Son Haberler

Cevdet Kudret Kimdir?

-
Eylül 9, 2022
Cevdet Kudret Kimdir?

Cevdet Kudret Kimdir?

Bütün ismi Cevdet Kudret Solok’tur; lakin birçok yerde Cevdet Kudret olarak geçer. Peki, kimdir Cevdet Kudret, edebiyatımızdaki yeri nedir, bir yazıya mevzu olacak neler yapmıştır yaşamında…

Cevdet Kudret, tek kelimeyle ifade edilebilecek birisi değildir, o hem edebiyatımıza ürün vermiş hem de edebiyat ürünlerini incelemiş önemli bir kişidir. Bir tanım gerekirse ona, şair, reyin yazarı, tahlilci demek uygundur. Ayrıca iyi bir derlemeci olduğunu da söylemeliyiz. Ona tüm bu meziyetlerinden ve çalışmalarından dolayı edebiyat tarihçisi desek, ancak karşılarız emeklerini..

Cevdet Kudret aynı zamanda Yedi Meşaleciler şiir topluluğunun kurucularındadır. Yalnız tüm bunlara karşın pek de “popüler” olmayan birisidir zira genelde ders kitaplarında onun ismini görürüz.

Cevdet Kudret’in Yaşamı

1907 doğumludur Cevdet Kudret ve doğum yeri de İstanbul’dur. Kudret, 1916 senesinde yani kendisi daha 9 yaşındayken baba acısıyla surat surata gelmiştir. Bir yetim olarak annesinin gayretiyle İstanbul’da Hukuk fakültesini bitirmiştir. 1933 senesinde, Hukukçu olarak yaşama adım atmıştır ki o zamanlar henüz 26 yaşındadır.

Hukuk fakültesinden mezun ama hukuk pek uğraşmayan birisidir Cevdet Kudret. Yaşamı, edebiyat ve dil ile geçmiştir. 

Çalıştığı yerler ve tarihleri şu şekildedir:

17.04.1937 – 25.09.1938 : Kayseri Lisesi, Diksiyon ve Edebiyat Öğretmenliği
27.09.1938- 20.07.1939  : Ankara Devlet Konservatuarı, Diksiyon ve Edebiyat Öğretmenliği
3.07.1939 – 31.08.1943  : Ankara Erkek Lisesi, Edebiyat Hocai
31.08.1943-24.12.1945 : Atatürk Lisesi, Edebiyat Hocai
24.12.1945 – 6.10.1950 : İnönü Ansiklopedisi’nin çıkarılmasında çalıştı. Vazifei edebiyat sekreterliğiydi.
3.10.1950’da Bitlis’e Türkçe hocai olarak atandı ama  20 gün sonra DP iktidarı döneminde istifa etti.
1951 – 54 : İstanbul ve Ankara’da avukatlık yaptı.
1967 – 70 : TDK ‘de redaktör ve Bilgi Yayınevi’nde danışman çalıştı.
1970 – 1973 : Basın Yayın Yüksek Mektebi’nda öğretim görevlisi oldu. Bu yaptığı son meslekti ki oradan da emekli oldu.  1974 senesinde Bodrum’a yerleşti ama daha sonra İstanbul’a geri döndü. 1992 senesinin Temmuz ayında 85 yaşında yaşama gözlerini yumdu.

Cevdet Kudret’in Edebî Yaşamı

Yazın yaşamı 1927 senesinde Servet-i Fünun dergisinde başladı. [ Atilla Özkırımlı, Türk Edebiyatı Ansiklopedisi, s.773 ] Aynı dergide, Sabri Esat Siyavuşgil, Ziya Osman Saba, Yaşar Nabi Nayır,    Muammer Lütfi Bahşi, Vasfi Mahir Kocatürk ve Kenan Hulusi Koray da yazmaktaydı. O zamanlar Cumhuriyet döneminde etkili olan şiir akımı Beş Hececilerdi. Bu yedi hoş adam bu akımı çok sığ bulduklarını dile getirerek bir topluluk oluşturdular. 1928 senesinde ortaya çıkan bu topluluk kendilerine Yedi Meşaleciler dediler ve aynı ismi taşıyan bir kitap çıkardılar. Şiir kavrayışlarında samimiyet, canlılık vardı ve Fransız edebiyatını misal almayı kastediyorlardı. Bu poetikalarını da çıkardıkları kitabın önsözüne koydular ki poetikalarını kitaplarına koyan ilk topluluktur Yedi Meşaleciler. Bu yedi sanatçısından sadece Kenan Hulusi Koray,  sadece hikaye ile uğramıştır. Geri kalan diğer 6 kişi şiirle ve diğer cinslerle de uğraşmışlardır. O toplulukta Ziya Osman Saba’dan sonra en çok Cevdet Kudret, şiire sadık kaldı. [ Atilla Özkırımlı, Türk Edebiyatı Ansiklopedisi, s.773 ]

Cevdet Kudret, Yedi Meşalecilerle ile birlikte 1928 senesinde ortak bir şiir kitabı çıkarmıştır evet ama sadece bununla da yetinmemiştir. Kendi şiirlerini topladığı Birinci Perde isimli şiir kitabı 1929 senesinde çıkmıştır. Bu şiirlerinde bireysel duygular, hikaye ve balad tekniğinden yararlanarak işlenmiştir. Kötümser bir hava yazılan bu şiirler, birçok edebiyatçı için “etkileyici” bulunmuştur. Yedi Meşaleciler, sayısını ancak sekiz yapabildikleri ve kendi eserlerini sundukları Meşale isimli bir dergi çıkarmışlardı. Zati Birinci Perde şiir kitabı da bu dergide çıkan Cevdet Kudret şiirlerinin kendisi tarafından bir araya gelmiş halidir. Yalnız dergi, Latin alfabesine geçiş aşamasında çok zaferli olamadığı için kapanmıştır.  Cevdet Kudret’in şiir kitabı olan Birinci Perde’nin devamı vardır ama İkinci Perde ve Üçüncü Perde ismini verdiği bu kitaplar yine dergiden derlenen şiirlerdir ama bu kitaplar yayımlanmamıştır.

Romanlarında, şiirlerindeki bireyselliği göremiyoruz. Çıkardığı üç romanda da Türk halkının iki dünya savaşındaki vaziyetini, daha doğrusu iki dünya savaşının cemiyetimizi nasıl etkilediğini anlatır.

Tek hikaye kitabı olan Sokak, onun insana daha doğrusu insanlı yaşama bakış açısını gösterir. Siyasal dünya ile sokaktaki dünyanın mizahı bir pazarıdır …

Oyunlarında da bireysel vaziyetlerden toplumsal sorunlara yol açan mevzular işlenir. İyi bir reyin yazarı diyebiliriz. Altı tane oyunu vardır, beş tanesi bitmiş ve sahnelenmiş ama son oyunu Cumartesi Çocuğu bitmemiştir.

İnceleme, derleme ve araştırma kitaplarında Abdurrahman Nisari ismini kullanmayı tercih etmiş. Behçet Necatigil “ …1952’den başlayarak evvel değişik imzalarla sonra kendi ismiyle edebiyat tarihimizin ünlü isimleri, eserleri üzerine değerli tanıtma ve el kitapları; zaferli ve aranan, mektep ders kitapları bu kitapları Abdurrahman Nisari ismiyledir yayımladı.” diye açıklamıştır durumu.

Kendi ismiyle yayımladığı kitapların dışında Nevzat Yesirgil, Suat Hızarcı takma isimlerini de kullandığı kitapları vardır. Verdiği bilgiler, araştırması, kitapları bilimsel bilgi açısından en güvenli bilgilerdendir.

Cevdet Kudret, edebiyatımızda sadece derlemeci ve tahlilci ya da edebiyat tarihçisi olmayacak kadar hoş bir yazar ve şairdir. Bu bakımdan da onun ismine beş dalda tertip edilen bir ödül vardır.  Mimar Sinan Hoş Sanatlar Üniversitesi ve TÜYAP’ın üstlendiği Cevdet Kudret Edebiyat Ödülü, 2014 -2015 seneyi için hikaye dalında ödül verecektir.

ESERLERİ

Şiir: 

Birinci Perde, 1929,  Hamit Matbaası.
İkinci Perde     Yayımlanmamış.
Üçüncü Perde   Yayımlanmamış.

Tiyatro Oyunu: 

Tersine Akan Nehir, 1929 Yayımlanmamış.
Rüya İçinde Rüya, 1929   Varlık, 1934 sayı 31-37.
Danyal ve Sara. 1931 Varlık, 1938.
Kurtlar, 1932,  Gündüz dergisi, 1936,sayı 8-18.
Yaşayan Ölüler, 1936,   Ağaç dergisi, 1936, sayı 7-17;  1994, Mitos- Ebat Yayınları.
Cumartesi Çocuğu, Bitmemiş.

Roman: 

Sınıf Dostları, 1943,  Ahmet Halit Kütüphanesi; 1976, İnkılâp ve Aka Kitabevleri;  2007 Evrensel Basım-Yayın.
Havada Bulut Yok, 1958,  Düşün Yayınevi; 1976, İnkılâp ve Aka Kitabevleri; 2007, Evrensel Basım-Yayın.
Karıncayı Tanırsınız, 1976, İnkılâp ve Aka Kitabevleri;  2007, Evrensel Basım-Yayın.

Hikaye: 

Sokak   1975, İnkılâp ve Aka Kitabevleri; 2010, Evrensel Basım-Yayın.

Deneme: 

Dilleri Var Bizim Dile Benzemez, 1966, Bilgi Yayınevi.
Bir Bakıma, 1977, İnkılâp ve Aka Kitabevleri.
Benim Oğlum Bina Okur, 1983, Varlık Yayınları.
Kalemin Ucu, 1991, Cem Yayınevi; 2006, Merkez Kitapçılık.
Dillerin Gizli Dünyası, 2006, Merkez Kitapçılık, Cevdet Kudret’in dil üzerine denemelerinden bir seçki, Haz.: Cemil Kavukçu.

Derleme: 

Tanzimat’tan Sonra Türk Edebiyatı Antolojisi, 1942, Ulusal Matbaa.
Türk Edebiyatı Hikâye ve Roman Antolojisi , 1945,  Nebioğlu Yayınevi.
Dede Korkut, 1962,  Varlık Yayınları.
Tanzimat Edebiyatı Antolojisi, 1955,  Varlık Yayınları.
Fuzuli: Leylâ ve Mecnun 1958, Yeditepe Yayınları.
Yurt İçin, Ulus İçin, 1958,  Yeditepe Yayınları.
Dede Korkut: Hikâyeler, 1962  Varlık Yayınları.
Teodor Kasap: İşkilli Memo, 1965,  Elif Kitabevi.
Nazım Hikmet: Kuvâyı Milliye, 1968,  Bilgi Yayınevi.
Bugünkü Türkçemizle Dede Korkut Hikâyeleri, 1970,  Varlık Yayınları.
Ferâcizâde Mehmet Şakir: Evhâmi, 1974, Varlık Yayınları.

İnceleme: 

Son Şiirler, Tevfik Fikret, 1952,  Varlık Yayınları,  genişletilmiş 2. Baskı 1968.
Fuzuli,  Nevzat Yesirgil ismiyle, 1952, Varlık Yayınları.
Nedim, Nevzat Yesirgil ismiyle1952,  Varlık Yayınları.
Bâki,  Nevzat Yesirgil ismiyle, 1953, Varlık Yayınları.
Hüseyin Rahmi Gürpınar    Suat Hızarcı ismiyle, 1952,  Varlık Yayınları, 1953.
Ahmet Rasim   Suat Hızarcı ismiyle , 1953,  Varlık Yayınları.
Eşref: Hicviyeler, 1953, Yeditepe Yayınları.
Hüseyin Cahit Yalçın   Suat Hızarcı ismiyle , 1957, Varlık Yayınları.
Yunus Emre, Nevzat Yesirgil ismiyle, 1958,  Yeditepe Yayınları.
Karacaoğlan, Nevzat Yesirgil ismiyle, 1958,  Yeditepe Yayınları.
Şinasi: Şair Evlenmesi, 1959, Yeditepe Yayınları.
Ahmet Mithat, 1962,  Türk Dil Müesseseyi Yayınları.
Ziya Gökalp, 1963, Türk Dil Müesseseyi Yayınları.
Pir Sultan Abdal, 1965,  Yeditepe Yayınları.
Türk Edebiyatında Hikâye ve Roman I, 1965, Varlık Yayınları.
Türk Edebiyatında Hikâye ve Roman II, 1971,  Varlık Yayınları.
Türk Edebiyatında Hikâye ve Roman III, 1990, İnkılâp Kitabevi.
Karagöz I, 1968,  Bilgi Yayınevi.
Karagöz II, 1969, Bilgi Yayınevi.
Karagöz III, 1970, Bilgi Yayınevi.
Ortaoyunu I, 1973, Türkiye İş Bankası Yayınları.
Ortaoyunu II, 1975, Türkiye İş Bankası Yayınları.
Abdülhamit Devrinde Sansür, 1977,  Milliyet Yayınları.
Örnekli Türk Edebiyatı Tarihi  15.yy ortalarına kadar, 1995,  T.C.Kültür Bakanlığı,
Edebiyat Kapısı, 1997, Yapı Kredi Yayınları.

Mektep Kitapları: 

Türk Edebiyatı, Lise II,  Agâh Sırrı Levend imzasıyla, 1950, İnkılâp Kitabevi.
Metinli Türk Edebiyatı, Lise III, Abdurrahman Nisari imzasıyla, 1951, İnkılâp Kitabevi.
Metinli Edebiyat Bilgisi, Lise I,  Abdurrahman Nisari imzasıyla, 1954, İnkılâp Kitabevi.
Metinli Türk Edebiyatı, Lise II , Abdurrahman Nisari imzasıyla, 1954, İnkılâp Kitabevi.
Metinli Türk Edebiyatı , Lise IV, Abdurrahman Nisari imzasıyla, 1954, İnkılâp Kitabevi.
Metinli Batı Edebiyatı, Lise IV, Abdurrahman Nisari imzasıyla, 1954, İnkılâp Kitabevi.
Metinle Türk Edebiyatı, Lise I, Abdurrahman Nisari imzasıyla, 1954, İnkılâp Kitabevi.
Metinle Türk Edebiyatı, Lise II, Abdurrahman Nisari imzasıyla, 1955, İnkılâp Kitabevi.
Metinle Türk Edebiyatı, Lise III, Abdurrahman Nisari imzasıyla, 1955, İnkılâp Kitabevi.
Metinle Batı Edebiyatı, Lise III, Abdurrahman Nisari imzasıyla, 1955, İnkılâp Kitabevi.
Türk ve Batı Edebiyatı Lise I – II – III, Abdurrahman Nisari imzasıyla, 1979, Örgün Yayınlar.

Yardımcı Ders Kitapları:

Batı Edebiyatından Seçme Parçalar, 1972, İnkılâp ve Aka Kitabevleri.
Türk Edebiyatından Seçme Parçalar, 1973, İnkılâp ve Aka Kitabevleri.
Örneklerle Edebiyat Bilgileri I – II, 1980, İnkılâp Kitabevi.