Son Haberler

Black Friday Nedir?

-
Eylül 13, 2022
Black Friday Nedir?

Black Friday Nedir?

Kara Cuma” olarak öğrenilen bu gün, alışveriş deliliğinin doğurduğu negatif vaziyetleri ifade ediyor. Cemiyetsel olarak bütün bir kara gün yaşanıyor!

Black Friday, Türkçe anlamı ile “Kara Cuma”, Amerika’da kutlanan kültürel bayram Şükran Günü’nün ertesi günüdür. Şükran Günü “hindi”, Black Friday “indirim” demektir. Büyük indirimler nedeniyle herkes mağazalara akın eder, online alışveriş siteleri kampanyalar uygular. Kara Cuma’yı, televizyonlarda mağazalardaki izdiham görüntüleri ile hatırlarız. Peki, neden “Kara Cuma” denmiştir, neden bugünde indirim yapılır ve Şükran Günü ile irtibatı nedir? Yazımızda bu mevzuda bir hayli bilgi bulabilirsiniz.

Neden Black Friday?

Black Friday’in geçmişi, 1960’lı senelere kadar uzanıyor. Şükran Günü’nde insanların mağazalar önünde kuyruk oluşturması, insanlar ve vasıtalarla dolu caddeler ve trafik yoğunluğu o gün çalışanlar için bütün bir kâbus anlamına kazanç. Bu nedenle perşembe günü kutlanan Şükran Günü’nün sonraki güne “Black Friday” ismi verilmiş. Zamanla alışveriş deliliğinin simge günü olarak insanların diline yerleşmiş.

“Kara Cuma” deyimi, o gün yaşanan cemiyetsel negatiflikler, alışverişin mübalağa etilmesi, çalışan insanların fazla mesai yapmak zorunda kalması, patronların çalışanları sömürmesi gibi gidişatlar nedeniyle kapsadığı anlamı dolduruyor. Başka Bir Deyişle gerçekten cemiyetsel açıdan “kara bir gün” yaşanıyor.

Black Friday’de Neler Oluyor?

Gerçeğinde tamamen alışveriş temelli bir gün. Mağazalar indirim yarışına giriyor ve herkes gereksinimi olsun olmasın “kaptığı” ürünü sepetine dolduruyor. En büyük indirim elektronik eşyalarda yapılıyor. Televizyonlar, beyaz eşyalar, telefonlar, bilgisayarlar havada uçuşuyor. Özellikle Amerika’da büyük indirimler uygulanıyor. Mektepler açılırken ve yaz yarıyıllarında toplu indirim kampanyaları yapılan Amerika’da, Black Friday’den daha büyük indirim yapılan başka bir gün yok!

Tekstil ürünleri de, büyük indirim uygulanan öbür ehemmiyetli ürünlerdir. Günlük ve trend kıyafetler, giysiler büyük indirimlerle akdikeni buluyor. En büyük indirimler ise gelinliklerde yapılıyor. Gelin adayları mağazaların önünde uzun kuyruklar oluşturuyor. Özellikle bayanlar giyim mağazalarına ilk adımı atan şahıs olmak için birbirleri ile yarışıyor. Her sene bu yarıyılda televizyon haberlerinde gelinlik mağazalarının önünde izdihama yol açan bayanların haberlerini kesinlikle görmüşsünüzdür. İşte Black Friday, böyle bir gün!

Black Friday’in Negatiflikleri

Alışveriş deliliği başlı başına negatif bir gidişat olarak sayılabilir. Fırsat gibi görünen ve “lüzum olmayan” bir hayli ürün indirimlere kapılan insanlar tarafından alınabiliyor.

Kara Cuma’nın öbür negatifliklerini sıralayalım:

Gereksinimi olmadığı halde afaki ürünler alan insanlar ekonomik anlamda mesele yaşayabiliyor. 
Mağazalara akın ederek izdihama yol açan insanlar arasında münakaşalar, şiddet vakaları ve muhtelif kazalar yaşanabilmektedir. 
Mağazalara akın ederek bulduğu ürünü kapmaya çalışan kalabalık, ürünlere hasar verebilmektedir. Bu nedenle mağaza görevlileri ile alıcılar arasında itiş kakış çıkabilmektedir. 
Mağaza otomobillerini kullananlar, kalabalık ve izdihamdan yaralanmalara yol açabilmektedir. 
Black Friday’da mağaza çalışanları çok uzun zaman mesai yapmak zorunda kalmaktadır. İşverenler de bu günde çalışanların mesailerini suiistimal etmektedir. 
Kalabalık, mağazaya, mağaza görevlilerine ve kendilerine hasar verebilmektedir. New York’ta 2008 senesinde büyük bir mağazanın önünde kapıların açılmasını bekleyen alıcılar, mağazanın kapısını kırmış, burada sıkışan 34 yaşındaki bir çalışan yaşamını kaybetmiştir. 
2016 senesinde New Jersey, Nevada ve Tennessee’de 3 şahıs Black Friday’de çıkan vakalarda silahla vuruldu. New Jersey’li birey yaşamını kaybetti.

Black Friday’in Tarihi

“Black Friday” başka bir deyişle “Kara Cuma” ifadesi, 1960’lı senelerde tatil sezonu sırasında yaşanan trafik sıkışıklığı ve kalabalığı ifade etmek kullanılmaya başlandı. Bu terim ilk olarak Amerika Birleşik Devletlerinin Philadelphia kentinde ortaya çıktı. Terim, yaygınlaşmaya başladığı ilk senelerde Şükran Günü’nden sonraki gün caddelerde alana gelen kalabalığı ifade etmek için kullanılıyordu.

Black Friday’in tarihi macerasına göz atalım:

1932 senesinde Şükran Günü’nün ertesi günü, Amerika’da Noel alışveriş sezonunun başlangıcı olarak kabul edilmeye başlandı. 
Bu tarihten itibaren bir hayli ünlü marka ürünlerinde büyük indirimler ve fırsat kampanyaları tertip etmeye başladı. 
1961 senesinde “Black Friday” terimi ortaya çıktı. 
Terim ilk defa 1966 senesinde Earl Apfelbaum isimli bir satıcı tarafından pullarda kullanıldı. 
1981 senesinden itibaren bu terim başka bir anlam kazandı ve seneler geçtikçe “perakendecilerin indirim günü” olarak yer edindi. 
2000’li senelerden itibaren sabah saat 06.00’da açılan mağazalar, ertesi sabah saat 04.00-05.00’e kadar hizmet vermeye başladı. 
2005 senesinden bu yana Amerika’da alışveriş deliliğinin doruğa çıktığı bir gün olarak yaygınlaştı. 
2011 senesinden itibaren bazı mağazalar bu günde 24 saat hizmet vermeye başladı.

Şükran Günü Nedir?

Black Friday’in arifesi olan Şükran Günü veya “Thanksgiving Day”, Kanada’da ekim ayının ikinci pazartesi günü, Amerika’da ise kasım ayının dördüncü Perşembe günü kutlanıyor. Hıristiyan kültüründe “sene boyu yapılan hasada ve geçmiş senenin nimetlerine şükretmek” için kutlanan bir bayramdır. Bu bayramda Amerika ve Kanada’da büyük çaplı yürüyüşler ve faallikler tertip edilir. Bu bayramın ertesi günü de alışveriş delilerinin bayramı başka bir deyişle Black Friday’dir.

Şükran Günü, aynı zamanda Amerikalıların ortaklaşa kutladığı tek kültürel bayramdır. Her dinden, her inançtan, her ırktan ve her sosyal sınıftan Amerikalılar, Şükran Günü için fırında hindi, kabak tatlısı ve yaban mersini reçelinin bulunduğu sofrada ailesi ya da arkadaşlarıyla bir araya kazanç. Vejetaryenler ise, “tofurky” ismini verdikleri tofu hindilerle sofralarını donatır. Yemekten sonra Amerikan Futbol Ligi NFLmaçı izlenir. Akşam saatlerinden sonra da ‘Black Friday‘ coşkuyu başlar.

Bunları Öğreniyor musunuz?

Black Friday deliliği yaşanan ülkelere gidemeyenler internetten bu “zevki” tadabilir. “Cyber Monday” Siber Pazartesi, Black Friday’in online versiyonu. Kara Cuma’dan sonra gelen ilk pazartesi günü internet üzerinden satışa sunulan bir hayli üründe büyük indirimler uygulanıyor. 
Black Friday, günümüzde Amerika dışında bir hayli ülkede yaygınlaştı. Kanada, Almanya, Hindistan, Fransa, Pakistan, İngiltere, Romanya, Meksika, Norveç, Güney Afrika, İsviçre, Avusturya, Ukrayna ve Belçika’da bu günde indirimler ve kampanyalar tertip ediliyor. 
Black Friday günü yapılan indirimler nedeniyle mağazaların stokları tükenmektedir. 
Bu gün resmi tatil değil; ancak Kaliforniya gibi bazı eyaletlerde hükümet çalışanlarına “Şükran Günü’nden Sonra” ismi altında 1 günlük resmi izin veriliyor. 
Black Friday kampanyaları, son 2-3 yıldır Türkiye’de yaygınlaştı. Özellikle online alışveriş sitelere bu güne özel indirimler ve kampanyalar uyguluyor. Bazı mağazalar da bu adla indirimler düzenliyor. 
Türkiye’de “Kara Cuma” deyimi, bazı politiklerin tepkisine sürüklüyor. 2017 senesindeki Black Friday’de sosyal medyada bir ileti yayınlayan Cumhurbaşkanı Başdanışmanı Hamza Yerlikaya, “Nedir bu Kara Cuma, neden Cuma? Aydınlık bereket bayramdır Cuma, huzurdur Cuma, güneşin doğduğu en hoş gündür Cuma, neyin algısı yapılıyor bu özel günde, neyin harekâtı yapılıyor?” diye yazdı. 
Milli Perakende Federasyonu NRF tarafından hazırlanan bir ankete göre 2016 senesinde, Amerika Birleşik Devletlerinde 154 milyondan fazla şahıs Black Friday alışverişi yaptı. 
NRF bilgilerine göre, Black Friday’den sonraki hafta sonu takribî 100 milyon şahıs mağazalardan, 108 milyon birey de online alışveriş yaptı. Bu sayı, ülke erişkin popülasyonunun yüzde 60’ına denk geliyor. 
2015 senesinde Kara Cuma’da alışveriş yapanlar şahıs başı vasati 290 dolar tüketti. 
2015 Black Friday’de iki gün süresince online alışveriş için 5,2 milyar dolar tüketildi.