Son Haberler

Bilge Karasu’nun Edebi Kişiliği

-
Eylül 11, 2022
Bilge Karasu’nun Edebi Kişiliği

Bilge Karasu'nun Edebi Kişiliği

1930 İstanbul doğumlu olan yazar ve aynı zamanda felsefeci erkek yazarlarımızdandır. Türk roman, hikaye ve sınama yazarı olarak geçer kaynaklarda.

En ehemmiyetli özelliği Türk edebiyatında postmodernist anlayışı en iyi işleyen yazarımız olması olan Bilge Karasu’nun hayatına kısa bir bakıştan sonra onun edebî karakterine değinerek yazıyı sonlandıracağız.

Bilge Karasu’nun Hayatı

1930 senesinde İstanbul’da doğduğunu söylemiştik. Onun ailesi bir hayli kavgalara mevzu olmuştur ama o, sonradan Müslümanlığı seçen seçme mi yoksa baskı eseri mi olduğu tartışmaya sarih bir mevzudur, bilginize . Musevi asıllı bir ailenin evladıdır. Şişli Terakki Lisesini tamamladıktan sonra yüksek mektep için şehir değiştirmeden İstanbul Üniversitesini seçim etmiştir. İstanbul Üniversitesi Fen – Edebiyat fakültesinde Felsefe kısmından mezun olmuştur.

1963 – 1964 senelerini Avrupa’da Rocfeller bursu ile bulunmuş ve 1964 senesinden sonra, Avrupa dönüşünde tercümanlığa başlamış, oldukça da galibiyetli olmuştur.

Radyo oyunları yazmış ve bu oyunları Ankara radyosunda oynanmıştır.

1974 senesinde Hacettepe Üniversitesine öğretim görevlisi vasfıyla girmiş ve hayatı süresince bu misyonunda kalmıştır. Bu misyonundan evvel, Ankara dış yayınlar servisinde çalışmıştır.

Hayatını Ankara’da Nilgün Sokak’ta bulunan bodrum katındaki evinde geçirdi. Pankreas kanserine tutuldu ama kanser onu 14 Temmuz 1995’te yendi. Kabri, Cebeci Asri Kabirliği’nda bulunmaktadır.

Bilge Karasu’nun Edebiyat Hayatına Girişi

İlk hikayesünü 17 yaşında kaleme alan Bilge Karasu, yeniden ilk hikayelerini Seçilmiş Hikayeler isimli mecmuada yayımlamaya başladı. 1950’li senelerde Seçilmiş Hikayeler dergisinde Bilge Karasu’nun hikayeleri çıkadursun, o, bir de tercümanlığı ilerletti ve Dr. Lawrence’deri yaptığı tercümeyle Türk Dil Kurumu Tercüme Mükâfatını kazandı. “Can Veren Adam” tercümesiyle bu mükâfatı kazandığında tarihler 1963’ü gösteriyordu.

Bilge Karasu, özgünlüğüyle, Gece isimli kitabını yayımladıktan sonra Amerika’da verilen Pegasus Mükâfatını kazanmıştır. Bu mükâfatı kazanan tek Türk yazar olan Bilge Karasu, eserleriyle de Amerikan Üniversitelerine ders ve konferans mevzusu olmuştur. Ayrıca Amerika Birleşik Devletleri üniversitelerinde Türk Edebiyatı hakkında konferanslar vermiştir.

Bilge Karasu’nun Terbiyeyi Şahsiyeti

Postmodernist edebiyatın en ehemmiyetli temsilcisidir.Türk edebiyatında postmodern hikaye ya da roman deyince akla gelen isimlerdendir.Postmodern akımı felsefe ile birleştirmiş ve ortaya Voolf dilinde, Nietzsche tadında eserler ortaya çıkmıştır.Bağlı olduğu akım dolayısıyla şuur akışı, üst kurmaca, metinler arasılık gibi teknikler kullanmıştır.En ehemmiyetli eseri Gece isimli hikaye kitabı gösterilir.Eserlerinde ferdi işlemiştir. Ferdin bilinçaltını, ferdin sorumluluklarını ele almıştır. Günlük hayatın rutinlerini ve rutinlerin açmazlarına yer vermiştir eserlerinde.Kullandığı mevzular; yalnızlık, sevgi, dostluk, tutku, inanç ya da inançsızlık, fobi ve ölümdür.Bu kavramları işlerken galibiyetli bir fert – cemiyet ilişkisi kurmuştur.1970 senesinde Sait Faik Hikaye Hediyeyi’nı Uzun Sürmüş Bir Günün Akşamı isimli hikayesüyle kazanmıştır.Atilla Özkırımlı’nın kaleminden Bilge Karasu’nun terbiyeyi şahsiyeti şu biçimde özetlenebilir : “ Ferdin iç dünyasının irdelendiği, depresyonlarının, cemiyetle çatışmasının işlendiği hikayelerinde özgün anlatımıyla bir şekil ustası olarak tanımlandı. İnsan asıllarını araştırmayı kastetti.”Bütün bir dil ustasıdır. Öz Türkçe sözcükleri özenle kullanır, gerekirse kendi sözcüklerini oluşturur.Türkçe felsefe yapabilen ve okuru zorlayan bir yanı vardır. Varoluşçu felsefenin Türk edebiyatındaki “isim babalarındandır” desek gidişatına en uygun deyim olacaktır.Dile başka bir ebat kazandırdığı gibi, dili en hakikat emeliyle kullandığı için düşüncelerini ifade etmek kafasındaki düşünceleri aynen yazıya aktarmada ustadır.Olgun bir meyvenin toprağa düşmesi gibi düşer kelimeler onun hikayelerine. Böylesi bir dilin ise edebiyat dünyasında çok az araştırılması, hatta bunun için hiç denecek kadar az yazı bulunması ben ve benim gibi düşünen bir hayli Bilge Karasu aşığı için kayıp, edebiyat dünyamız için ziyandan başka bir şey değildir.Hikayelerinde yaptığı tasvirler de dili gibi ayrı bir yazı ayrı bir yazı mevzusu olacak kadar özeldir. Evet, her hikaye her roman unsuru kadar yer vermiştir tasvire ama o tasvir yaparken klasik bir eşya tasviri yapmaz. Yaptığı tasvirler herkes için değil, kendisi, hikaye – roman kahramanları içindir. Bu bakımdan da aslında “hiçliği” tasvir edebilen bilge bir yazardır.Eserlerinde söz dizimiyle de oynadı. Dilimizin anlatım imkânlarını genişletti. “Türkçenin lastik gibi olduğunu” varsayarsak esnetebildiği kadar esnetmiştir Türkçeyi, zorlayabildiği kadar zorlamıştır okuru.Üst kurmaca metinler yazar. Metinlerinde, metinler arası ilişkiler ve tabakalı anlatım işten dahi değildir. Özellikle “Gece” kitabındaki katmansal anlatım, hikayeleri dikkatli okuyanlar için, Bilge Karasu’nun beyin yapısını ortaya koymaktadır.Her hikayesüne kendisinden bir şey katan bu sebeple de hakikat özgünlüğü hakikat taklit edilmezliğe erişen bir yazardır.Olaylı yazılar, entrikalar yoktur onda. İşi fert eforu ferttir. O, ferdi cemiyetle ya da ferdi kendi içindeki fertle savaştırır, başka fertlerle ağız dalaşına sokmaz. Bu bakımdan duyarlı bir “öz” kavramı kokar onun metinleri buram buram.Onun hikayelerini okumak için bir alt yapı gerekmez belki ama onun eserlerini kavramak için net bir felsefe ve edebiyat bilgisi gerekir. Bilge Karasu kesinlikle parkta bahçede boş zamanda okunacak bir yazar değil; aksine üstüne kafa yorulması gereken ve ciddi anlamda anlaşılması güç olan bir yazardır.Edebiyat ile felsefeyi birleştirmesi onun doğru anlaşılmasını eforlaştırmış bir yandan da onun Bilge Karasu olmasına da neden olmuştur.

Eserleri

Hikaye

Troya’da Vefat Vardı 1963
Uzun Sürmüş Bir Günün Akşamı 1970
Göçmüş Kediler Bahçesi 1980
Kısmet Büfesi 1982
Lağımlaranası ya da Beyoğlu
Susanlar 2008 hikaye, şiir, sınama, müzakere

Roman

Gece 1985
Kılavuz 1990

Sınama

Ne Kitapsız Ne Kedisiz 1994
Narla İncire Gazel 1995
Altı Ay Bir Sonbahar 1996 vefatından sonra yayınlandı

Radyo oyunları

Peter Pan Radyo için oyunlaştıran Bilge Karasu 1967, Ankara Radyosu
Sevilmek, Ocak 1970, Ankara Radyosu
Kerem ile Kediler, Mart 1970, Ankara Radyosu
Gidememek
Aşk

Ödülleri

1963 Türk Dil Müesseseyi Tercüme Mükâfatı, D. H. Lawrence’den çevirdiği Can Veren Adam ile
1970 Sait Faik Hikaye Hediyeyi, Uzun Sürmüş Bir Günün Akşamı ile
1991 Pegasus Mükâfatı, Gece ile
1994 Silgeç Simavi Edebiyat Mükâfatı, Ne Kitapsız Ne Kedisiz ile

Hakkında Yazılmış Kitaplar

Bilge Karasu Aramızda 1997 Hazırlayanlar: Füsun Akatlı, Müge Gürsoy Sökmen
Yazının da Yırtılıverdiği Yer Bir Bilge Karasu Okuması 2007; yazar: Cem İleri; Metis Yayınları
Bilge Karasu’yu Okumak Hazırlayan: Doğan Yaşat, Metis Yayınları, 2013.

Bu yazı hazırlanırken, Atilla Özkırımlı Türk Edebiyatı Ansiklopedisi c.3 s.729 , Türk Dili ve Edebiyatı / Akçağ Yayınları, kaynaklarından faydalanılmıştır.