Son Haberler

En Eski Metallerden Kurşun Nedir?

-
Eylül 13, 2022
En Eski Metallerden Kurşun Nedir?

Mermi, öğrenilen en daha önceki metallerden biridir. Asırlardır kullanılan en bol elementler arasında yer alır. Zehirlidir, ışınım ışınlarını engeller.

En Eski Metallerden Kurşun Nedir?

Mermi, asırlardır öğrenilen ve kullanılan en daha önceki metallerden biridir. Senelerce sıhhi tesisatlarda, borularda kullanılmıştır. Doğada bol bulunan, yaygın kullanımı olan, işlenmesi kolay bir maddedir. Karbon grubu elementlerden biri olan mermi; sanayiden kimya sektörüne, tıptan otomotiv sektörüne kadar çok rakamda üründe kullanılmaktadır. Toksik özelliği nedeniyle zehirlenmelere yol açabilir. Toksitesi nedeniyle “mermi şekeri” sınan formu suikast silahı olarak kullanılmıştır. Işınım ışınlarını yasaklayan ender metallerden biridir. Tarihte kalayla karıştırılmıştır. Doğada en bol bulunan 34. elementtir; ancak dünya rezervlerinin 15 sene daha yetebileceği belirtiliyor. Türk kültüründeki tabirlerde de ehemmiyetli bir yeri olan ve “adres sormayan” merminin adresine konuk olduk!


Tarihçesi

Mermi, kullanılan en daha önceki metallerdendir. Çok daha öncekinden beri öğrenilen dokuz metalden biridir. Alşimiciler, “en daha önceki metal” olarak görür ve merminin altın olabileceğine inanmıştır. Bu nedenle Satürn seyyareyi ile mermiyi aynılaştırmışlar, hatta mermi için Satürn’nam sembolünü kullanmışlardır. Bazı arkeolojik araştırmalarda Daha Önceki Mısır’a ait mermiden yapılmış borular ve mermi lehimlere tesadüfülmüştür. Çanakkale’deki Abidos antik kentinde M.Ö. 3000’li senelere ait bazı mermi figürler bulunmuştur. Balıkesir’in Balya ilçesinde bulunan Karaaydın madeni, ilk imal yapılan mermi madeni olarak öğrenilir. Finikelilerin, Kıbrıs, Akdeniz’in en büyük ikinci adası Sardunya ve İspanya’da mermi madenleri işlettiğine dair bazı ispatlar var. 6. asırda Atina etrafında bulunan mermi madeni, bölgenin ehemmiyetli bir kazanç kaynağıydı. Romalılar, su borularını ve tencerelerini, yiyecek kaplarını mermiden yapmış. Roma imparatorunun resmî simgesinde, hamamlarda kullanılan mermi borular resimlenmiştir. Romalılar, mermi ile kalayı aynı metal olarak öğreniyordu. Bu nedenle hakikat mermi, “siyah mermi”, kalay ise “beyaz mermi” olarak adlandırılmış. Osmanlı’da yapı taşlarının irtibat aparatları mermiden yapılmış.

“Mermi” sözcüğü, Latince orijinli bir sözcükten Türkçeye geçmiştir. Merminin sembolü, Latince “akışkan gümüş” veya “mermi” anlamındaki “plumbum” sözcüğünden alınmıştır. İngilizcesi, Anglosakson orijinli “metal” sözcüğünden gelen “lead”dır. İngilizce “sıhhi tesisat” anlamındaki “plumbing” sözcüğü de, merminin ismini aldığı Latince sözcüğün kökünden kazanç.

Fiziksel ve Kimyevi Özellikleri

Merminin kimyevi simgeyi “Pb”dir. Atom numarası 82, atom ağırlığı 207,2’dir. Yoğunluğu 11,34 gr/cm3’cins. Erime noktası 327 derece, kaynama noktası 1749 derecedir. Enerji seviyesi başına elektronları “2, 8, 18, 32, 18, 4” biçimindedir. Atom yarıçapı 180 pm, kovalent yarıçapı 147 pm’dir.

Periyodik tabloda 14. Grup, 6. Periyot, P-Blok elementlerinden biridir. Ara geçiş metalleri element serisinde yer alan bir metaldir. Karbon ailesinin en ağır abonesidir. Periyodik tabloda hemen üzerinde bulunan kalay, “beyaz mermi” olarak da öğrenilir. Mavi-gümüş renginde, metalik parlak, katı bir metaldir. Kristal yapısı yüzey merkezli kübiktir. Doğada özgün kristal yapısına ender tesadüfülen mermi, kübik sistemde kristalleşir. Saf mermi yumuşaktır, kolay işlenebilir, tel ve levha haline getirilebilir, çizilebilir, kesilebilir ve hırpalanabilir. Korozyon mukavemeti iyi seviyededir. Hava ile temasında yüzeyi matlaşır. Isı ve elektrik geçirgenliği iyi değildir. Ses ve x-ışınlarını oldukça az seviyede geçirir. Bileşiklerinde genellikle +2 kıymetlik alır.

Yüzde 86,6 oranında mermi kapsayan galen minerali…

İzotopları

Mermi, doğada bol bulunan elementlerden biridir. Yeryüzündeki en bol elementler arasında 34. sıradadır. Yerkabuğundaki oranı ağırlıkça milyonda 14 parça ortamındadır. Güneş sisteminde ise milyonda 10 parçadır. Saf mermi seyrek bulunur. Genellikle çinko ve gümüş madenlerinde, minerallerde bileşik halinde bulunur. En yaygın ve ticari ehemmiyetteki minerali galendir. Mermi sülfür bileşiği olan galende yüzde 86,6 oranında mermi bulunur. Galen, az ölçüde de demir, çinko, antimon, selenyum, gümüş ve altın elementleri kapsayabilir. Değişik ehemmiyetli mineralleri; serüzit, anzelezit, sfalerit ve pirittir.

Mermi, doğada 4 izotopun karışımından oluşur. Bu izotoplar; Pb-204 % 1,4, Pb-206 % 24,1, Pb-207 % 22,1, Pb-208 % 52,3’cins. Atom kütle numaraları 181 ila 215 arasında değişen 34 adet de suni radyoaktif izotopu karakterize edilmiştir.

Hangi Alanlarda Uygulamaları Vardır?

Mermi, bir hayli ürün ve alanda rolü olan kullanışlı bir metaldir. Ana kullanım alanı akümülatör ve batarya sektörüdür. Yeraltı haberleşme kablolarının yalıtımı da mermiyle yapılır. Mermi tetra-etil ve mermi tetra-metil formlarında benzinlerde oktan ayarlayıcı bileşikler olarak kullanılır. Antimon, kalsiyum ve kalay ile alaşımlarda kullanılabilir. Cami kubbe kaplamaları genellikle mermiden yapılır. Mermi, yoğunluğundan dolayı kurşun imalinde kullanılır. Matbaa cihazlarında kullanılan metal harfler mermidendir. Mermi-210 izotopu, arkeolojik yaş tanımlama uygulamalarında kullanılan bir maddedir.

Mermi, bileşikleri ve alaşımlarının kullanıldığı bazı ürün ve alanları şöyle sıralayabiliriz; akümülatör, batarya, kablolar, cephane, muhtelif alaşımlar, kimyevi harekâtlar, pigmentler, ışınım izolasyonu, benzin katkıları, televizyon tüpleri, boyalar, ışıklandırma sistemleri, haberleşme sistemleri, elektrik ambar sistemleri, askeri sistemler, seramik, vernik, böcek ilacı, lastikler, lehim, hareketli motor parçaları, motor yatakları, mıknatıs, elektrik kondansatörleri, dişçilik, radyografi, gemi omurgaları, uçak pervaneleri, cami cila, gizem, kaplama uygulamaları, borular, mürekkep, ziynet eşyaları…


Mermi Zehirlenmesi

Mermi, toksik özellikleri olan bir metaldir. 550 derecede buğulaşarak mermi oksit partikülleri etrafa dağılabilir. Ayrıca, hava, toprak ve su yoluyla gıda zincirine ve biyolojik sistemlere karışarak veya solunum yoluyla bedene alınabilir.

Taşıtlarda kullanılan yüz binlerce ton kurşunlu benzin, etraf ve insan sıhhati için tehdit oluşturur. Kurşunlu petrol içerikli, “mermi tetra-etil” ilave edilerek oktan rakamı artırılan yakıtlar, içten yanmalı motorlarda kullanılır. Bu motorlardan çıkan hasarlı gazlar atmosfere dağılır. Yağmurla tekerrür yeryüzüne inerek, toprağa karışır. Muhtelif fabrikaların mermi içerikli atıkları da su kaynaklarına lekeler. Bu gidişat, hem canlıların sıhhati hem de etraf için büyük tehlike oluşturur.

Mermi zehirlenmesi, bedende fazla merminin birikmesi demektir. Bu gidişat ölümcül olabilir. Ölümcül ölçüde merminin bedende birikmesi senelerce sürebilir. Mermi, özellikle çocuklar için risklidir. Mermi kapsayan objelere veya oyuncaklara değen çocuklar, ellerini ağızlarına götürerek eser ölçü mermi alabilir. Mermi zehirlenmesi, zekasal ve fiziksel meseleler ortaya çıkarır. Çocukların asap sistemi ve zekasal gelişimini negatif tesirler. Çocuklarda; bilme eforluğu, bitkinlik, asaplılık, kabızlık ve duyma bozuklukları gibi bulgular gösterir. Erişkinlerde ise, ruhî bozukluklar, baş, adale ve eklem sızıları, kemik kırıklıkları, böbrek meseleleri, yüksek tansiyon ve hafıza kaybı biçiminde tesirler gösterir.

Mermiyle çalışan emekçiler, bu emekçilerin eşleri ve çocukları en tehlikeli gruplardır. Mermi kapsayan rastgele bir katı veya akışkan madde de mermiye maruz kalma sebeplerinin başında kazanç. Mermi, partiküller, toz veya buğu olarak solunum veya ağız yoluyla alınabilir. Akciğerler ve bağırsaktan kana karışarak kemik ve dişlerde depolanır ve senelerce bedende kalabilir.

Mermi kalem, sanıldığı gibi mermiden değil grafit kapsar.

Bunları Öğreniyor Musunuz?

Mermi, ışınımı en az geçiren veya geçirmeyen metaldir. Mermi çekirdekleri büyük olduğu için gama ve x ışınları ile alfa ve beta parçacıklarını emer. Bu nedenle özellikle sağlık kurumuların radyoloji ünitelerinde ve ışınımlı civarlarda çalışan insanlar mermiden üretilmiş elbiseler giyer.
Mermi, her cins ışınıma karşı tesirli olamaz. Misalin, nötron ışınımına karşı uygun değildir.
Bilinenin aksine mermi kalemlerde mermi değil, kil ve grafit kullanılmaktadır. Mermi kalem, 1500’lü senelere direnen bir geçmişe sahip. İlk defa Alman asıllı İsviçreli doğa tarihçisi Conrad Gesner tarafından 1565 senesinde bahsedilmiştir. O yarıyılda grafitin bir mermi cinsi olduğu varsayılıyordu. “Mermi kalem” ismi de bu düşüncenin bir yansımasıdır. Mermi, karbon ailesine azadır; grafit, bir karbon formudur.
Mermi, Türk kültüründe yer alan çok rakamda daha önceki ve yeni tabirin de öznesidir. “Mermi dökmek, mermi adres sormaz, mermi manyağı yapmak, mermi yağdırmak, mermi gibi ağır” söylemleri Türklerin sık kullandığı tabirlerdir.
“Mermi dökme” olarak öğrenilen inanış, ulus arasında muhtelif sağlık meseleleri için kullanılabilen hurafelerden biridir. Takribî 3 bin senelik bir geçmişe sahiptir. Nazardan, muhtelif ruhsal meselelerden gözettiği ve bazı metafizikî tesirleri olduğu inancı ile erimiş merminin suya dökülmesi biçiminde yapılan mermi dökme, dini açıdan da “bid’at” ve “hurafe” olarak görülüyor. Ayrıca mermi dökme sırasında ortaya çıkan buğunun zehirlenmelere yol açabildiği belirtiliyor.
Mermilerde mermi kullanılır. İnsan bedenine kurşun girdiğinde bölünen mermi bedene karışarak mermi zehirlenmesine yol açabilir. Kurşun öldürebilir; ancak kurşundaki merminin de uzun vadede öldürücü tesiri olabilir.
Romalılar, şarap yapmak için kullandıkları üzümleri, mermiden yapılmış tencerelerde kaynatırmış. Bu nedenle yavaş yavaş mermiye maruz kalarak zehirlenen veya can veren çok rakamda Romalı olduğu varsayım edilmektedir.
Mermi şekeri, Satürn tuzu veya mermi asetat olarak da öğrenilir. Hali Hazırda saç boyalarında, tekstil, meşrubat, tıp ve kimya sektörlerinde kullanılmaktadır. Sıhhate hasarı nedeniyle Avrupa Birliği ülkelerinde kozmetik ürünlerde kullanımı yasaklanmıştır.
Mermi şekeri, tatlandırıcı kalitesinde olduğu için suikast silahı olarak da kullanılmıştır. 1882 senesinde bir kadın, yaşlı bir yakınının besinlerine ufak ölçülerde mermi şekeri katarak mermiye bağlı hastalıklardan can vermesine yol açmış ve idama mahkûm edilmiştir.
1046-1047 seneleri arasında papalık yapan Papa II. Clement’in “mermi şekeri” ile zehirlenerek öldürüldüğü iddia edilir.
Mermi rezervleri bir hayli ülkede bulunur. En fazla rezervler Amerika Birleşik Devletleri, Meksika, Rusya, Avustralya ve Kanada’dadır. Merminin en ehemmiyetli minerali galen rezervlerinin takribî yüzde 20’si Avustralya’da bulunur.
Türkiye’de özellikle Doğu Anadolu Bölgesi’nde mermi madenleri bulunur. Keban bölgesinde çıkarılan galen minerali, gümüş sülfür kapsadığı için “simli mermi” olarak öğrenilir. Kütahya bölgesinde de mermi madenleri vardır.
Amerika’da üretilen merminin yarısından aşırısı elektrikli arabaların bataryalarında kullanılmaktadır.
Dünya genelinde senelik mermi yapımı 8 milyon ton ortamındadır.
Dünyadaki kullanılabilir ve ticari mermi rezervlerinin toplam ölçüyü 85 milyon tondur. Bu rezervin lüzumu en fazla 15 sene daha karşılayabileceği belirtiliyor.