Son Haberler

Etilen Glikol Nedir, Hangi Amaçla Kullanılır?

-
Eylül 14, 2022
Etilen Glikol Nedir, Hangi Amaçla Kullanılır?

Etilen glikol, yaygın olarak antifrizlerde ve buzlanma önleyicilerde kullanılan bir maddedir. Kimya sektörünün en ehemmiyetli mahsulleri arasında yer alır.

Etilen Glikol Nedir, Hangi Amaçla Kullanılır?

Etilen glikol, “etandiol” olarak da öğrenilen kimyevi bir bileşiktir. “Türetilmiş içki” anlamında bir içki cinsidir. Antifriz başka bir deyişle akışkanların donmasını önleyen kimyevi maddelerde yaygın olarak kullanılır. Kimyevi maddelerde ideal bir çözücüdür. Renksiz, kokusuz ve tatlı bir akışkandır. Suda çözünebilen, toksik tesirli, tatlı bir içkidir. Gıda ve meşrubatlarda fark edilmediği için zehirleyici özelliği emeliyle de kullanılmıştır. Sentetik bir bileşendir. Kimya sanayisinde kullanılan en ehemmiyetli glikol mahsulüdür. 

Tarihçesi

Etilen glikol, ilk olarak 1856 senesinde Fransız kimyacı Charles Adolphe Wurtz tarafından elde edilmiştir. Wurtz, etilen iyodürü gümüş asetat ile muameleye tabi tutarak etilen diasetat elde etti. Ardından etilen diasetat ile potasyum hidroksiti tepkine sokarak etilen glikol hazırladı. Elde ettiği bileşiğe “glikol” ismini veren Wurtz, 1859 senesinde farklı bir yöntem daha kullanarak etilen oksidin hidratasyonuyla etilen glikol elde etti. Ticari ölçekli etilen glikol yapımı 1917 senesinde ABD’de başladı. İlk büyük glikol fabrikası 1925 senesinde Virjinya’da heyetti.


Özellikleri

Etilen glikol; renksiz ve tatlı bir viskozdur koloidal selüloz çözeltisi. Saf mono etilen glikolun kimyevi yöntemi “HOCH2CH2OH” biçimindedir. Etilen oksidin hidratasyonuyla elde edilen petrokimya mahsulü bir polioldür. Organik bileşiklerin glikol ailesinin kolay bir abonesidir. Erime noktası -13 derece, kaynama noktası 198 derece, parlama noktası 110 derecedir. Yoğunluğu 1,1132 gcm3’cins. Su ile karıştırıldığında erime noktası daha da düşer. Su, içki, asetonla bileşik oluşturabilir. Eterde çözünmez. Çoğu organik solvette çözünür.

Endüstriyel olarak şöyle elde edilir: Etilenin klorlu sudan geçirilmesinin ardından etilen klorohidrin alana kazanç. Bu madde, sodyum bikarbonat sulu çözeltisi ile hidroliz edilir. Değişik bir yöntem ise, etilen oksidin soğuk ve sulandırılmış hidroklorik asitle kimyevi operasyona tabi yakalanmasıdır.

Saf etilen glikol su ile karıştırıldığında basitçe kristalleşmez. Bu nedenle elde edilen karışımın donma noktası bastırılır. Yüzde 40 su, yüzde 60 etilen glikol karışımının donma noktası takribî -45 derecedir. Bu nedenle buz çözücü, karlanmayı veya donmayı önlemek için ideal bir karışım başka bir deyişle antifriz elde edilmiş olur.


Bileşikleri

Etilen glikolün en çok öğrenilen kimyevi bileşiklerini ve özellikleri şöyledir;

Mono Etilen Glikol MEG: Kimyevi yöntemi “HOCH2CH2OH” biçimindedir. Molekül ağırlığı 62,07 gmol’dür. Kimya sektöründe “etan-1,2-diol”, “1,2-etandiol”, “glikol”, “etilen içki” olarak da öğrenilir. Yapışık, kaygan, renksiz ve kokusuzdur. Organik bileşikler, içkiler, ketonlar ve aldehitler ile karışabilir. Antifrizler, reçineler, polyester ve elyaflarda kullanımı yaygındır. Boyalarda kullanılan MEG, kayganlık ve uygulama basitliği sağlar. Jelatin, fenol-formaldehit reçine, alkid reçine ve boyar maddeler için ideal bir çözücüdür. Ayrıca, ısı transfer casusu da olabilir.

Di Etilen Glikol DEG: Kimyevi yöntemi “C4H10O3” biçimindedir. Molekül ağırlığı 106,12 gmol’dür. Renksiz, kokusuz, korozyona uğramaz, nem çekicidir ve şurup kıvamındadır. Eter, etilen, glikol, etanol ve su ile karıştırılarak kullanılabilir. Toluen, karbon tetraklorid ve benzen ile birleşmez. Plastikleştirici maddeler, poliüretan, doymamış polyester reçine, boya mürekkebi ve tekstil boyalarında ideal bir çözücüdür. Tütün sektöründe nem yakalayıcı, tutkal sektöründe inceltici olarak kullanılır. Uçak gövdelerinin ve demiryollarının buzlanmaması için kullanılan kimyevilerde de DEG içeriği vardır.

Tri Etilen Glikol TEG: Kimyevi yöntemi “C6H14O4” biçimindedir. Homolog bir dihidroksi içki serisinin bir abonesidir. Yüksek nem emici kapasiteli, yapışık, renksiz bir akışkandır. Erime noktası -7 derece, kaynama noktası 286 derecedir. Etanol, aseton, asetik asit, gliserin ve aldehitler içinde çözünür. Dietil eter içinde az çözünür. Yağlarda ve hidrokarbonların çoğunda çözünmez. Toksitesi düşüktür. Vinil polimerler için plastikleştirici olarak kullanımı yaygındır. Aerosol haline getirildiğinde dezenfektan vazifeyi görür. Doğalgazlar için akışkan kurutucu olarak yararlanılır. Hidrolik ve fren akışkanlarında da bulunan TEG, cümbüş sektöründe kullanılan duman aygıtlarında bir sıvıdır.

Poli Etilen Glikol PEG: Kimyevi yöntemi “HOCH2CH2OnH” biçimindedir. Suda çözünen polieter içkidir. PEG-400; berrak, viskoz, nem çekici ve renksiz bir akışkandır. Su ile karışabilir. İçki ve metilen klorürde çözünür. Mineral yağlarda çözünmez. PEG-3000, PEG-3350, PEG-4000, PEG-6000 ve PEG-8000 formları mumsu, parafin eşi bir görünüme sahip, beyaz renkli katıya yakın maddelerdir. PEG-3000 ve PEG-3350 suda ve metilen klorürde çözünür. İçkiyle çok az karışabilir. Mineral yağlarda çözünmez. Değişik formları ise suda ve metilen klorürde çözünür, içki ve yağlarda çözünmez.

Başlıca kullanım alanları şunlardır; mineral yağlar, emülgatör, ıslatıcı, içki kompenenti, kromatik ve sermik pigmentler, eskiticiler, hidrolik akışkanlar, organik birleşimler, büro mahsulleri, solventler…

Etilen glikol, motorlardaki radyatörlere katılan antifrizin en ehemmiyetli bileşenidir.

Hangi Alanlarda Uygulamaları Vardır?

Etilen glikolun donma ve kaynama noktaları arasındaki yüksek fark kullanım alanlarını genişletir. Genellikle antifrizlerde kullanılır. Kolay bir anlatımla antifriz, donmayan veya donma dereceleri çok düşük olan içki ve şeker kapsar. Antifrizler, vasıtaların motorlarını soğutmak veya sabit sıcaklıkta yakalamak için kullanılan radyatörlere katılır. Böylece radyatördeki suyun donması önlenir. Uçak gövdelerinde de aynı emelle kullanılır. Havalanmadan evvel uçakların yıkandığı suda etilen glikol kapsayan antifriz vardır. Bu biçimde havadaki fazla soğuk atmosfere giren uçağın gövdesinin donması veya buzlanması yasaklanır.

Dakron lifleri ve alkid reçineleri etilen glikol türevleridir. Doğalgaz sanayisinde doğalgazdan su buğusunu gidermek için susuzlaştırma casusu olarak da kullanılır. Aynı zamanda jetski, küvetler, bowling topları gibi mahsullerde kullanılan sırça elyafların da ana maddelerinden biridir. İçkisiz meşrubatlarda için kullanılan plastik mahsullerin yapımında kullanılan polietilen tereftalat etilen glikoldan elde edilir.

Etilen glikol ve bileşiklerinin kullanıldığı bazı mahsuller ve alanlar şunlardır; deterjanlar, paklik kimyevileri, parlatıcılar, sentetik mum, alkid ve polyester reçineleri, yapıştırıcılar, patlayıcılar, sırça, çimento, pas sökücüler, ester, kalıp ayırıcı, akışkan yağlar, hidrokarbon waxlar, tekstilde hamur koyulaştırıcı, sırça arınıcılar, dondurucu dinamitler, hidrolik fren akışkanları, gaz kompresörleri, havalandırma ve klima sistemleri, endüstriyel soğutma mahsulleri, ambalaj mahsulleri, jeotermal ısı pompası, cilalar, ahşap gözeticiler…

Etilen Glikol Zehirlenmesi

Etilen glikol, tatlı bir akışkandır ancak zehirlidir. Muhtelif formlarının bedene alınması halinde öldürücü tesirleri vardır. Etanol zehirlenmesine eş yan tesirleri görülür. Bulantı ve kusma gibi bulgularla başlayan etilen glikol zehirlenmesi, solunum güçlüğünün ardından komaya sokabilir.

İnsanın kısa vakitte yüksek oranda akut etilen glikola maruz vazgeçilmesi merkezi asap sistemini bunalıma uğratır. Ani solunum yolları veya soluk darlığı kardiyopulmoner yaşanır. Daha sonra da böbreklerde zarar alana getirir. Kronik olarak uzun vakitte yavaş yavaş etilen glikola maruz kalmak boğaz ve üst solunum yollarında tahrişlere irritasyon yol açar. Böbreklerde zehirlenme bulguları ve karaciğer zararı da görülebilir. Ana rahmindeki fetüs embriyo üzerinde de toksik tesirleri fetotoksik görülmüştür. Etilen glikol buğusuna maruz kalmak göz ve solunum yollarını tahriş eder. Ancak ten yoluyla çok az emilir, bu nedenle sistemik toksite olasılığı düşüktür.

Etilen glikol zehirlenmesi bulguları; halsizlik, yorgunluk, baş sızısı, baş dönmesi, anormal göz hareketleri, göz kapağı kabarıklığı, iris iltihaplanması, cilt duyarlılaşması, karın sızısı, bulantı, kusma, koordinasyon kaybı, şuur kaybı, süratli kalp atışı, kalp ritim bozuklukları, konjestif kalp yetmezliği ve böbrek sızılarıdır.

Etilen glikoldan zehirlenenlere bir dizi rehabilitasyon uygulanır. Zehirlenme bulgularının ardından civar havalandırılır ve zehirlenen birey kusturulur. Midesi yıkandıktan sonra solunum için oksijen dayanağı yapılır. Daha sonra alakalı sağlık ünitelerinde ileri seviyede rehabilitasyon yöntemleri uygulanır. Etilen glikolun kanserojen özelliği tespit edilememiştir.

Uçakların gövdeleri etilen glikol kapsayan kimyevilerle yıkanır.

Bunları Öğreniyor Musunuz?

Etilen glikol, zehirli olması nedeniyle suikast emelli de kullanılmıştır.Çevre için tehdit oluşturan etilen glikol, toprağa nüfuz edebilir, yer altı sularını, nehirleri ve su birikintilerini kirletebilir.
Buz pateni pistlerinde de etilen glikol kullanılır.
Kıyafetler, döşemeler, halı, yastık ve yorgan gibi mahsullerde kullanılan polyestere elyafların hammaddesidir.
Etilen glikol kullanıldığı bazı mahsullere yararlılık, enerji tasarrufu ve geri dönüşüme imkân sağlar.
Etilen glikol, büyük kömür rezervlerinde sahip ülkelerde karbon monoksitten üretilir.
Etilen glikol imalinin en fazla yapıldığı ülke Çin’dir.
Dünya genelinde senede takribî 7 milyon ton etilen glikol üretilmektedir.