Son Haberler

Diş Protezi ve Diş Protez Çeşitleri

-
Eylül 11, 2022
Diş Protezi ve Diş Protez Çeşitleri

Diş Protezi ve Diş Protez Çeşitleri

Dişlerimiz; beden fabrikamızın demirbaş emekçileri, olmazsa olmazları ve gıdaların bizim için anlam ifade edebilmesi ismine gereken ilk askerlerimizdir. Diş takmaları ise, sancılı bir diş kaybı neticesinde tutunduğumuz, kendi dişlerimizin yerine gelen, çiğneyememenin güçlüklerini birden yok eden kurtarıcı gözetmelerimizdir. Takma dişlerden evvel ana dişlerin korunması elbette ilk seçim edilecek gidişattır. Fakat bazen dişlerimizin hayati ehemmiyetini müddetinde anlayamamak, bazen genetik olarak cılız bir diş ve çene yapısına sahip olmak, bazen de ilerleyen yaşların getirmiş olduğu diş deformasyonları nedeniyle; sindirim sistemimizin bırakılmaz askerleri olan dişlerimizi kaybedebiliyoruz.  

Dişlerin ağzımızdaki macerasına bir yolculuk yapalım. Ağzımızda bebeklik yarıyılında belirmeye başlayan ilk dişlerimiz süt dişleri olarak adlandırılır. Bir insanın ilk dişleri 6 aylık iken çıkmaya başlar ve bebek 2 – 2,5 yaşına eriştiğinde ağzındaki tüm ilk dişlerinin çıkmış olması beklenir. 2,5 yaşına erişmiş ve ağız sıhhati yerinde olan bir bebeğin; alt ve üst çenede 10’ar adet olmak üzere toplamda 20 adet süt dişi olmalıdır.

Süt dişlerinin bebeğe sağladığı üç ehemmiyetli fayda vardır. Bunlardan ilki; konuşma, ikincisi; katı yiyecekleri ufalayıp öğüterek sindirim sistemine yollama, üçüncüsü ise; kalıcı dişlerin yerlerini koruma. Bebekler genel olarak 7 yaşına kadar süt dişlerini kullanacak ve bu dişleri ile ilk sözcüklerini telaffuz edecektir. Dolayısıyla süt dişeri ne kadar sağlıklı olursa bebek için lisan büyüme süreci de o kadar rahat atlatılır.

Süt dişlerinin ardından genellikle 7 – 12 yaş arasında, ağızda daimi kalacak ve döküldüklerinde yerine yeni dişlerin çıkmayacağı kalıcı dişler sürmeye başlar. 12 yaşındaki bir ferdin ağzında 14’ü üst çenede 14’ü ise alt çenede olmak üzere 28 adet kalıcı diş sürmüş olmalıdır. 17-22 yaş arasında ise alt ve üst çenenin son kısımlarında sağlı sollu ikişer adet olmak üzere toplam 4 adet us dişi yirmi yaş dişi belirir. Yirmi yaş dişleri çoğu fertte çene kemiğine defineli halde kalır ve bu dişler değişiklerine göre daha süratli çürür. Yirmi yaş dişleri defineli çıkan fertlerde bu dişlerin çürüyüp, ağız sıhhatini negatif etkilememesi için cerrahi yöntem ile alınması gerekebilir.

Sağlıklı bir ferdin asgari problem ile atlattığı diş macerasının, karşımıza çıkardığı pozitif vaziyetlerle beraber yaşattığı zahmetli süreçlerde olabilmektedir. Diş macerasının en güç parçası ise diş kayıplarının yaşandığı yarıyıldır. Çene kemiğinde ve dişlerdeki cılızlık, kazalar, yaşın ilerlemesi ile ortaya çıkan diş kayıpları gibi bir hayli etmen ile kalıcı dişerimizi yitirebilmekte ve yerlerine yeni askerler edinmek için diş takmalarını seçim etmek vaziyette kalabilmekteyiz.

Diş takmaları, dişin görevlerini ve işlevlerini taklit eden suni uzuvlardır. Diş takmayı ile ilgilenen diş hekimlerine Protodontist Diş Takmayı Uzmanı Diş Hekimi denir. Ağzında diş noksanlığı bulunan hastaların ön tetkik ve muayeneler neticesinde müracaat etecekleri kısım ise Prostodonti bilim dalıdır.

Diş takmalarının günümüzde kullanılan 4 çeşidi mevcuttur.

1.İmplant dişler

2.Çene-surat takmaları

3.Sabit takma

4.Hareketli takma

Dişlerin ağız içindeki işlevleri ve yetersiz dişin konumuna göre tanımlanacak takma çeşidi ile diş yetersizleri bitirilip ağızdaki ve çiğneme sıhhatindeki deformasyonlar giderilmektedir.

Bazen kökü sağlam olan kalıcı dişleri prepare edip küçülterek; üzeri kaplama kron ile kaplanır ve işlevsel, ebat ve biçim geçimi tutmuş bir forma getirilirken, bazen de kırılıp düşmüş ve yeri boş kalan dişlerin yerlerine muhtelif tekniklerle yapılan suni dişler yerleştirilerek yetersiz veya işlevsiz dişler, takma diş yoluyla düzenlenmiş olur.

İmplant takmaları; implant, canlı dokular içine yerleştirilen, cansız ve işlevsellik kazandırıcı maddedir. Dişli olması gereken bir kısmın dişini kaybederek yerinin boş kaldığı vaziyetlerde, dolaysız olarak o bölgeye ait dişin yapı ve biçimine uygun ,cansız bir materyalin yerleştirilmesi biçiminde uygulanır. Ulus arasında ‘‘Vidalı diş’’ olarakta öğrenilen implant takmaları, şuan yaygın olarak kullanılan ve diş kayıplarında en tesirli çözüm olarak görülen bir takma çeşididir. İmplant diş iki kısımdan oluşur. İlk kısım çene kemiğine yerleştirilen ve natürel dişin kökü yerine geçen titanyum yapılı metal kök kısmıdır. İkinci kısım ise titanyumdan yapılan kökün üzerini kaplayan, natürel dişteki diş minesi yerini alacak ve ağız içinde diş gibi görülecek kısımdır. Bu kısım seramik, porselen veya diş minesi işlevini göreöğrenecek yapıya uygun başka bir madde olabilmektedir. Yetersiz dişin yerini implant ile doldurmaya karar veren hastaların; çene kemiğinin, bu operasyon için gereken sağlık kriterlerine uygun olması ve operasyonu asıllaştıracak olan hekimin de işinin bütün ehli olmasına özen göstermeleri lüzumludur. İmplant uygulamaları oldukça sıkıntılı ve kullanılan malzemeler de niteliği gereği öteki rehabilitasyon yöntemlerinden oldukça pahalıdır. Dolayısıyla ehil ellerde ve uygun hastalarda verimli netice alınabilmektedir.

Çene ve surat takmaları; ferdin çene ve surat bölgesindeki beceriksizlikleri bitirmek için kullanılan takma çeşididir. Hastalık, kaza, doğuştan gelen yapısal etkenler ile dış görünüşün olağan olmaması gidişatlarında seçim edilir. Çene ve surat takmalarının emeli, fiziki görüntüdeki deformasyonları düzenlemek, şahsın dış görünüşündeki yetersizlerden kaynaklanan konuşma ve çiğneme yaparken karşılaştığı güçlükleri gidermek ve ferdi sosyal yaşamdan uzaklaştıran negatif fiziki gidişatı ortadan kaldırmaktır.

Sabit takmalar; ağızdaki natürel dişlerden destek alınarak ya da dolaysız olarak natürel dişlerin üzerinde operasyon uygulayarak, estetik görüntünün düzenlenip diş noksanlarını bitirme yöntemidir.

Ebat veya biçiminde bir anormallik olan dişler trimlenerek küçültülür. Küçülen dişin üst kısmı, porselen yada porselenden daha dayanıklı ve ağız içine geçimli olan bir madde ile kaplanır. Lüzumlu vaziyetlerde kaplama kronun altına başka bir deyişle küçültülen diş ile üst kaplamanın arasına metal alaşımlar yerleştirilerek sabit takmanın dayanıklılığı artırılabilir. Sabit takma ile dişin estetik ve fonksiyonel beceriksizlikleri giderilebileceği gibi, köprü yöntemi ile de yetersiz dişler bitirilebilmektedir. Başta ve sonda kalıcı dayanıklı dişler olmak koşuluyla; bu dişler köprü ayağı biçiminde kullanılarak aradaki diş noksanlığı olan bölgeye kalıcı yeni suni dişler yerleştirilir. Sabit takmalar ile hem tek diş üzerindeki deformasyonlar giderilirken, hem de diş yetersizleri köprü yöntemiyle bitirilebilmektedir. Sabit takmalar ağız içinde kalıcıdır başka bir deyişle takıp çıkarılmazlar.

Hareketli takmalar; hastanın dilediği zaman takıp çıkarabileceği, üzerinde yetersiz dişlerinin dizayn edilip yerleştirildiği takmalardır. Hareketli takmalar beş çeşittir. Kimileri bütün dişsizlik gidişatında kullanılan ve ağızda tek bir dişin dahi olmadığı hastalara uygulanan bütün takmalardır. Kimilerinde ise rehabilitasyon evveli geçici olarak kullanılacak dişlerin yerine gelen immediat takmalar kullanılır. İmplant rehabilitasyonundan evvel, diş boşluğunu geçici olarak immediat takma doldurur. Ağızda emin bölgelerin dişli olması halinde ise çengelli veya çengelsiz hareketli takmalar başka bir deyişle ağızda sabit olmayan köprüler kullanılır.

Diş rehabilitasyonunda kullanılan takma çeşitleri ve seçilen rehabilitasyon yöntemi; hastanın ihtiyaçlarına, ağız sıhhatine veya hangi işlevlerinin beceriksiz olduğuna, hastanın parasal olanağına, diş hekiminin işindeki yetkinliğine bağlı olarak tanımlanmaktadır. Diş takmasının gerekeceği vaziyetler hastaya aktarılmalı ve takma dişin sağlayacağı avantajların yanında dezavantajlarından da bahsedilmelidir. Her hastaya implant rehabilitasyonunun uygun olmayacağı gibi her diş beceriksizliğinde de aynı rehabilitasyon yöntemi kullanılamayabilir. Dolayısıyla seçilecek yöntemin; hastanın yakındığı problemi baz alınarak, ona uygun en verimli yöntem olması hedeflenmeli ve hasta – hekim işbirliğine büyük önemsenmelidir.

Diş Takmasının Pakliği ve Bakımı

Yeni dişlerinize kavuştuktan sonra sizi bekleyen çok ehemmiyetli bir safha daha var. Elbette takmanızın pakliği ve bakımı. Bir Hayli ferdin kalıcı dişlerine veda etmesinin sebeplerinden ilki ve en ehemmiyetlisi diş pakliğine dikkat etmemeleridir. Pak bir ağız içinde elbette dişlerde bütün verim ile çalışacak ve sağlamlıklarını muhafaza edecektir. Kaldı ki daimi dişlerinin tamamını veya bir kısmını kaybedip, artık takma dişleri ile devam edecek olan fertler ağız ve diş pakliği mevzusunda azami miktarda dikkat etmeli ve gereken özeni göstermelidir. Diş takmanızın pakliği mevzusunda dikkat faktörüz gereken noktaları sıralayacak olursak;

Sabit takma kullanan fertlerin suni dişleri ağızlarına kalıcı olarak yerleştirildiğinden çıkarıp arınma ihtimali olmayacaktır. Bu sebeple sabit takma kullanan hastalar; basitlikle erişilebilen ve pratik bir vasıta olan diş ipleri ile takma dişlerinin aralarındaki besin enkazlarını arınmalıdırlar. Diş ipinin yanı gizeme, takma dişler için özel olarak üretilen diş fırçaları ve yeniden diş takmalarına hasar vermeyecek maddelerden üretilen diş macunları ile takma dişlerini fırçalayarak günlük diş pakliklerini yapmalıdırlar. Ayrıca her 6 ayda bir diş hekimine giderek takmalarında oluşması mümkün olan tartar ve diş taşlarını da uzman himayesinde temizletebilirler.
Hareketli takma kullanan hastalar ise diş takmasının pakliği ve bakımını yaparken takmalarını çıkarıp takabildiklerinden daha rahat bir operasyon uygulayacaklardır. Takmalarını her günün sonunda çıkarıp , evvel ılık suda özel fırçalarla yıkayıp fırçalamalı, sonrada pak suya katacakları takma dezenfekte edici suların içinde kısa bir vakit bekletmelidirler. Ayrıca diş takmasında kullanılan malzemelerin fırçalama ve paklik sularından seri etkilenip eskiyebileceği de düşünülerek her 6 ayda bir diş hekimine hakimiyetlerini yaptırmalıdırlar.

Takma Dişlerin Kullanım Ömrünü Etkileyen Etmenler

Takma dişleriniz ile yaşamaya başladıktan sonra ilk haftalar alışma süreci geçirecek ve bu süreçte, sanki ağzınızda yerleşmiş yabancı bir madde hissi veren takmanız ile geçimli çiğnemeler yapmaya çalışacaksınız. 1-2 hafta içinde ağzınızla geçimli hale gelecek olan diş takmanızı artık yadırgamıyor ve onu daimi dişlerinizden ayırmıyor olacaksınız. Bu süreçlerde takma dişlerin kullanım ömrü ile alakalı yapmanız gereken en ehemmiyetli uygulama elbette dişlerinizin pakliğine ve bakımına umursamak olacaktır. Diş takmalarının her hastaya uygulama biçimi nasıl değişik ise, her diş takmasının da hastanın ağzındaki kullanım ömrü o takmayı kullanan hastanın ağız hijyenine ve sağlık vaziyetine bağlı olarak değişiklik gösterecektir. Diş takmasının günlük ve genel rutin bakımına özen gösteren ve takmayı şuurlu ellerde hazırlanıp hastaya uygulanan fertlerin büyük çoğunluğu suni dişlerini 7-15 sene rahatlıkla kullanabilmektedir. Fakat diş takmalarına bunun gibi emin rakamlarla ömür biçmek hiç doğru olmayacaktır. Zira; en muhteşem malzemeler ile ve hatasız bir tasarım kullanarak dizayn edilen bir diş takmayı hastaya uygulansa dahi, hastanın diş fırçalama sıklığı, takmasının bakımını müddetinde yapması, ağzındaki öteki dişlerin sıhhati veya takmayı ile sert cisimleri kırmaya çalışması gibi faktörlerle diş takmasının kullanım ömrü etkilenecektir. Diş takmanızı kullanırken dikkat faktörüz gereken ve takma dişlerin kullanım ömrünü etkileyen etmenleri kısaca şöyle sıralayabiliriz;

Takma dişlerin günlük ve genel pakliğine önemsenmelidir.
Takma dişer, 6 ayda bir diş hekimi hakimiyetinden geçirilmelidir.
Dişler ile ceviz, fındık gibi sert kabuklu besinler kırılmamalı ve diş araları yabancı cisim ile kurcalanmamalıdır.
Dezenfekte edici akışkanlar uzun vakit takmaya temas ederse onu yıprandıracağından, paklik sırasında kimyevi sularla diş takmasının temas süresi ayarlanmalıdır.
Protezde bir temassızlık, kendiliğinden çıkma, ağızdaki dişlerde ağrı veya iltihaplanma gibi negatif vaziyetler sezilirse hemen diş hekimine başvuru edilmelidir.

TUĞBA ŞİMŞEK

DİŞ TAKMA TEKNİKERİ – FEN BİLİMLERİ HOCAYI