Son Haberler

BDDK Nedir, Görev ve Yetkileri Nelerdir?

-
Eylül 17, 2022
BDDK Nedir, Görev ve Yetkileri Nelerdir?

BDDK, Türkiye’de faaliyet gösteren 200’şöhret üzerinde banka, finansal kuruluş ve firmaların faaliyetlerini kumpaslar ve denetler.

BDDK Nedir, Görev ve Yetkileri Nelerdir?

Bankacılık Tertip Etme ve Sorgulama Müesseseyi BDDK, 1990’lı senelerde bankacılık sektöründeki dalgalanmalar ve sorgulama müesseselerinin parçalı yapısından kurtarılması için kurulmuş özerk bir kamu müesseseyidir. Haziran 1999 tarihinde BDDK’nın kurulmasına karar verilmiş, Müessese faaliyetlerine Eylül 2000 tarihinde başlayabilmiştir. Bankacılık sektörünün tertip edilmesi ve sorgulanması için ehemmiyetli görev ve yetkilere sahip BDDK, yönetimsel ve mali özerkliğe sahiptir. 200’şöhret üzerinde banka, müessese, kuruluş ve işletme BDDK’nın tertip etme ve teftişine uygun olarak faaliyet gösterebilir. BDDK’yı yakından tanımadan evvel 1990’lı senelerdeki bankacılık sektörü ve BDDK’nın nasıl kurulduğuna ait bazı bilgiler verelim. 

Bankacılık, Ekonomik Kriz ve BDDK

Türkiye’deki bankacılık sektörü, 1990’lı senelerde oldukça dalgalı bir yarıyıl geçirdi. 1994 ekonomik krizi ile başlayan süreçte 1999 senesine kadar 11 bankaya el konuldu. Bu krizin en büyük nedeni; bankaların bu yarıyılda ağırlıklı olarak kamu menkul değerlerine yatırım yapmış olması, yüksek yabancı para sarih pozisyonları ile çalışmış olmalarıdır. Bu fazla tehlike alma meyli 1994 ekonomik krizini doğurdu. Türk Lirası değer kaybetti ve ağır ekonomik maliyetler ortaya çıktı. Bankacılık sektöründeki yapısal meseleler de bazı bankaların batmasında tesirli oldu.

1990’lı senelerde bankacılık sektörünün tertip edilmesi ve sorgulanması için parçalı bir yapı bulunuyordu. Şöyle ki; Bankacılık Kanunu’nun uygulanmasından Hazine Müsteşarlığı mesuldü. Hazine Müsteşarlığı ayrıca Bankacılık Kanunu’nda yer alan ikincil tertip etmeleri yapıyordu, yerinde sorgulamalar yapıyor ve bankalara yönetimsel ve cezai yaptırımlar uyguluyordu. Merkez Bankası ise, bankalardaki tasarruf mevduatını sigorta eden Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu’nu TMSF yönet ve temsilden mesuldü.

Bu parçalı yapı 1999 senesine kadar devam etti. Bankacılık sektöründeki parçalı yapının ortadan kaldırılması için bağımsız bir müessese lüzumu ortaya çıktı. Sorgulama ve tertip etme uygulamalarının artırılması ve bağımsız karar alma mekanizması kurulması emeliyle Haziran 1999’da 4389 Rakamlı Bakanlar Heyeti kararı ile BDDK’nın kurulmasına karar verildi. Müessese’la alakalı çalışmalar 15 ayda bitirilerek BDDK, Eylül 2000 tarihinde faaliyetlerine başladı.

BDDK’nın Görev, Yetki ve Mesullükleri

BDDK’nın görevleri, 5411 Rakamlı Bankacılık Kanunu’nda tertip edilmiştir. Genel bir çerçevede görevleri; teftişe tabi kuruluşların faaliyetlerini sorgulamak, kredi sisteminin aktif çalışmasını sağlamak, tasarruf sahiplerinin hak ve çıkarlarının korunması için gayret sarf etmek, finansal piyasaların büyümesi ve kararı için faaliyetlerde bulunmak biçiminde sayılabilir.

BDDK; bankalar, finansal holding firmaları ile banka dışı bazı kuruluşların faaliyetlerini, idare ve teşkilat yapısını, birleşme, ayrılınma, pay metamorfozu ve tasfiyelerini kumpaslar, uygular. Bu faaliyetlerin uygulanmasını izler ve denetler. Beynelmilel muadil müesseselerin de katıldığı mali, iktisadi ve mesleksel teşekküllere abone olan BDDK, yabancı ülkelerle görev ve yetki alanına giren hususlarda uzlaşma zaptı imzalar.

BDDK; finansal piyasalarda güven ve kararın sağlanması ve korunması için ehemmiyetli bir görev üstlenmiştir. Kredi sisteminin aktif çalışması ve tasarruf sahiplerinin hak ve çıkarlarının korunması emelini güden BDDK, işbirliği içindeki finansal kuruluşlar için piyasalara ait siyasetler geliştirir.

BDDK; 5411 Rakamlı Bankacılık Kanunu’nun 93. Maddesi uyarınca Kanun’un uygulanması için idaremelikler ve şartnameler çıkarmaya yetkilidir. Tertip Etme faaliyetleri yetkileri çerçevesinde, milli tertip etmeleri beynelmilel standartlara uygun hale getirir. Avrupa Birliği AB Yönergeleri, Basel-II ve Beynelmilel Muhasebe Standartları’nı uygular.

BDDK; bankacılığa ait idaremelik ve beyannameleri hazırlar. Gereksinimlere göre mevzuatlarda farklılık yapabilir. Tertip Etme faaliyetlerine ait kararsız oluşması halinde görüş bildirerek çözüme katkıda bulunur.

BDDK; teftiş faaliyetleri çerçevesinde teftişe tabi kuruluşların faaliyetlerinin Bankacılık Kanunu ve değişik alakalı kanunlarda yer alan kararlara uygunluğunu denetler. Bahse mevzu kuruluşların finansal vaziyetleri ve bankacılık faaliyetlerini hakimiyet eder ve izler. Bilgi sistemlerinin kullanılmasından kaynaklanan tehlikeleri denetler. Teftiş faaliyetleri; ‘yerinde teftiş’ ve ‘himaye’ olmak üzere iki başlık altında bir araya gelmiştir.

BDDK; Tehlike Odaklı Teftiş Yaklaşımı’nı özümser. Bu çerçevede, teftiş faaliyetlerinde yeterlilik, aktiflik ve aralıksız olguları sağlanır. Yerinde teftiş faaliyetleri çerçevesinde bankalar antlı murakıpları, bankacılık bilişim ve hukuk uzmanları teftişler asıllaştırır.

BDDK; bankalar ve banka dışı mali müesseselerin kuruluş ve faaliyette bulunma izinlerini verir. Müessese, birleşme ve ayrılınma, pay devri, temsilcilik veya şube açılması, üst idare soymaları, faaliyet mevzu ve alanlarının genişletilmesi gibi mevzularda da yetkilendirilmiştir.

BDDK; Kanun’da belirtilen teftişlerin ardından alakalı kuruluştan lüzumlu ihtiyatları almasını isteme yetkisine sahiptir.

BBDK’nın Değişik Faaliyetleri

BDDK; Finansal Sektör Kurulu’nun bir azasıdır. Bu komitede Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, Hazine Müsteşarlığı, Anapara Piyasası Heyeti Sermaye Piyasası Kurulu, Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu TMSF ve Rekabet Müesseseyi de bulunur. Kurulun; finansal piyasalardaki güven ve kararı geliştirmek, müesseseler arası işbirliği ve koordinasyonu sağlamak, finansal sektörün geleceği ile alakalı görüş bildirmek gibi emelleri vardır.

BDDK ile alakalı operasyon ve faaliyetlere ait BDDK tarafından veya alakalı müesseseler tarafından dava açılabilir. BDDK, harcayıcıların bankalarla alakalı şikâyetlerini de değerlendirir, lüzumlu yaptırımları uygular.

BDDK; Avrupa Birliği AB görüşmeleri çerçevesinde Türkiye’deki tertip etmelerin AB mevzuatı geçimliliği mevzusunda da çalışmalar yürütmektedir. Bankacılık sektörünün geliştirilmesi için de beynelmilel müesseselerle işbirliği yapmaktadır. BDDK; Beynelmilel Para Fonu IMF, Dünya Bankası WB, Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Teşkilatı OECD, Dünya Ticaret Teşkilatı WTO, Karadeniz Ekonomik İşbirliği Teşkilatı KEİ gibi çok milletli kuruluşlarla işbirliği içinde faaliyet gösterir. Ayrıca, Basel Bankacılık Teftiş Komisyonu BCBS, İslami Finansal Hizmetler Heyeti IFSB, Finansal Karar Heyeti Teftiş ve İşbirliği Komisyonu azasıdır. BDDK, şu ana kadar 33 ülke ile işbirliği uyuşmaları imza atmıştır.

BDDK; teftiş ve tertip etme faaliyetleri kapsamında ayrıntılı bilgiler kapsayan ilanlar yayınlayarak muhtelif bilgiler paylaşmaktadır. Misalin bankaların fertsel alıcılara sundukları; havale, Elektronik Fon Transferi gibi para transferi operasyonları, kredi operasyonları, kredi kartı operasyonları, mevduat operasyonları, ATM hizmetleri ve menkul değerler operasyonları gibi faaliyetlerinde tahsil ettikleri kurul, gider ve fiyat gibi faiz dışı kesintiler, bankacılık mahsullerinin faiz oranları gibi bilgilere banka bazında veya karşılaştırmalı olarak erişilebilen bilgi denetleme hizmeti verir. Muhtelif bankaların kredi kartı uygulamaları arasında sıhhatli karşılaştırmalar yapılabilmesi için kredi kartı faiz ve kurullarına ait muhtelif hesaplamalar paylaşır.

BDDK; faaliyet alanına giren mevzularda da muhtelif araştırma ve değerlendirme raporları yayınlamaktadır.

BDDK’nın Teftişine Tabi Müessese ve Kuruluşlar

BDDK, bazı kanunlarda belirtilen kararlar uyarınca muhtelif müessese ve kuruluşların faaliyetlerini kumpaslar ve denetler. BDDK’nın tertip etme ve teftişine tabi müessese, kuruluş, banka ve firmaların toplam rakamı 220 etrafındadır. Bu müessese ve kuruluşlar şunlardır: Yerli bankalar, yabancı banka temsilcilikleri, finansal holding firmaları, varlık idare firmaları, faktoring firmaları, finansal kiralama firmaları, finansman firmaları, ödeme kuruluşları, elektronik para kuruluşları, kart kuruluşları, değiş tokuş ve mahsuplaşma kuruluşları…

BDDK ayrıca, bankalara veya finansal holding işletmelerine hizmet vermek isteyen bağımsız teftiş, derecelendirme ve sorgulama firmalarının yetkilendirilmesini de üstlenir.

Türkiye’deki Bankacılık Sektörü

7 Nisan 2017 tarihi itibariyle Türkiye’de 47 banka bulunmaktadır. Bu bankalara ait yurtiçinde 10 bin 676, yurtdışında ise 79 şube faaliyet gösteriyor. Bu bankalardan 34’ü mevduat bankası, 3’ü kamusal anaparalı mevduat bankası, 9’u özel anaparalı mevduat bankası, 1’i de TMSF’ye devredilen bankadır. Türkiye’de yabancı anaparalı 21 banka bulunmaktadır. Bu bankaların yurtiçinde toplam 2 bin 862, yurtdışında 15 şubesi faaliyet gösteriyor.