Son Haberler

Bisikleti Kim İcat Etti?

-
Eylül 12, 2022
Bisikleti Kim İcat Etti?

Bisikleti Kim İcat Etti?

Karışık bir geçmişi olan bisikletin buluşu mevzusunda tarihçiler bütün bir fikir birliği içinde olmasalar da, ilkel anlamda ilk bisiklet 12. asırda Çin’de görülmüştür. Yapısı itibariyle kolay, iki veya üç tekerlekli, pedallı bir erişim taşıtı olan bisiklet, popüler olmayan daha önceki ismiyle velespit, takribî bin senelik bir süreçte insanlık tarihi açısından büyük görevler de üstlenmiştir. Özellikle 1. Dünya Savaşı sırasında bir hayli ülke, ordularının hareket süratini çoğaldırmak için bisikleti faal bir biçimde kullanmışlardır. Günümüzde spor, hobi, erişim ve cümbüş gibi muhtelif emellerle kullanılan bisikletin tarihsel yolculuğuna bir göz atalım.

Bisiklet, tek bir mucit tarafından değil de bir hayli değişik mücadelenin ortak bir neticeyi olarak ortaya çıkmıştır. Günümüzde kullanılan bisikletlerin atası sayılabilecek ilk bisiklet 1839 senesinde İngiltere’nin Dumfries bölgesinde, Courthill kasabasında demircilikle uğraşan İskoçyalı Kirkpatrick Macmillan tarafından yapılmıştır. 27 kilo ağırlığında olan bu bisikletin iskeleti tamamen tahtadan yapılmıştır. Zincir sistemi olmayan bisikletin tekerlekleri demirden yapılmış ve arka tekeri ön tekerden daha büyüktür. Ön tekerleğin çapı 80 cm, arka tekerleğin çapı ise 105 cm idi. Bisikletin hareket etmesini kranklar aracılığıyla arka tekere bağlanmış pedallar sağlıyordu. Pedallar, ayaklarla ileri geri hareket ettiriliyordu. Bisikletin ön tarafında bir de at başı bulunuyordu. Kirkpatrick Macmillan’ın, bisikleti buluş etmekteki emeli yaşadığı kasaba ve şehir arasındaki 22 kmlik mesafeyi daha kısa zamanda ve daha az yorularak gidip gelmekti. Macmillan daha sonra bisikleti tam seyahatlerinde kullanmaya başlamıştır. Kirkpatrick Macmillan’ın buluşu bugün milyarlarca insan tarafından muhtelif emellerle kullanılan bir vasıta haline gelmiştir.

kirkpatrick macmillan bisikleti

Kirkpatrick Macmillan, bisikletiyle 1844 senesinde en uzun mesafeyi katederek, 64 kmlik uzaklıktaki Glasgow’a gitmiştir. Yaptığı buluş o kadar çok alaka görmüştür ki, Glasgow Herald gazetesine haber olmuştur. Gazete Macmillan’ın buluşunu ‘iblis buluşu’ olduğunu ve bisikletini durabilmek için de bir çocuğa çarptığını yazmıştır. Bu kaza ilk bisiklet kazası olarak tarihe geçmiş ve Macmillan polis tarafından 5 şilin parası cezaya çarptırılmıştır. Bu vakadan sonra kasabasına dönen Macmillan, yeğeni Mary Marchbank’ın ısrarı üzerine ona da bisiklet kullanmayı öğretmiştir. Dayısının bisikletini kullanmaya başlayan Marchbank, dünyada bisiklete binen ikinci insan ve ilk kadın olmuştur.

Kirkpatrick Macmillan’ın buluşundan evvel 1818 senesinde Almanyalı Baron Karl Drais Von Sauerbronn “ Running Machine’ ismini verdiği bir bisiklet buluş etmiştir. Pedalları olmayan bu bisikletin, ileri geri gitmesi için ayakların yere dokunması gerekiyordu. Sauerbronn’un buluş ettiği bu bisiklet 6 Nisan 1818 tarihinde Paris’te sergilenmiştir.

1860 senesinde çağdaş bisikletin ilk versiyonu Ernest Michaux ve babası Pierre Michaux tarafından Fransa’da yapılmıştır. Bir Hayli tarihçi tarafından bisikleti ilk buluş eden şahıs olarak kabul edilen Ernest Michaux, yaptığı bu bisiklette tahta tekerlekler kullanmıştır. Gövdesi demirden olan bisikletin direksiyonu ve pedalları da vardır. 360 derece dönebilen pedallar ön tekerlek göbeğine bağlıydı ve arka tekerler, ön tekerleklere göre daha ufaktı.

Fransızlar 1869 senesinde bisiklete ‘Velocipedes’ ismini vermişlerdir. Dilimize de ‘velespit’ olarak geçen bisiklet, İngiltere’de Arnavut kaldırımlı caddelerde çok fazla sarsıntıya neden olduğu için ‘sallayan araba’ olarak öğreniliyordu.

Bisiklet, yaşanan bu kadar büyümeye karşın tekerleklerinin tahtadan ve demirden yapılması sebebiyle hem sürüş olarak sertti hem de çok ağırdı. 1870 senesinde İngiliz Coventry Makinists Co. Firmasında çalışan James Starley ve William Hillman tarafından ilk defa tamamı metalden olan bir bisiklet yapılmıştır. Hafif olan bu bisikletin tekerleklerinde tel kullanılmıştır. Starley ve Hillman bisikletlerinin tanıtımını yapmak için bir günde 154 km yol katederek Londra’dan Coventry’ye gitmişlerdir.  

İlk Vitesli ve İlk Zincirli Bisiklet

Starley ve Hillman’ın bisiklet üzerinde yaptıkları çalışmalar neticesinde bisiklete vites kavramını getirerek ilk vitesli bisikleti buluş etmişlerdir. İlk defa geliştirilen bu bisiklet, 1871 senesinde vitesli olarak 12 şilinge, vitessiz 8 şilinge olarak satışa sunulmuştur. Daha çok erkekler tarafından kullanılan bisikletin kadınlar tarafından da kullanılması için Samuel Webb Thomas, kadınlara özel bisiklet üretmeyi düşünmüştür. Starley ve Hillman’ın buluş ettiği bisiklet üzerinde birkaç farklılık yapan Samuel Webb Thomas, 1870 senesinde kadınlar için ürettiği bisikletin tescilini aldığı almış ve seri imale başlanmıştır. Pedal sistemindeki karışıklık ve bisikletin yüksek olması sebebiyle bir hayli kaza yaşanmıştır. Yaşanan bu kazalar sonucunda da kadınlar için özel üretilen bisikletler pek rağbet görmemiştir.

İlk zincirli bisiklet ise 1873 senesinde H. J. Lawson tarafından yapılmıştır. Lawson’ın “Sussex Cücesi” ismini verdiği bisikletin tekerlekleri ahşap jantlıydı ve çapı 58 cm’di. 1880 senesinde açılan bir sergide kamuoyunun alkışına sunulan bisikletin aynı sene de satışına başlanmıştır. Lawson, 1884 senesinde de arka tekerleğe zincirlerle bağlı pedallarla çalışan daha pespaye gövdeli bir kadın bisikleti yapmıştır.

1899 senesinde Amerika’da 1 milyon adet bisiklet üretilip satılmıştır. Bu satıştan takribî 31 milyon dolar ciro elde edilmiştir. Fakat bisiklet satışındaki bu yükseliş çok uzun soluklu olmamıştır. 1909 senesinden sonra araba ve motosikletin teknolojik yükselişi, Amerika Birleşik Devletleri bisiklet sektörünün düşüşe geçmesine neden olmuştur.

İlk Bisiklet Yarışı

İlk bisiklet yarışı, 1868 senesinde Saint Cloud’da yapılmıştır. Günden güne bisiklet kullananların rakamının çoğalmasıyla beraber 1881 senesinde ‘Fransız Bisiklet Federasyonu’ kurulmuştur. Havalı lastik ve zincirli aktarma sistemi bulunduktan sonra bisiklet bugünkü biçimini almıştır. Çağdaş şartlarda ilk yarış 1890 senesinde yine Fransa’da tertip edilmiştir.

1891 senesinde ise ilk uzun etaplı bisiklet yarışı Bordeaux Paris yarışı hemen ardından Paris Brest-Paris yarışı yapılmıştır. 1903 senesinde Henri Desgrange ve L’Auto Mecmuası tarafından müsabakaların en büyüğü ve bisiklet sporu için ehemmiyetli bir atılım olan “Fransa Turu” tertip edilmiştir. Bisiklet, tarihsel süreç içerisinde artık 19. yy’da ehemmiyetli bir erişim taşıtı olmasının yanında tüm emeliyle de kullanılmaya ve üretilmeye başlanmıştır.

1878’lerde Amerika’da bisiklet yarışlarının yaygınlaşması neticeyi 1912 senesinde Amerikan Acemi Bisiklet Birliği kurulmuş ve Amerika Birleşik Devletleri’de acemi yarışların idaresini üstlenmiştir. 1896’da acemi yol yarışları, pist yarışları arasında yer almıştır. Her sene bisiklet yarışlarının tam dallarında milli ve dünya şampiyonlukları tertip edilmektedir. Bu şampiyonaların en ehemmiyetlisi ve en güçlüsü 21 etap üzerinden 2474 millik parkurda tertip edilen ‘Fransa Bisiklet Turu’’dur.

Bisikletin Parçaları

Kadro

Karbon, çelik ve titanyum gibi değişik maddelerden oluşan kadro öteki ismiyle çıta, bisikletin sağlamlık derecesini tanımlar. Çelik ve karbon kadrolar daha çok DownHill veya Trial gibi alanlarda kullanılacak bisikletlerde, alüminyum gibi hafif ve darbeleri emebilen kadrolar ise DownHill veya Trial gibi alanlarda kullanılmayacak olan bisikletlerde kullanılır.

Vites Teçhizatı

Bisiklette, 5 vitesten 33 vitese kadar vites alternatifleri vardır ve sporcular genellikle 27 vitesli bisikletleri seçim etmektedirler. Vitesin görevi; meyle göre yararlılık çoğalışı sağlar, bisikletin hızını çoğaldır ve rampaları daha kolay çıkmayı sağlar. Vites sistemi iki kısımdan oluşur. Bunlar; ön vites ve ayna dişlileri ile ön vites ve arka vites dişlileridir. Bunları hakimiyet etmek için gidon etrafında 2 vites kolu bulunur. Biri sağ kol; arka vitesi hakimiyet etmenizi sağlar, ötekiyi ise sol kol; bu da ön vites dişlilerini hakimiyet etmenizi sağlar.

Frenler

Ön ve arka olmak üzere kolla yönet edilen fren sisteminin, v-fren, u-fren veya hidrolik fren gibi çeşitleri vardır. Hidrolik fren günümüzde en fazla kullanılan fren çeşididir.

Maşa

Havalı ve yaylı olmak üzere iki çeşit olan maşa, ön veya arkada bulunabilir. Amortisörlü ya da düz olabilen maşa, dağdan inerken veya engebeli arazide destekçi olurlar. Şehir ve yol bisikletlerinde daha çok düz maşalar kullanılır.

Tekerlerler

Bisiklette, 1, 2, 3 veya 4 tekerlek olabilir. Tek tekerlekli bisikletler genellikle sirklerde cambazlık ve şov emelli kullanılırlar. Üç tekerlekli bisikletlerde ise genelde ön tarafta bir, arka tarafta ise iki tekerlek vardır.