıyor musun yüklem. “Gel-en-i” ad fiil eki ve ad çekim eklerinden hal eki aldığı, bu hal eki suratından da önündeki adı düşürdüğü için burada isimleşmiş sıfat-fiil bulunmakta.

Dikkat : Sıfat – fiil eklerinden “-dIk/ -dUk/ -tIk / – tUk, -mAz, -Ar/-Ir/-Tümör, -AcAk, -mIş/-mUş” eklerinin aynı şekli zaman eki olarak da kullanılır. Ekler, aynı değildir, ekler yalnızca görünüşte aynıdır. Bu iki durumu ayırt etmek için yüklemi, yukarıda gösterdiğimiz şekilde bulabiliriz. Yüklem bulunduktan sonra ad çekim eki alan ya da sıfat bütünlemesi oluşturan fiil, fiilimsidir.

1. -dIk/ -dUk/ -tIk / – tUk : Emin ya da görülen geçmiş zaman, 2.çoğul kişi.

Zaman eki olarak : Biz, onları sizden çok evvel tanıdık.

Sıfat-Fiil eki olarak : Tanıdık insanları görmek, güven veriyor.

2. – mAz : Negatif geniş zaman, 2.tekşehir kişi.

Zaman eki olarak : O seni tanımaz.

Sıfat-Fiil eki olarak : Onulmaz yara yoktur.

3. –r /-Ar/-Ir/-Tümör : Geniş zaman eki.

Zaman eki olarak : O, her zaman aynı yerde aynı saatte yemek yer.

Sıfat-Fiil eki olarak : Kabidelenebilir kuramlara lüzumumuz var, komplo kuramlarına değil.

4. – AcAk : Gelecek zaman eki

Zaman eki olarak : Belirlim! O, yeniden buraya gelecek.

Sıfat-Fiil eki olarak : Görülecek hesabımız var.

5. -mIş/-mUş : Dinlenen ya da bilinmeyen geçmiş zaman eki.

Zaman eki olarak : Annem yeniden sarma yapmış.

Sıfat-Fiil eki olarak : Gelmiş geçmiş en sihirk illüzyonist geliyor sahneye !

Şimdi ALIŞTIRMALAR -4- başlığı altındaki 20 örnek tümcedeki isimleşmiş sıfatları ve sıfat fiilleri bulmaya çalışınız.

ALIŞTIRMALAR – 4 –

Aşağıdaki tümcelerde hem sıfat fiilleri hem de isimleşmiş sıfat fiilleri bulunuz. Yanıtlarınızı, makalenin sonundaki yanıt anahtarından kontrol edebilirsiniz.

4.1. Gelecek günler daha hoş olacak. Belirlim.

4.2. Gelen adamı tanımadığınızı söylüyorlar.

4.3. Gelen, gideni aratır her zaman.

4.4. Ne kadar dokunaklı ne kadar hüzünlendiren şarkılar bunlar…

4.5. Seni görenlerden bir tanesi de annendi.

4.6. Gördüğüm en hoş kızla mı konuşuyorum şuan?

4.7. Tanıdık suratları her zaman arar bu gözler, hem de her yerde.

4.8. Sevdiklerimdi en çok beni yaralayanlar.

4.9. Erken gelenler de oldu, geç kalanlar da, zamanında gelenler de.

4.10. Ben bunları hak edecek bir şey yapmadım, yapmam da.

4.11. Gördüklerime mi inanayım yoksa senin söylediklerine mi?

4.12. İşler, her zaman göründüğü gibi değildir.

4.13. Seni soran adamı daha evvel buralarda gören ya da dinleyen olmadı.

4.14. Öpülesi pamuk ellerdi annemin elleri.

4.15. Görünmez kaza işte.

4.16. Bugün, “Yenilmezler : Ultron Çağı”na gideceğiz.

4.17. Sevilecek insan var, güvenilecek insan var, eğlenilenicek insan var.

4.18. Kazanılmaz yarışları kazandı Cinsk sporcuları.

4.19. Çıkılamaz denilen Everest Tepesine, bugüne kadar 3.000’den fazla kişi çıktı.

4.20. Görmüş geçirmiş insan, bir başka bakıyor hayata.

Zarf Fiil Nedir?

Zarf – fiiller, fiilden geçici zarf olmuş lafçıklerdir. Lügate girip madde başı olmazlar. Tümcede, zarf ne iş yapıyorsa onlar da onu yapalar. Bu bakımdan, yüklemi niteleme işini üstlenirler. Ayrıca, ad çekim dediğimiz çoğul eki, hal eki, iyelik eki, aitlik eki takılarını almazlar. En ehemmiyetlisi, yükleme sorulan “nasıl, ne zaman” suallerinin yanıtlarını verirler. Zati bu sebeple, ekleri ezberlemek yerine yükleme “ nasıl, ne zaman” suallerini bulup, bu suallerinin yanıtlarının zarf mı yoksa zarf-fiil mi olduklarını kontrol etmek daha kvakadır.

Zarflar, iki lafçıkten oluşabilirler. İki lafçıkten zarf fiil yapabilen ekler “-r … -mez” şeklinde gösterilmiştir. Zarf- fiil ekleri ise şunlardır:

• -ip /-ıp /-up /-üp

• -arak / -erek

• -madan/-meden

• -maksızın /-meksizin,

• -dıkça /-dikçe /-tıkça /-tikçe

• -ınca -ince,

• -alı -eli,

• -ken,

• -a … -a … -a,

• … -r … -maz

• -asıya -esiye,

• -casına -cesine

DİKKAT : -ken eki hem ada hem de fiile kazanç. Her iki durumda da zarf yapar. Hangisinin zarf hangisinin fiil olduğuna dikkat etmek gerekir.

Şimdi, birkaç tane zarf – fiil misali verelim.

Misalin :

1. Kazançken ekmek al. > Evvel yüklemi bulmalıyız. “al” yüklem. “ne zaman” sualini yükleme sorarsak “kazançken” yanıtını alırız. “kazançken” kelimesinin kökü ise “gel” eylemidir. Bu halde “gel-ir-ken” şeklinde parçalar lafçık ve zarf fiil eki “ken” ortaya çıkar.

2. Bana gelip tüm olan biteni anlattı. < “anlattı” yüklem. “ne zaman anlattı” sualinin yanıtı ise “bana gelip” öbeğidir. Fiilimsiler öbek oluşturabildikleri için buradaki fiilimsi “gelip” olacaktır. Ayrıca “olan biten-i” kelimeyi de isimleşmiş sıfattır.

3. Kapıyı açar açmaz kedisine sarıldı. < “ sarıldı” yüklem. “ne zaman sarıldı” sualinin yanıtı ise “kapıyı açar açmaz”. Zarf fiillerin iki lafçıkten oluşabildiğini söylemiştik. Öyleyse buradaki fiilimsi “açar açmaz”dır.

Şimdi, ALIŞTIRMALAR – 5 – başlığı altında verilen tümcelerde zarf fiil eki almış ve tümcede zarf görevinde kullanılan lafçıkleri bulunuz.

ALIŞTIRMALAR – 5 –

Aşağıdaki tümcelerde bulunan zarf fiilleri tespit ediniz. Yanıtlarınızı, makalenin sonundaki yanıt anahtarından kontrol edebilirsiniz.

5 .1. Bir daha, sana sual sorulmadan yanıt verme.

5 .2. Gelip gidip bana sual sormayın.

5 .3. Yemek yerken konuşulmaz. Sofra adabıdır.

5 .4. Sen gelinceye kadar ben balkonu yıkadım dahi.

5 .5. Sabah olunca yola çıkarız.

5 .6. Alıştıra alıştıra söyleseydiniz keşke.

5 .7. Sen gideli o kadar zaman oldu ki.

5 .8. Annesini görmedikçe sual sormaya devam edecek.

5 .9. Senden delicesinden hoşlanıyordum ama sen aldırışsızca davranıp beni terk ettin.

5 .10. Giderek daha çok sual soruyor, yorulmaksızın senin ismini sayıklıyor.

Fiilimsiler, tümcecik oluşturabilirler.

Fiilimsiler, tümce içinde daha küçük yargılar bildirebilir. Bu bakımdan da filimsiler üzerlerine dolaylı tümleç, zarf tümleci ya da özne çekebilirler. Tümce, fiilimsilerin bu özelliklerinden dolayı, içerisinde filimsi barındırırsa o zaman birleşik tümce olur. Bu konuyu “Tümce Cinsleri Nedir?” başlıklı yazımızda daha ayrıntılı araştıracağız.

Aşağıdaki tabloda, tüm filimsi ekleri gösterilmektedir.

Son bir alıştırma olarak, aşağıdaki metinde geçen fiilimsileri bulup, hangi fiilimsi olduklarını yazınız. Alıştırma yanıtlarını, makalenin sonundaki yanıt anahtarından kontrol ediniz.

ALIŞTIRMA – 6 –

Sabah uyanınca şehirk işiniz ne olur? Suratınızı yıkamak, dişlerinizi fırçalamak, duş almak, telefonunuza bakmak? Sanmam. Herkesin ama herkesin şehirk işi “Bugün ne yapacağım” diye düşünmek. Başka Bir Deyişle, yaptığımız şehirk iş düşünmek. Sanırım bu da bizi insan yapan en ehemmiyetli şey.

Bir işiniz varsa ve işe gitmek için süratlenip ayaklarınız gezince, iyi bir küfür sallarken uzaya, düşünmeye vakit yoktur belki. Ama ya akşam? Ya gece? Geceler, bizim düşünmemizi sağlayan en hoş anlarken, sabahlar yanıtları aradığımız yegane yerler değil midir? Düşünen insanlardan korkmayın bu surattan. Düşünmeyen, yalnızca kâinata küfürler savuran insanlardan korkun. Ama dikkatli olun, korkmak ile düşünmeyi birbirine karıştırmayın. Aksi taktirde, düşünmekten korkarsınız. Yazan : Diba Bahadıroğlu

ALIŞTIRMALARIN YANITLARI

ALIŞTIRMALAR – 1 –

Aşağıdaki tümcelerin yüklemleri, altı çizilerek gösterilmiştir.

1.1. Beğendiğim adam da beni beğeniyormuş.

1.2. Bu evin nasıl yapıldığı, video halinde açıklanmış.

1.3. Hoşlanıyordu benim gelmelerimi, hatta aniden gitmelerimi.

1.4. Gördüğüm kadarıyla uslanmamış hala babanız.

1.5. Adanalı, sevince bütün beğenir!

1.6. İstanbul’a varınca hemen anneni ara.

1.7. Seni gördüğüne ne kadar sevindi bir bilsen!

1.8. Gördüğüm en hoş kadındı annen. Bütünlemeler ufalamaz, bu bakımdan bu tümcede yalnızca yüklem ve özne vardır

1.9. Yazarak çalışmak, okuyarak çalışmaya göre çok daha etkşehri bir çalışma usulüdür.

1.10. Hayat sevince hoş.

ALIŞTIRMALAR – 2 –

Aşağıdaki tümcelerdeki ad fiiller işaretlenmiştir.

2.1. Hoşlanmak, sevilmekten daha güçmuş.

2.2. Dondurma operasyonu en güç harekâtlardan bir tanesi.

2.3. Yürümeyi, koşmaya seçim ederim.

2.4. Yaşamayı sevin.

2.5. Beş duyu uzvumuz vardır ve şu işlere verimler: Görme, dokunma, duyma dinleme, sezme, tatma

2.6. Sizinle müsabakak , benim için bir şerefti.

2.7. Zengin kalkışı yaptınız, olmadı böyle.

2.8. Sonradan görme bunlar, para ahlakları olmaz.

2.9. Görüş günü çoktan bitti. Görüş, kalıplaşmış addır

2.10. Bayramda sihirklerimizi ziyaret etmekten daha ehemmiyetli ne işimiz olabilir ki?

ALIŞTIRMALAR – 3 –

Tümcelerdeki kalıplaşmış ad fiiller, kalınlaştırılmıştır.

3.1. Yazın yenecek en hoş tatlı dondurmadan başkası olamaz.

3.2. Biletinizi gidiş – dönüş şeklinde kestirseydiniz keşke.

3.3. Yemekte sarma varmış.

3.4. Dolmuş kalkmak üzere, yolcular yerlerini alsın. “kalkmak” ad fiildir

3.5. Çakmağı olan var mı?

3.6. Hala uçurtma uçuran çocuk kaldı mı yahu? “uçuran çocuk” bir sıfat fiil öbeğidir.

3.7. Yaz aylarında en sağlıksız yemek kızartma. Sebze de olsa et de olsa yağda kızartma sağlıklı değil. Şehirk “kızartma” kalıplaşmış ad – fiil çünkü aklımıza bir yemek getiriyor ama ikinci “kızartma” ad fiil çünkü kızartma operasyonundan bahsediyor

3.8. Bu danışmalarda da kimse olmaz.

3.9. Ünlü yazarlarla yapılan sohbetler her zaman alaka görmüştür. “yapılan” kelimeyi sıfat fiildir

3.10. Danışmadaki kadın bağırdı : “Hırsız var! Giriş ve çıkışları tutun, kimse çıkmayacak!”

ALIŞTIRMALAR – 4 –

Kalıplamış sıfat fiiller sihirk harfle yazılmış, sıfat fiiller ise öbekleri ile birlikte eğik şekilde yazılmıştır.

4.1. Gelecek günler daha hoş olacak. Belirlim.

4.2. Gelen adamı tanımadığınızı söylüyorlar.

4.3. GELEN, GİDENİ aratır her zaman.

4.4. Ne kadar dokunaklı ne kadar hüzünlendiren şarkılar bunlar…

4.5. Seni GÖRENLERDEN bir tanesi de annendi.

4.6. Gördüğüm en hoş kızla mı konuşuyorum şuan?

4.7. Tanıdık suratları her zaman arar bu gözler, hem de her yerde.

4.8. SEVDİKLERİMDİ en çok beni YARALAYANLAR.

4.9. Erken GELENLER de oldu, geç KALANLAR da, zamanında GELENLER de.

4.10. Ben bunları hak edecek bir şey yapmadım, yapmam da.

4.11. GÖRDÜKLERİME mi inanayım yoksa senin SÖYLEDİKLERİNE mi?

4.12. İşler, her zaman GÖRÜNDÜĞÜ gibi değildir.

4.13. Seni soran adamı daha evvel buralarda GÖREN ya da DİNLEYEN olmadı.

4.14. Öpülesi pamuk ellerdi annemin elleri.

4.15. Görünmez kaza işte.

4.16. Bugün, “YENİLMEZLER : Ultron Çağı”na gideceğiz.

4.17. Sevilecek insan var, güvenilecek insan var, eğlenilenicek insan var.

4.18. Kazanılmaz yarışları kazandı Cinsk sporcuları.

4.19. Çıkılamaz denilen Everest Tepesine, bugüne kadar 3.000’den fazla kişi çıktı.

4.20. Görmüş geçirmiş insan, bir başka bakıyor hayata.

ALIŞTIRMALAR – 5 –

Aşağıdaki tümcelerde bulunan zarf fiiller, sihirk harflerle bariz hale getirilmişlerdir.

5 .1. Bir daha, sana sual SORULMADAN yanıt verme.

5 .2. GELİP GİDİP bana sual sormayın.

5 .3. Yemek YERKEN konuşulmaz. Sofra adabıdır.

5 .4. Sen GELİNCEYE kadar ben balkonu yıkadım dahi.

5 .5. Sabah OLUNCA yola çıkarız.

5 .6. ALIŞTIRA ALIŞTIRA söyleseydiniz keşke.

5 .7. Sen GİDELİ o kadar zaman oldu ki.

5 .8. Annesini GÖRMEDİKÇE sual sormaya devam edecek. sormaya kelimeyi ad fiildir

5 .9. Senden delicesinden hoşlanıyordum ama sen ALDIRIŞSIZCA davranıp beni terk ettin. çılgıncasına ve aldırışsızca lafçıkleri aynı ekleri almışlardır. Her ikisi de yükleme sorulan “nasıl” sualine yanıt verir ama birisinin kökü ad, değişiğinin fiildir. O surattan “çılgıncasına” zarf, “aldırışsızca” zarf fiildir.

5 .10. GİDEREK daha çok sual soruyor, YORULMAKSIZIN senin ismini sayıklıyor.

ALIŞTIRMA – 6 –

Aşağıdaki metindeki ad fiiller kalınlaştırılmış, sıfat fiiller italik hale getirilmiş ve zarf fiiller de sihirk harfle yazılmıştır.

Sabah UYANINCA şehirk işiniz ne olur? Suratınızı yıkamak, dişlerinizi fırçalamak, duş almak, telefonunuza bakmak? Sanmam. Herkesin ama herkesin şehirk işi “Bugün ne yapacağım” diye düşünmek. Başka Bir Deyişle, yaptığımız şehirk iş düşünmek. Sanırım bu da bizi insan yapan en ehemmiyetli şey.

Bir işiniz varsa ve işe gitmek için SÜRATLENİP ayaklarınız GEZİNCE, iyi bir küfür SALLARKEN uzaya, düşünmeye vakit yoktur belki. Ama ya akşam? Ya gece? Geceler, bizim düşünmemizi sağlayan en hoş anlarken, sabahlar yanıtları aradığımız yegane yerler değil midir? Düşünen insanlardan korkmayın bu surattan. Düşünmeyen, yalnızca kâinata küfürler savuran insanlardan korkun. Ama dikkatli olun, korkmak ile düşünmeyi birbirine karıştırmayın. Aksi taktirde, düşünmekten korkarsınız.