Son Haberler

Enerji Kaynakları Nelerdir?

-
Eylül 13, 2022
Enerji Kaynakları Nelerdir?

Enerji Kaynakları Nelerdir?

Dünyada tükenen enerji kaynaklarına seçenek olan tükenmeyen enerji kaynakları, önümüzdeki 100 yıl içinde en çok konuşulan enerji çeşitleri olacak!

Enerji; bir cismin ya da sistemin iş yapabilme kabiliyetidir. Bir Hayli farklı forma sahiptir. Dünyadaki enerji kaynakları ikiye ayrılır; yenilenebilir yani tükenmez enerji ve yenilenemez yani tükenebilir enerji… Dünyanın enerji ihtiyacı her yıl yüzde 4 ila 5 oranında artıyor. Bu nedenle dünyanın geleceği seçenek enerji kaynaklarına bağlıdır. Fosil atıkların kullanımının etraf için tehdit oluşturması ve küresel ısınmayı artırması yenilenebilir enerji kaynaklarının ehemmiyetini ortaya koyuyor. Türkiye; güneş ve rüzgâr enerjileri bakımından oldukça ergonomik bir bölgededir; zorunlu çalışmalarla dışa bağımlı olmadan enerji ihtiyacını karşılayabilecek gidişattadır.

Yenilenebilir Enerji Kaynakları

Yenilenebilir enerji kaynakları; tabiatın kendi kumpası içinde kendisini kesintisiz yenileyen ve tükenme riski olmayan natürel kaynaklardır. Su, güneş, rüzgâr, dalga ve gelgit enerjileri bu kaynaklara misal gösterilebilir. Bu kaynaklara sahip ülkeler, enerjide dışa bağımlılığın az olduğu ve istihdamın yüksek olduğu ülkelerdir.

Tükenmez Enerji Çeşitleri

Hidroelektrik enerji: Yağmur ya da kar sularının oluşturduğu ırmaklara kurulan barajlar sayesinde elde edilen su enerjisine “hidroelektrik enerji” denir. Suyun akışı ile elde edilen enerji çeşididir. Hidroelektrik santralleri ile hidrolik enerjisinden elektrik elde edilir. Oldukça pak ve natürel enerji kaynağıdır. Barajlarda türbinleri döndüren su, türbinlere bağlı jeneratörler yardımıyla enerji üretilmesini sağlar. Dünya enerji ihtiyacının yüzde 5 ila 10’u, hidroelektrik enerji kaynaklarından karşılanıyor. Türkiye, kullandığı enerjinin yüzde 25’ini hidroelektrik enerji ile karşılıyor. Lekelilik yapmaması, dışa bağımlılık oluşturmaması ve sulama, taşkın temkine için de kullanılabilmesi gibi avantajları olan bu enerji kaynağının dezavantajları; uzun zaman dilimlerinde inşa edilmesi, yatırım maliyetlerinin yüksek olmasıdır. Dünyada ilk hidroelektrik santrali 1 Ekim 1881 tarihinde İngiltere’deki Wey Nehri üzerinde heyetti. Türkiye’de ise ilk hidroelektrik santrali 1902 yılında Mersin’in Tarsus ilçesinde kurulmuştur. 
Güneş enerjisi: Tüm yenilenebilir enerjilerin de kaynağı olan güneş enerjisi, bitmek harcamak bilmeyen, pak ve natürel bir enerji kaynağıdır. Güneşderi bir saniyede dünyaya gelen toplam enerji, dünyadaki toplam enerji imalinin kat be katıdır. Dünyaya gelen güneş enerjisinin üçte biri uzaya geri dönmektedir. Bu kadar zengin bir kaynak olan güneş enerjisi, dünyada popülerleşen bir enerji kaynağıdır. Türkiye’de güneş enerjisinden yeterince faydalanılamıyor. Montaj maliyeti fazla olduğu için güneş enerjisi oturumları fazla seçim edilmiyor. Türkiye’de güneş enerjisi en fazla su ısıtma sistemleri için kırsal bölgelerde kullanılıyor. Türkiye’nin 2023 amaçları arasında güneş enerji sistemlerinin artırılması da bulunuyor. 
Rüzgâr enerjisi: Hidroelektrikten sonra en bereketli ikinci enerji kaynağı olan rüzgâr enerjisi, rüzgâr türbinleri yardımıyla elde edilir. Kurulumu kolay olan ve etraf lekeliliği oluşturmayan bu türbinler, çok geniş alanlarda yer alır. Hengame lekeliliğine neden olabildiği için genellikle yerleşim yerlerinden uzağa inşa edilir. Türkiye’nin en az yararlandığı enerjisi kaynağı olan rüzgâr enerjisi, dünyanın bir hayli ülkesinde yaygın olarak kullanılmaktadır. Danimarka, rüzgâr enerjisi imali ve sistemleri mevzusunda dünyada lider ülkedir. Türkiye’de rüzgâr enerjisi bakımından en ergonomik şehirler; Afyonkarahisar, Çanakkale, Aydın ve Balıkesir’dir.

Dalga enerjisi: Okyanus ve deniz gibi büyük su kütlelerinde meydana gelen dalgaların enerjisine denir. Dalgaların boyutu ve sıklığı ile irtibatlı bir enerji kaynağıdır. Yüksek bereketi sebebiyle yenilenebilir enerji kaynakları arasında sayılmaktadır. Oldukça büyük bir enerjinin ortaya çıktığı bu kaynaklardan gerek maliyetli araştırmalar gerekse montajdaki güçlükler sebebiyle yeterince faydalanılamamaktadır. Seçenek enerji kaynakları arasında ehemmiyetli bir yeri vardır. 
Gelgit enerjisi: Gelgit veya okyanus akıntısından elde edilen enerji çeşididir. Yer değiştiren su kütlelerinin kinetik veya potansiyel enerjisinin elektrik enerjisine dönüştürülmesi harekâtıdır. Genellikle koyların ağzının barajla kapatılarak suyun yakalanması ve suyun çekilmesi sonrası yükseklik farkından faydalanılarak türbinler aracılığı ile elektrik üretilir. Suyun potansiyel enerjisinin yüzde 80’ini elektrik enerjisine dönüştürebilen sistemledir. Güneş enerjisi gibi seçenek enerji kaynaklarından daha yüksek bir faydayla elektrik üretilebilir. 
Akıntı enerjisi: Okyanus ve denizdeki akıntıların kinetik enerjisinin, deniz tabanına yerleştirilen türbinler aracılığı ile elektrik enerjisine dönüştürülmesidir. 
Jeotermal enerji: Oldukça natürel ve bereketli enerji kaynağıdır. Yerkürenin içindeki ısı enerjisi kullanılır. Yer yüzeyinin altında yüksek sıcaklık, bazı bölgelerde kayalar tarafından ambar edilir. Bu bölgelerde kurulan sistemlerle elde edilen buğudan enerji elde edilebilmektedir. İlk olarak 1900’lü yıllarda İtalya’da kullanılmaya başlanan jeotermal enerji kaynakları bakımından Türkiye oldukça zengindir. Özellikle Afyonkarahisar, Aydın, Çanakkale, Denizli, Manisa ve Kütahya jeotermal kaynaklar açısından bereketli şehirlerdir. 
Biyokütle enerjisi: Yenilenebilir enerji kaynakları arasında yer alan biyokütle enerjisi, çöp ve yağ atıkları gibi biyolojik atıklardan elde edilir. Atık yağlardan elde edilen “biyodizel”, vasıtalarda yakıt olarak kullanılabilmektedir. Potansiyeli oldukça yüksek olan biyokütle enerjiden santraller aracılığı ile elektrik üretilebilmektedir. Dünyada “biyoyakıt” ve “biyokütle” sistemleri teşvik edilirken, Türkiye’de bu mevzuda ehemmiyetli bir çalışma bulunmamaktadır. 

Yenilenemez Enerji Kaynakları

“Mineral yakıtlar” olarak da öğrenilen fosil yakıtları, yenilenemeyen tükenebilir kömür, doğalgaz ve petrol gibi natürel enerji kaynaklarıdır. İhtiyacın her gün çoğaldığı; ancak rezervlerin süratle tükendiği bu enerji kaynaklarının, içinde bulunduğumuz yüzyılın ikinci yarısında tükenebileceği belirtiliyor. Bu yüzden bu kaynakların muhakkak programlar dahilinde daha bereketli kullanılabilmesi için muhtelif çalışmalar yapılıyor.

Tükenebilir Enerji Çeşitleri

Petrol: Bedeli oldukça yüksek olan ancak rezervleri giderek tükenen petrol, dünyadaki en ehemmiyetli enerji kaynağıdır. Yeraltındaki hayvan ve nebatların fosilleşmesi ile oluşur. 1900’lü yılların başında üretilmeye başlanan petrol, hem erişim hem de elektrik enerjisi imali için en ehemmiyetli fosil yakıtıdır. Taşımacılık sektörü başta olmak üzere bir hayli sektörün lokomotifidir. Petrolün önümüzdeki 50 yıl daha bu rolünü koruyacağı varsayım ediliyor. 
Kömür: Büyümekte olan ülkelerde yoğun olarak kullanılan kömür, karbonun negatif tesirleri sebebiyle etrafye oldukça hasarlı bir enerji kaynağıdır. Fosil yakıtları arasında bulunan ve yüz yıllardır ısınmak için kullanılan kömür, 1860’lı yıllarda enerji kaynağı olarak kullanılmaya başlanmıştır. Kömürden elektrik enerjisi elde etmek için termik santrallere ihtiyaç vardır. Kullanım yoğunluğu bakımından en büyük enerji kaynağıdır. 
Doğalgaz: Türkiye’de son 20 yılda tüketimi süratle artan doğalgaz, 1950’li yıllarda enerji kaynağı olarak kullanılmaya başlanmıştır. Özellikle konutların ısınmasında kömürşöhret yerini almıştır. Türkiye’nin ısınma için kullandığı enerjinin yüzde 75’i doğalgaz ile karşılanmaktadır. Türkiye’deki elektrik imalinin büyük bir kısmı da doğalgaz yakılması ile reelleştirilir. Dünyada tespit edilen mevcut doğalgaz rezervinin 100 ila 150 yıl daha ihtiyacı karşılayabileceği varsayım ediliyor. 
Nükleer enerji: 1950’li yıllarda üretilmeye başlanan nükleer enerji, nükleer santrallerden elde edilir. Bereketi oldukça yüksek enerji kaynağıdır; 1 ton uranyumdan 20 bin ton kömüre eşdeğer enerji üretilebilir. Gelişmiş ülkelerde yaygın olarak kullanılmaktadır. Nükleer enerji için uranyum gibi radyoaktif yakıtlar kullanılması sebebiyle etraf için büyük tehdit oluşturmaktadır.

Türkiye’deki Enerji Kaynakları

Türkiye’deki toplam heyeti elektrik gücünün yüzde 33,7’sini hidroelektrik santraller oluşturuyor. Toplam 593 hidroelektrik santralin toplam heyeti eforu 26.516 MW’tır. 
Doğalgaz elektrik santralleri, Türkiye’nin toplam heyeti elektrik gücünün yüzde 33,3’şanı oluşturuyor. Toplam 290 doğalgaz santrali bulunuyor. Bu santrallerin toplam heyeti eforu ise 26.221 MW’tır. 
Kömür santrallerinin sayısı 62’dir. Heyeti elektrik gücünün yüzde 22,8’i kömürden karşılanıyor. Kömür santrallerinden toplam 17.983 MW elektrik üretiliyor. 
Rüzgâr enerji santrallerinin toplam sayısı 68’dir. Bu santraller elektrik ihtiyacının yüzde 6,8’ini karşılıyor. Toplam heyeti eforu ise 5.387 MW’tır. 
Güneş enerji santralleri, ihtiyacın yüzde 1’ini karşılıyor. Toplam 997 güneş enerjisi santralinde 792 MW elektrik üretiliyor. 
Jeotermal enerji santralleri, toplam heyeti elektrik gücünün yüzde 1’ine tekabül ediyor. Toplam 31 santralin heyeti eforu 775 MW’tır. 
Biyokütle enerji santralleri, toplam heyeti elektrik gücünün yüzde 0,6’sını oluşturuyor. Toplam 81 santralin heyeti eforu 464 MW’tır. 
Petrol enerjisi santrallerinin sayısı 14’cins. Toplam heyeti elektrik gücünün yüzde 0,5’ini oluşturuyor. Toplam heyeti eforu ise 368 MW’tır. 
Türkiye’de 33 adet lisanssız termik enerji santrali bulunuyor. Bu santraller, heyeti elektrik gücünün yüzde 0,1’ini oluşturuyor. Enerji santrallerinin toplam heyeti eforu ise 82 MW’tır.

Bunları Biliyor musunuz?

Dünyadaki elektrik imalinin yüzde 33,1’i petrolden, yüzde 30,3’ü kömürden, yüzde 23,7’i doğalgazdan, yüzde 8’i de hidrolik ve değişik yenilenebilir enerji kaynaklarından, yüzde 5’i de nükleer enerjiden elde ediliyor. 
Türkiye’de 2016 yılı itibariyle toplam heyeti elektrik eforu 78.591 MW’tır. Enerji kaynakları ile elektrik üreten santral sayısı toplam 2 bin 269’dur. 
Thomas Edison, yenilenebilir enerji ve yeşil teknolojinin liderlerindendir. 19. yüzyılın sonlarında konutlarda bağımsız bir efor kaynağı olarak kullanılabilecek konut tipi rüzgâr türbinleri ve şarj edilebilir bataryalarla çalışacak elektrikli araba geliştirmek için muhtelif çalışmalar yapmıştır. 
Geleceğin enerji kaynakları şunlardır; uzaya dayalı güneş enerjisi sistemleri, insan eforuna dayalı enerji piezoelektrik, hidrojen enerjisi, magma enerjisi, nükleer çöp enerjisi, yosun enerjisi, uçan rüzgâr türbini enerjisi, füzyon enerjisi… 
Elektrik ve manyetik alana sahip kendi kendini enerji yayan enerji kaynaklarına “elektromanyetik enerji” veya “elektromanyetik ışınım” ismi verilir. Bu enerji kaynakları şunlardır; gama ışınları, x ışınları, morötesi ışık, görünür ışık kırmızı, turuncu, sarı, yeşil, mavi, çivit, mor, kızılötesi ışık, mikrodalgalar, radyo ve televizyon sinyalleri, uzun dalga radyasyonu, sıcaklık… 
Elektrik enerjisinin spesifik misalleri şunlardır; seçenek akım AC, doğru akım DC, şimşek, bataryalar, kapasitörler, elektrikli yılanbalığı tarafından üretilen elektrik…