Son Haberler

Boko Haram Nedir?

-
Eylül 8, 2022
Boko Haram Nedir?

Boko Haram, 2002 yılunda kurulmuş, günümüzde hali hazırda etkin olan, Nijerya’nın Borno eyaletinde, Ustaz Mohammed Yusuf tarafından kurulmuş, şeriat yanlısı ve korunucusu, radikal İslamcı, illegal bir teşkilattır. Teşkilat, şeriat kararlarının daha çok dikkate alındığı Nijerya’nın kuzey kısmında daha tesirlidir. Bu silahlı teşkilat, binlerce insanı öldürmüş, şehirleri ve değişik dinlere ait kutsal yerleri yakmış, toplu göçlere neden olmuş, genç bayanları dini mazeretler sunarak kaçırıp satmıştır. Daha pek çok yasadışı eylemi bulunan teşkilatın ismi İngilizce’deki kitap anlamına gelen “book” kelimesinden türetilmiştir. Boko Haram, “latin abecesi haramdır” ve “batı eğitimi haramdır” anlamı taşır. Teşkilatın orijinal Arapça ismi ise Jama’atu Ahlis Sunna Lidda’awati wal-Jihad’tır ve Türkçe anlamı “Kendini Peygamberin Öğretileri ve Cihad’ın Yayılmasına Adamış İnsanlar’dır.

Teşkilatın kurucusu Ustaz Mohammed Yusuf, başta Darvinizm olmak üzere, batının tüm öğretilerine karşı çıktıklarını söylemiştir. Batılı eğitimin ve bu eğitimin getirdiği müfredatın Avrupalılar tarafından getirildiği için Müslümanlar için haram olduğunu, özellikle de insanların Allah’a olan inancını kırdığını söyleyen Yusuf, ülkesinde bilimsel eğitim istemediklerini belirtmiştir. 4 karısı ve 12 çocuğu olan Ustaz Mohammed Yusuf, Nijeryalı akademisyen Hüseyin Zakaria’nın BBC News’e yaptığı bir açıklamaya göre, üniversite lisansına sahip, İngilizcesi çok iyi, savurgan bir hayat yaşayan ve Mercedes-Benz vasıta kullanan biridir. 

Teşkilat, 2002 yılında tüm Nijerya’nın şeriatla idarenmesi emelini taşıyarak kurulmuştur. Teşkilat lideri Ustaz Mohammed Yusuf, Nijerya’daki yoksul Müslüman ailelerinin çocuklarını yollaması için bir din mektebi ve kuruluşu kurmuştur. Ülkenin şeriatla idarenmesi emelini asıllaştırabilmek için mektepte cihat yapacak mücahit yetiştirmeye başlamıştır. Devlette ve poliste yolsuzluk yapıldığını ve kültür dejenerasyonu yaşandığını söyleyerek pek çok insanın ilgisine sürüklemiştir. Özellikle işsiz gençler, teşkilat liderini kendilerine yakın bulmaya başlamıştır. Zamanla, Mohammed Yusuf, bu yolsuzluğun ana nedeninin batılı eğitim stili olduğunu söyleyerek, bu biçimde eğitim almış kimselerin devlette çalışmalarının ne kadar hasarlı olduğunun propagandasını yapmaya başlamıştır. 

Teşkilat, ilk askeri yapısını, 2004 yılında Nijer hududuna yakın bir yerde kurmuştur. Nijerya’da bulunan İslami hareket liderlerinden İbrahim Zakzaki, Boko Haram’ın Taliban ve El Kaide ile yakın ilişki içerisinde olduğunu söylemiştir. Boko Haram, 2004’de Kamerun hudutta Nijerya polisiyle çatışmaya girerek 28 azasını kaybetmiştir. Sonraki senelerde de başka çatışmalarda Nijeryalı 11 subayın öldürülmesine neden olmuştur.

Boko Haram, kuruluşundan itibaren ilk 7 senesini görece daha barışçıl bir havada geçirmiştir. Bu yarıyılda cemiyetten ve devlet yapılarında uzak durarak ülkenin kuzeydoğusunda konuşlanmıştır. Devletse, teşkilat hakkındaki uyarları dikkate almamış ve teşkilatın militan yetiştiren bir organizasyon olduğu aslını göz artı etmiştir. 

Teşkilat, 2009 senesinden itibaren hem polis merkezlerini, hem de kamu binalarını hedef alarak buraları yakıp yıkmayı ve insanların vefatına neden olmayı kendine görev edinmiştir. Bu yıl içerisinde teşkilat suratlarca insanın vefatına neden olmuştur. Özellikle 2009’un Temmuz ayı, Boko Haram’ın polis istasyonlarına yaptığı hücumlarla geçmiştir. Bu yarıyıl “Boko Haram Uprising” olarak anılır. Nijerya’nın kuzeyinde bulunan 700’ü aşkın insan Boko Haram askerleri tarafından öldürülmüş, 3000’den fazla insan da olaylar sebebiyle göç etmek zorunda vazgeçilmiştir. 

Bu yarıyılda, teşkilat lideri Ustaz Mohammed Yusuf tutulup mapusa atılmıştır. Maiduguri’deki polis istasyonunda infaz edilen teşkilat lideriyle alakalı olarak başta “kaçmaya çalışırken öldürüldü” bilgisi verilmiştir. Sonrasında hakikat ortaya çıkmış ve Ustaz Mohammad Yusuf’un mapustayken can vermesi, teşkilatın kitlesel şiddet eylemlerini artırmasına neden olmuştur. Nijerya ordusu, 2009 yılında, Boko Haram azalarının bulunduğu bir camiye baskın tertip etmiştir. Bu baskında 200’ü aşkın insan can vermiştir. 

Eylül 2010’da ise, yeni lider Ebu Bekir Shekau altında bir araya gelen bir grup, Bauchi’deki cezaevini basarak, 105 azasını kaçırmıştır. Bu sırada, cezaevinde bulunan değişik 600 bireyde hür kalmıştır. 

Yeni başkan Ebu Bekir Shekau’nun liderliğinde operasyonel kapasitesini genişleten teşkilat, geliştirilmiş patlayıcılar hazırlayarak Haziran 2011’de Nijerya’nın başşehri Abuja’daki polis istasyonunu vurarak 6 şahsı katletmiştir. 26 Ağustos 2011’de ise, yeniden Abuja’da, Birleşmiş Milletler binasına bombalı vasıtayla atak tertip etmiştir. Bu Boko Haram’ın ilk batı hedefi olmuştur. 11’i Birleşmiş Milletler çalışanı olmak üzere 23 şahsın hayatını kaybettiği hamlede 100’den fazla şahıs da yaralanmıştır. Bu olayın ardından, Nijerya’daki Amerika Birleşik Devletleri konsolosluğu, ülkeye FBI’ın geleceğini duyurmuştur. Boko Haram, bunun üzerine, şu röportaj koşulunu duyurmuştur: Cezaevilerde bulunan tüm Boko Haram azalarının hür bırakılması.

Bu tarihin üzerinden 4 ay geçtikten sonra ise, 25 Aralık 2011’de Noel sebebiyle bir araya gelen kilise cemaatine bombalı atak hakikatleştirmişlerdir. Bu atakta da 40’ın üzerinde birey hayatını kaybetmiştir. 

Boko Haram’ın aynı yıl içerisinde 115 atak asıllaştırarak neden olduğu vefatlar 550’nin üzerindedir ve can verenlerin arasında siyasetçiler, dini liderler, güvenlik eforları ve siviller de vardır. Örgür kimi zaman intihar bombacıları da kullanmıştır, bu vaziyet, Nijerya’da bir ilktir. 

2012 yılında, Boko Haram tek seferde en fazla vefatın yaşandığı saldırısına reelleştirmiştir. 20 Ocak 2012’de hakikatleşen ve 190 şahsın hayatını yitirdiği hamlede, hem bombalı taşıtlar, hem intihar bombacıları, hem geliştirilmiş patlayıcılar, hem de üniforma giymiş silahlı azalar kullanılmıştır. Aynı sene, Beynelmilel Bağışlama Teşkilatı ve İnsan Hakları İzleme Teşkilatı, Boko Haram’la alakalı raporlar hazırlayarak medyayla paylaşmış ve teşkilatın bir an evvel yaralanmalar ile can ve mülk kaybına neden olan tüm ataklarını durdurması gerektiğini söylemiştir. Sivil toplum teşkilatları, Nijerya hükümetinden acilen ihtiyat almasını istemiştir.

Boko Haram’ın ana üssünün bulunduğu Borno’da bulunan Çad Gölü, Nijer, Kamerun ve Çad’a da komşudur. Burada alana gelen tüm ihtilaflar ve sığınmacı meseleleri dört ülkeyi de ilgilendirir. 2013 senesinde, Boko Haram, kuzey Kamerun’daki harekâtlarını artırmış, ayrıca Çad ve Nijer hudutlarında bazı çatışamalara girmiştir. Bu noktalarda pek çok insan da kaçırmıştır. Kaçırılanların bir kısmı, bu ülkeleri ziyarete gelmiş turistlerdir. Nijerya’da fantastik hal duyuru edilmiştir. Bir yıl içerisinde bölgedeki 430 bin birey konutlarından kaçmıştır. Değişik ülkelerin hudutlarında yaşayan 210 bin şahıs da aynı biçimde göç etmek zorunda kalmıştır. Bir Hayli şahıs da Nijerya’yı terk etmiştir. 

Teşkilat, 2014 senesinin Nisan ayında, Nijerya’nın kuzeydoğusundaki Borno’nun Chibok sınan bölgesinde 276 kız talebeyi silah güçüyle kaçırmıştır. Lider Shekau, kızları köle olarak satacağını duyurmuştur. 50’nin üzerinde kız çocuğu kaçmayı muvaffak olurken, olay tüm dünyada yankı bulmuştur. Amerika Birleşik Devletleri başkanı Barack Obama’nın eşi Michelle Obama, medyanın dikkatini sürükleyebilmek için #BringBackOurGirls hashtag’i ile başlatılan kampanyaya destek vermiştir. Lider Shekau, kızların evlendirildiğini duyurmuştur. 

2015 senesinin Ocak ayında, Boko Haram Baga’ya saldırarak 2000 şahsın vefatına neden olmuştur. Bu sayı, Nijerya hükümeti tarafından gerçek değil olarak nitelendirilerek gerçek sayının 150 olduğu duyurulmuştur. Ancak bu bilgi doğru değildir. Baga, Baka Haram’ın en büyük katliamıdır.

Finansmanını banka soygunları ve insan kaçırmalardan elde ettiği fidyelerle sağlayan teşkilatın, kurulduğu günden bugüne dek 20 binden fazla insanı öldürdüğü ve 2.3 milyon insanı göç etmek zorunda vazgeçtiği kaydedilmiştir. 

Teşkilatın Ustaz Mohammed Yusuf’tan sonraki lideri Ebu Bekir Şekau’nun, teşkilatın IŞİD lideri Ebu Bekir el-Bağdadi’ye biat ettiklerini söylediği bir video’su bulunur. Boko Haram, artık sadece Nijerya’da değil, Kamerun, Çad ve Nijer’de de faaldir.