Son Haberler

Enflasyon Nedir? Neden Yükselir?

-
Eylül 10, 2022
Enflasyon Nedir? Neden Yükselir?

Enflasyon Nedir? Neden Yükselir?

Enflasyon, kelime olarak “mülk ve hizmetlerin maliyetlerinde alana gelen devamlı çoğalış” anlamına gelmektedir. Başka Bir Deyişle enflasyon, ele alınacak mülk ve hizmetlerin maliyetlerinin genel seviyesini ifade eder. Tek tek maliyet çoğalışları enflasyon olarak hesaplanmaz. Ayrıca maliyetler genel seviyesinin devamlı bir çoğalış içerisinde olması gerekir. Kısaca, bir veya birden fazla mülkün maliyetinin devamlı çoğalış göstermesi ya da tam mülklerin maliyetinin yalnızca bir kez çoğalış göstermesi enflasyon olarak sayılmaz. Enflasyon çoğalışı, mülk ve hizmet maliyetlerinin devamlı olarak çoğalmasını ifade ederken; enflasyon düşüşü, mülk ve hizmet maliyetlerindeki çoğalışın eksilmesi anlamına gelmektedir. 

Bir öbür açıdan enflasyon, dolanımdaki para ölçüsüyle mülk ve hizmetlerin toplamı arasındaki sarihin gitgide gelişmesinden kaynaklanan maliyetlerin yükselişi ve bunun karşılığında para değerinin düşmesi vaziyetidir. Bir ülke ekonomisinde işsizlik oranı, maliyetler genel seviyeyi ve enflasyon oranı ölçülerek makro ekonomik performans tespit edilir. Başka Bir Deyişle enflasyon, ülke ekonomisinin makro ekonomik performansı açısından oldukça ehemmiyetli bir bilgidir. Enflasyonun tersi ise “deflasyon”dur. Para talebinin düşürülerek paranın değer kazanması vaziyetine deflasyon denir. Kaynaklarına göre parçaladığında iki çeşit enflasyon tipi vardır; maliyet enflasyonu ve arz enflasyonu.

Arz Enflasyonu

Toplam arz seviyesinin talebi aşarak aralıksız maliyet çoğalışına neden olması vaziyetinde ortaya çıkan enflasyon, arz enflasyonudur. Arz enflasyonu, tüketim tüketmelerindeki çoğalıştan ve bu sebeple para talebinin yükselmesinden kaynaklanır. Bir ülkenin ithalatının ihracatından yüksek olmasıyla dış ticaret sarihi oluşur ve bu da para lüzumunu doğurur. Bu sebeple karşılıksız para basma gidişatı asıllaşır. Karşılıksız para basma gidişatı ise, merkez bankasının öbür döviz kurlarına denk olmaktan bırakıp piyasaya daha fazla para talep etmesidir. Bu vaziyette yerli paranın yabancı para karşısında değeri düşer. Aynı para ile daha az mülk ve hizmet alımı asıllaşır. Böylece arz kaynaklı enflasyon alana kazanç. Bir başka deyişle arz enflasyonu, harcayıcı arzını karşılayamadığı zaman arz çoğalışından kaynaklı maliyetlerin çoğalmasıyla oluşur. Toplam arzı eksiltmeye müteveccih alınacak önlemler ve yapımı artırıcı önlemler sayesinde arz enflasyonunun çoğalması önlenerek banal balansta izlemesi sağlanabilir.

Maliyet Enflasyonu

Rastgele bir nedenden dolayı imalde kullanılan girdi mülklerin maliyetindeki çoğalışlar, imalde maliyetlerin yükselmesine neden olur. Maliyetlerin yükselmesi de ürün maliyetlerinde çoğalışı getirir. İmal evresinde girdi olarak kullanılan mülk ve hizmetlerin maliyetinde alana gelen çoğalışlar sonucunda maliyetlerin devamlı çoğalması vaziyetine maliyet enflasyonu denir. Maliyet enflasyonu; yerli ve ithal imal girdi mülklerinin maliyetinin çoğalması petrol, hammadde gibi ve fiyat-kazanç çekişmesi gibi sebeplerden dolayı alana kazanç. Aynı zamanda maliyet çoğalışı, toplam arzın eksilmesine neden olur. Arzın düşmesi de piyasalarda sakinlik yaratır. Enflasyon ile piyasalardaki uysallığın aynı anda yaşanması vaziyetine ise “stagflasyon” denir. Maliyet enflasyonu en çok ithalatı yüksek olan ülkelerde yaşanan bir gidişattır.

Enflasyon Neden Yükselir?

Enflasyon, ülke ekonomisinde istenmeyen bir ekonomik hadisedir. Zira paranın değeri düşer, elde bulunan paranın alım eforu eksilir, kıt olan kaynakları harcayıcıya paylaştırmak ehemmiyetli bir mesele haline kazanç. Bu sebeple enflasyon genellikle popülasyon oranı fazla ve kaynakları kıt olan ülkelerde gözlemlenir. Ülkeler enflasyonla çaba etmek için pek çok usule müracaat etir. Fakat bu usullerin işleyebilmesi için enflasyon çoğalışının neden kaynaklandığına bakılmalıdır. Enflasyonun sebebi, ülkelerin refah seviyesine ve ekonomisine göre pek çok değişiklikler gösterebilir. Ancak genellikle enflasyonun sebepleri olarak alttakiler gösterilebilir;

– Harcayıcı kazançlarındaki çoğalışın genel arzı artırması, enflasyonun yükselmesinin en temel nedenlerinden biridir. Kazancında çoğalış olan fert, daha fazla mülk ve hizmet almak ister. Bunun sonucunda mülk ve hizmetlerin kıtlığından dolayı arz enflasyonu oluşabilir.

– Ülkedeki toplam tüketmelerin toplam kazancı aşması, bir öbür enflasyon çoğalış nedenidir. Toplam tüketmeler toplam kazancı aştıkça bütçe sarihi ortaya çıkar. Bu da ekonomide enflasyon oluşmasına neden olur.

– İmal girdilerinin maliyetindeki çoğalışın fazla olması, imal maliyetlerini artıran bir gidişattır. İmal maliyeti çoğaldıkça üretilen mülk ve hizmetin de maliyeti çoğalır. Bu maliyet çoğalışı toplam arzın eksilmesine neden olur. Piyasada sakinlik oluşur ve bu sakinlik birliktesi maliyet enflasyonunu getirir. Yüksek faiz oranları, devalüasyon gibi vaziyetler de imalde maliyetleri artıran etkenlerdendir.

– İmal ölçüsünün bazı nedenlerle eksilmesi, toplam arzın karşısında talebin düşmesi demektir. Bu vaziyette üreticiler, arzı karşılayamadığı için enflasyon oluşur. Üretilen mülkün değeri çoğalır ve aynı parayla evvelden daha fazla alınabilen mülk veya hizmet, bu vaziyette daha az alınır. Bu da enflasyonun varlığını gösterir.

– Piyasada gezen para talebinin çoğalması, dış ticaret sarihinin oluşmasıyla alana kazanç. Bir ülkede ihracat ithalattan az olursa dış ticaret sarihi oluşur. Bu sarih vaziyetinde para lüzumu oluşur. Merkez bankası da piyasaya karşılıksız para talep ederek bu sarihi kapatır. Fakat bu vaziyette, paranın değeri düşer ve aynı parayla daha az mülk ve hizmet alımı yapılır. Böylece ekonomide enflasyon oluşur.

– İthalatı yapılan mülklerin maliyetinde alana gelen çoğalışlar, enflasyonu oluşturan bir öbür faktördür. İthalata çok fazla para yatırılması, dış ticaret sarihi doğuracağı için enflasyon oluşturur. Enflasyonun oluşması gidişatı ise merkez bankasının dış ticaret sarihini kapatmak için para talep etmesiyle olur.

– Tasarrufların, yatırımlardan az olması ve gezen para ölçüsünün eksilmesi, kamu tüketmelerinin kamu kazançlarının üstünde izlemesi de enflasyonu oluşturan sebeplerdendir.

Enflasyon Yükselmesinin Neticeleri

– Enflasyon çoğalışını eksiltmek için merkez bankası piyasaya daha fazla para arzeder. Bu talep karşısında yerli paranın değeri düşer ve elde bulunan parayla daha az mülk ve hizmet alımı yapılır. Bu sebeple ülkede refah seviyeyi düşer. Refah seviyesini yükseltmek için fiyatlarda çoğalış yoluna gidilmez. Bu sebeple cemiyette kazanç dağılımı bozulur ve haksızlıklar oluşur.

– Yüksek enflasyonun olduğu piyasalarda teşebbüsçüler yeni istihdam alanları kurmazlar. Bunun tehlikeli bir gidişat olduğunu düşünerek, ellerindeki nakit parayı döviz, altın ve gayrimenkule yatırarak daha çok kazanmayı hedeflerler. Bu sebeple imal yapmak daha öncekisi kadar seçim edilmeyen bir gidişat haline kazanç. Bu da ülke ekonomisinde dalgalanmalara neden olur. İmale müteveccih teşebbüslerin eksilmesi, istihdamı eksilterek ülke ekonomisini daraltır.

– Bütçe sarihi çoğaldıkça, giderleri karşılamak emeliyle başka ülkelerden borç alınır. Bunun sonucunda ise dış borçlanma çoğalır.

– Yüksek enflasyonun olduğu vaziyette ülke ekonomisi bereketsizleştiği için öbür ülkelerle olan ekonomik rekabet de büyük miktarda hasar görür. Ekonomik anlamda sihrime ve istihdamın çoğalması için gereksinim dinlenen yabancı yatırımlar da düşüş gösterir. Yabancı yatırımcı, ülkeye yatırım yapmak yerine ülkeden kaçmayı seçim eder.

– Piyasalarda yatırım yapılmaması ve istihdamın durması suratından, emeğin karşılığı olan fiyatlar düşer ve işten çıkarma gidişatları çoğalır. Bu negatif gidişat, cemiyeti hem ekonomik hem psikolojik bakımdan negatif tesirler.

Yüksek Enflasyonla Gayrette Uygulanan Siyasetler

Enflasyon oranının yükselmesi karşısında devlet bazı siyasetler uygular. Bu siyasetler; maliye siyaseti ve kazançlar siyasetidir.

Maliye siyaseti: Ekonomide erişilmiş bulunan balansı gözetmek veya daha iyi bir denge elde etmek emeliyle uygulanan siyasettir. Bu balanssızlıkları gidermek için kamu kesimi kazanç, gider ve borçlanmalarını kullanarak emin siyasetler uygular. Enflasyonun bulunduğu ekonomilerde, arza göre fazla olan arz aşırısını sürüklemek için tüketmeler eksiltilir. Bu tüketmeler; kamu tüketmeleri, yatırım tüketmeleri, transfer tüketmeleri ve cari tüketmeler olarak böler. Ayrıca vergileri artırarak vergi yükünü yükseltmek de enflasyonu eksiltmeye müteveccih bir öbür çözümdür.

Kazançlar siyaseti: Bu siyasette maliyetlerin, fiyatların ve kiraların dondurulması usulüyle enflasyon düşürülmeye çalışılır. Bu kalemlere konulacak limitlerle kısa zamanda enflasyon düşürücü neticeler alınması muhtemeldir. Fakat bu siyaset kısa süreli olacak biçimde uygulanır. Uzun müddet uygulanırsa karaborsa piyasasını canlandırır ve enflasyonla gayrette hiçbir tesiri kalmaz. Kazançlar siyaseti, genellikle Latin Amerika ülkelerinde uygulanan bir siyasettir.